Tọa đàm Bản sắc Việt trong trang phục dân gian
Nhân dịp ra mắt cuốn sách, tọa đàm Bản sắc Việt trong trang phục dân gian đã được tổ chức cuối tuần qua tại phố Sách Hà Nội. Theo các nhà nghiên cứu, từ khi con người đặt vào y phục những chức năng cao hơn chức năng bảo vệ thân thể người mặc thì y phục đã trở thành trang phục mang thêm chức năng trang trí, làm đẹp. Cùng với sự phát triển của xã hội loài người, trang phục còn mang thêm chức năng cao hơn nữa là truyền tải những ký hiệu văn hóa, những thông điệp phong phú về đời sống vật chất, tinh thần của mỗi cá nhân, cộng đồng xã hội, thậm chí về một dân tộc, một quốc gia.
“Thường xuyên tiếp xúc với người nước ngoài, tôi thấy rằng thế giới càng hội nhập thì họ lại càng đề cao bản sắc văn hóa, trong đó có trang phục dân tộc. Tự ngẫm về một bộ trang phục có thể được xem như “dấu ấn Việt”, tôi đi sâu tìm hiểu, đầu tiên là nón thúng, và bất ngờ vì nó quá đẹp và khác biệt”, tác giả Bùi Quang Thắng chia sẻ. Không có tham vọng đi tìm lời giải đáp toàn diện cho câu hỏi: Trang phục truyền thống mang bản sắc văn hóa của dân tộc Việt là gì? Tác giả muốn “đào sâu” vào bên trong những dữ kiện để cảm nhận và thấu hiểu tâm tư của các thế hệ cha ông ẩn chứa, gửi gắm trong những nếp khăn tà áo.
Qua tìm hiểu, tác giả nhận thấy rằng, Việt Nam nằm ngay cận kề với nước Trung Hoa có nền văn minh rực rỡ, thế nên những ảnh hưởng văn hóa, phong tục qua lại giữa hai nước là điều khó tránh khỏi. Từ xưa, các triều đại phong kiến Việt Nam vẫn thường lấy điển chương Trung Hoa làm mẫu mực để chế định trang phục. Dù trang phục dân gian cũng phải chịu những định chế nghiêm ngặt, những áp đặt nhiều khi vô lý từ phía triều đình nhưng vẫn phần nào giữ được bản chất phóng khoáng cố hữu của văn hóa dân gian. Trong môi trường văn hóa làng xã luôn có xu hướng khép kín ấy, nơi mà thậm chí phép vua còn thua lệ làng thì nhiều tập tục truyền thống vẫn được kế thừa từ thế hệ này sang thế hệ khác. Trang phục dân gian của người Việt ‒ đặc biệt là trang phục phụ nữ vẫn còn gìn giữ được tương đối nhiều những nét đặc sắc. Song song với việc lưu truyền phong tục cũ, người dân Việt Nam tự ngàn đời cũng vẫn bền bỉ thẩm thấu những tinh hoa văn hóa bốn phương, rồi chuyển biến chúng thành những nét đặc sắc của mình.
Không cầu kỳ như những vàng son nhung gấm, mão miện hài hia của vua chúa và giới chức quan lại, nhưng những chiếc nón lá, nón cụ quai tơ, nón thúng quai thao, yếm đào, khăn vấn, áo tứ thân, áo dài, guốc sơn, guốc tre… những thứ y phục quá đỗi bình dị của tầng lớp thường dân vẫn luôn là nơi nâng niu những nét duyên thuần Việt nhất, nơi lưu giữ những hình ảnh đặc thù cho bản sắc văn hóa trang phục Việt. Hơn một năm nghiên cứu tài liệu thư tịch trong và ngoài nước, đồng thời đi thực tế từ Bắc và Nam để tìm ra câu trả lời về bản sắc Việt trong trang phục dân gian phụ nữ, tác giả trẻ này thấy rằng có trang phục nhìn vào là nhận ra người Việt ngay: “Dù ở bất cứ nơi đâu thì một nếp khăn vấn bỏ tóc đuôi gà, một vành nón cụ quai tơ hay nón thúng quai thao, những tà áo tứ thân buộc vạt hay tà áo dài thướt tha đều có thể gợi nhớ về Tổ quốc, đó chính là những hình ảnh “rất Việt”.
Với cách viết nhẹ nhàng, dung dị, cuốn sách Nét cũ duyên xưa cung cấp cho bạn đọc những câu chuyện xác thực và lý thú về lai lịch của những thứ y phục tưởng chừng đã quá đỗi quen thuộc như nón thúng, áo dài, hay những bước thăng trầm trong câu chuyện tóc dài - tóc ngắn của người Việt... Qua đó, tác giả mong muốn văn hóa dân gian, trong đó có trang phục dân gian, sẽ mãi là nét son tô đậm thêm và tô đẹp hơn hình ảnh Việt Nam trên tấm bản đồ văn hóa nhân loại.
HIỂU MINH