Không để văn hóa Việt phụ thuộc vào những câu chuyện do người khác tạo ra

Sáng 31.10, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027.

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Đỗ Chí Nghĩa, Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk đề cập đến sự phát triển mạnh mẽ của phim ngắn trên các nền tảng số, cho rằng đây không chỉ là vấn đề cần kiểm soát về mặt văn hóa mà còn có thể là một thị trường công nghiệp văn hóa mới cần được nhận diện và khai thác đúng mức.

Hàng triệu người xem phim ngắn mỗi ngày: Cần làm gì để không bỏ lỡ cơ hội?

Theo đại biểu, có một hiện tượng đang xâm lấn mạnh mẽ trong đời sống văn hóa hiện nay. "Từ trong nhà ra ngoài phố, trên các chuyến xe, chúng ta rất dễ bắt gặp hình ảnh người dân, nhất là những người trẻ đang chăm chú xem những bộ phim ngắn trên điện thoại", đại biểu nêu vấn đề.

Khi hàng triệu người Việt Nam xem phim ngắn mỗi ngày, cần đặt ra vấn đề: Đây là nguy cơ văn hóa cần kiểm soát hay là một thị trường công nghiệp văn hóa đang hình thành nhưng chưa được nhận diện và khai thác đúng mức?

Đại biểu cho rằng, nội dung độc hại phải được ngăn chặn, nhưng nếu chỉ nhìn thấy mặt trái để tăng cường kiểm soát thì có thể bỏ lỡ cơ hội phát triển.

Dẫn kinh nghiệm thị trường phim ngắn tại Trung Quốc, đại biểu cho biết loại hình này đã hình thành một hệ sinh thái sản xuất, kinh doanh quy mô lớn, tạo việc làm và doanh thu cho nhiều lĩnh vực sáng tạo.

Từ đó, đại biểu đặt vấn đề Việt Nam có thể tiếp thu có chọn lọc để biến thị trường phim ngắn thành nguồn lực phát triển mới, thay vì chỉ tập trung vào nỗi lo về nội dung độc hại, "rác văn hóa", nội dung gây nghiện.

Đại biểu cũng đặt câu hỏi về khả năng lan tỏa văn hóa thông qua các video ngắn, khi một người trẻ có thể biết đến nhân vật lịch sử, phong tục truyền thống rất có thể từ chính những sản phẩm này.

"Chúng ta đã có chính sách đủ mạnh để đào tạo đội ngũ sáng tạo, hỗ trợ sản xuất, bảo vệ bản quyền, phát triển nền tảng phân phối nội dung theo cách của Việt Nam? Hay đang để các nền tảng nước ngoài khai thác thị trường, nắm giữ dữ liệu khán giả và hưởng phần lớn giá trị kinh tế, trong khi chúng ta lo chống đỡ với những "rác" độc hại?", đại biểu nêu vấn đề.

Đại biểu nhấn mạnh, ngăn chặn nội dung độc hại là cần thiết, nhưng kiến tạo một thị trường sáng tạo mới là trách nhiệm đối với phát triển. Thước đo năng lực quản lý văn hóa không chỉ là ngăn chặn được bao nhiêu sản phẩm xấu mà còn là tạo điều kiện cho bao nhiêu sản phẩm tốt ra đời, bao nhiêu tài năng được phát triển và bao nhiêu giá trị văn hóa Việt Nam được chuyển hóa thành những giá trị mới.

Phát triển công nghiệp văn hóa trên không gian số gắn với chủ quyền văn hóa

Từ câu chuyện phim ngắn, đại biểu Đỗ Chí Nghĩa cho rằng cần nhìn rộng hơn về chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa của đất nước.

Trong thời đại số, văn hóa không chỉ hiện diện trong bảo tàng, rạp chiếu phim hay không gian di sản mà còn lan tỏa hằng ngày trên điện thoại thông minh, các nền tảng xuyên biên giới thông qua phim ngắn, âm nhạc, trò chơi điện tử và nhiều hình thức sáng tạo mới.

Theo đại biểu, phát triển công nghiệp văn hóa trên không gian số còn mang ý nghĩa chiến lược trong việc khẳng định chủ quyền văn hóa Việt Nam trên không gian số.

Đại biểu đặt vấn đề với chủ quyền số: Ai đang kể những câu chuyện về đất nước Việt Nam? Những giá trị nào đang được lan tỏa đến thế hệ trẻ và ra toàn cầu?

Bởi nếu không chủ động tạo ra các sản phẩm văn hóa của mình, Việt Nam sẽ ngày càng phụ thuộc vào những câu chuyện, hình ảnh, hệ giá trị và cách nhìn về thế giới do người khác tạo ra.

Khi đó, vấn đề không chỉ là thị phần, doanh thu thuộc về ai mà còn là ai có khả năng định hình thị hiếu, nhận thức, trí tưởng tượng, tâm hồn và tư duy của thế hệ trẻ.

Đề cập Nghị quyết số 25 của Bộ Chính trị về chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới, đại biểu cho biết nghị quyết đã đặt ra yêu cầu chuyển trọng tâm từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội, đặc biệt trên cả không gian thực và không gian số.

Đại biểu cho rằng, muốn dẫn dắt nhận thức thì trước hết phải thu hút được sự chú ý của công chúng. Một thông điệp đúng nhưng không đến được với giới trẻ thì hiệu quả sẽ rất hạn chế.

Từ đó, đại biểu Đỗ Chí Nghĩa đề xuất 3 nhóm giải pháp.

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế quản lý nội dung số theo từng loại hình và mức độ rủi ro; xử lý nghiêm nội dung vi phạm, bảo vệ người sử dụng, nhất là trẻ em, nhưng không tạo rào cản đối với sáng tạo lành mạnh.

Thứ hai, chuyển mạnh từ tư duy chỉ quản lý sang tư duy kiến tạo. Nhà nước cần có cơ chế đặt hàng, tuyển chọn công khai, hỗ trợ cạnh tranh các dự án phim ngắn, phim AI khai thác lịch sử, văn hóa, di sản và con người Việt Nam.

Thứ ba, phát triển hệ sinh thái gắn sáng tạo với thị trường, chú trọng bảo vệ bản quyền, đào tạo nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp, kết nối phân phối quốc tế để người sáng tạo có thể sống được bằng nghề.

Đại biểu nhấn mạnh, điều quan trọng là tạo ra những sản phẩm thực sự hấp dẫn, có chất lượng nghệ thuật và sức sáng tạo để công chúng tự nguyện đón nhận, chia sẻ.

Đại biểu cũng đề cập sự phát triển của công nghệ, cho rằng cần nắm bắt cơ hội mà công nghệ mang lại để thúc đẩy sáng tạo.

"Trong thời đại của công nghệ, nhiều khi một drone giá rẻ có sức công phá lợi hại không kém những vũ khí hàng nặng, chi phí tốn kém gấp nhiều lần và chúng ta phải nắm lấy cơ hội này", đại biểu nhấn mạnh.

Theo đại biểu Đỗ Chí Nghĩa, phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ là hình thành một ngành kinh tế mà còn nhằm đưa văn hóa trở thành nguồn lực phát triển, bản sắc trở thành lợi thế cạnh tranh và sức sáng tạo của người Việt trở thành sức mạnh quốc gia.