Sáng 31.10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027.
Tham gia thảo luận, đại biểu Y Bhen Kđoh, Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk đề cập yêu cầu phát triển kinh tế bền vững gắn với xây dựng, phát triển và bảo tồn các giá trị văn hóa, đặc biệt tại vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
Theo đại biểu, những năm qua, vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên không chỉ là hành lang kinh tế biển, không gian sinh thái chiến lược mà còn ghi nhận những chuyển biến thực chất về kinh tế.
Các cực tăng trưởng, hành lang kinh tế Đông - Tây và hệ thống hạ tầng giao thông trọng điểm duy trì đà tăng trưởng cao, đóng góp tích cực vào tỷ trọng chung của tỉnh nói riêng và cả nước nói chung.
Về văn hóa - xã hội, không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, các di sản được UNESCO ghi danh cùng hệ thống lễ hội, di tích lịch sử tiếp tục được đánh thức, trở thành nguồn tài nguyên nội sinh quý giá để phát triển du lịch văn hóa bền vững.
Tuy nhiên, đại biểu Y Bhen Kđoh cho rằng khu vực này đang đối mặt với nhiều thách thức, nổi bật là mâu thuẫn giữa tăng trưởng kinh tế nhanh và nguy cơ mai một bản sắc văn hóa. Sức ép đô thị hóa, sự bùng nổ của du lịch đại trà thiếu kiểm soát và quá trình thương mại hóa đang làm mai một không gian truyền thống.
Nhiều không gian kiến trúc buôn làng, nhà dài và những thiết chế xã hội tự nhiên của người dân Tây Nguyên từng bước bị thu hẹp, biến dạng.
Bên cạnh đó, miền Trung - Tây Nguyên là vùng chịu ảnh hưởng nặng nề bởi thiên tai, bão lũ. Biến đổi khí hậu không chỉ phá hủy hạ tầng kinh tế mà còn làm đứt gãy các sinh kế truyền thống, đe dọa trực tiếp đến sự ổn định xã hội ở vùng sâu, vùng xa.
Đại biểu cũng chỉ ra thực tế thu nhập của một bộ phận đồng bào vùng dân tộc thiểu số, vùng biển, bãi ngang còn thấp; năng suất lao động chưa cao. Trong khi đó, chế độ đãi ngộ đối với nghệ nhân - những báu vật nhân văn sống còn nhiều bất cập.
Từ thực tiễn trên, đại biểu Y Bhen Kđoh kiến nghị Chính phủ tập trung vào 3 nhóm vấn đề.
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế đặc thù, lồng ghép chỉ số văn hóa vào quy hoạch phát triển kinh tế.
Đại biểu đề nghị xây dựng khung chính sách đặc thù về tín dụng và đầu tư cho vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên; đồng thời có cơ chế tài chính hỗn hợp nhằm huy động nguồn lực xã hội hóa cho công tác bảo tồn di sản.
Đối với các quy hoạch phát triển khu công nghiệp, đô thị, dự án thủy điện hay giao thông lớn tại miền Trung, Tây Nguyên, đại biểu đề nghị bắt buộc phải có báo cáo đánh giá tác động văn hóa, xã hội.
"Tuyệt đối không đánh đổi bản sắc và môi trường sinh thái, lấy tăng trưởng kinh tế ngắn hạn", đại biểu nhấn mạnh.
Thứ hai, xây dựng mô hình kinh tế di sản và sinh kế gắn liền với bản sắc cộng đồng.
Theo đại biểu, cần chuyển đổi mô hình du lịch từ khai thác cảnh quan thuần túy sang phát triển kinh tế trải nghiệm di sản văn hóa bản địa.
Đồng thời, cần phân cấp nhiều hơn cho địa phương, trao quyền nhiều hơn cho cộng đồng dân cư, đặc biệt là đồng bào các dân tộc thiểu số, để trở thành chủ thể trực tiếp quản lý, khai thác và hưởng lợi từ du lịch.
Chính phủ cần có chính sách hỗ trợ mang tính đặc thù để các địa phương có đông đồng bào dân tộc thiểu số phát triển làng nghề truyền thống, phục dựng các không gian văn hóa nguyên bản gắn với xây dựng nông thôn mới.
Thứ ba, thiết lập quỹ bảo tồn di sản có nguy cơ mai một và xây dựng chính sách đặc thù đối với nghệ nhân.
Đại biểu đề nghị Chính phủ cho phép các địa phương thiết lập quỹ bảo tồn di sản đang có nguy cơ mai một, qua đó kịp thời hỗ trợ những di sản văn hóa phi vật thể đứng trước nguy cơ thất truyền như tiếng nói, chữ viết, nghệ thuật trình diễn dân gian, luật tục...
Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về chế độ đãi ngộ đặc thù đối với nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú – những người đang gìn giữ hồn cốt di sản nhưng đa số có đời sống kinh tế khó khăn.
