Sáng 31.10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027.
Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Đoàn ĐBQH TP. Huế bày tỏ thống nhất với báo cáo của Chính phủ và dự thảo Nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027. Đại biểu tập trung đề cập vấn đề phát triển đô thị di sản trong bối cảnh mới từ thực tiễn TP. Huế, đồng thời đề xuất một số nhiệm vụ, giải pháp đối với các địa phương có đô thị di sản trên cả nước.
Theo đại biểu, Việt Nam có nhiều đô thị được hình thành và phát triển trên nền tảng di sản văn hóa, lịch sử, kiến trúc và cảnh quan đặc sắc. Đây không chỉ là tài sản quý giá của dân tộc mà còn là nguồn lực nội sinh, lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển kinh tế - xã hội.
Tuy nhiên, phát triển đô thị di sản đang đứng trước bài toán lớn: Làm thế nào để vừa hiện đại hóa đô thị, thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao đời sống nhân dân, vừa bảo đảm giữ gìn tính nguyên gốc của di sản, bản sắc văn hóa, cảnh quan và không gian sống của cộng đồng?
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng, nếu phát triển thiếu kiểm soát, di sản có thể bị thương mại hóa, cảnh quan bị biến dạng, môi trường quá tải, người dân dần mất đi sinh kế truyền thống. Ngược lại, nếu chỉ chú trọng bảo tồn mà thiếu cơ chế khai thác hợp lý và nguồn lực đầu tư, di sản cũng khó phát huy đầy đủ giá trị.
"Phát triển đô thị di sản không phải là lựa chọn giữa bảo tồn và phát triển, mà phải xác lập mô hình trong đó bảo tồn là nền tảng, di sản là nguồn lực, văn hóa là động lực, người dân là chủ thể và chất lượng sống là mục tiêu", đại biểu nhấn mạnh.
Đánh giá dự thảo Nghị quyết đã đề cập những định hướng quan trọng về hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển hạ tầng khoa học công nghệ, công nghiệp văn hóa, bảo tồn di sản và bảo vệ môi trường tại Điều 3, đại biểu cho rằng cần nhấn mạnh hơn yêu cầu kết nối, tích hợp các nhiệm vụ này trong một phương thức quản trị phát triển đô thị di sản đồng bộ.
Từ thực tiễn các địa phương, đặc biệt là TP. Huế, đại biểu đề xuất 3 nhóm giải pháp.
Thứ nhất, đổi mới tư duy quy hoạch và quản trị đô thị di sản.
Theo đại biểu, cần tích hợp quy hoạch bảo tồn với quy hoạch đô thị, giao thông, hạ tầng, du lịch và môi trường; xác định rõ khu vực bảo vệ, vùng đệm, hành lang cảnh quan, giới hạn xây dựng và sức chịu tải của từng khu vực.
Các dự án có nguy cơ ảnh hưởng đến di sản phải được đánh giá tác động trực tiếp và có sự tham gia, tham vấn của chuyên gia và cộng đồng. Việc phát triển hạ tầng cần bảo đảm đồng bộ nhưng không đánh đổi cảnh quan và cấu trúc di sản.
Thứ hai, chuyển hóa giá trị di sản thành động lực tăng trưởng mới.
Đại biểu đề xuất đẩy mạnh phát triển kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo và du lịch chất lượng cao; kết nối di sản với nghệ thuật, lễ hội, ẩm thực, làng nghề và các sản phẩm văn hóa đặc sắc.
Cùng với đó, cần tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý và phát huy giá trị di sản. Đặc biệt, cần chuyển từ tư duy tăng số lượng khách du lịch sang nâng cao chất lượng trải nghiệm, thời gian lưu trú, giá trị gia tăng và hiệu quả lan tỏa đến kinh tế địa phương.
Thứ ba, đổi mới huy động và sử dụng nguồn lực, bảo đảm người dân được tham gia và thụ hưởng.
Đại biểu kiến nghị ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu, giao thông xanh, xử lý môi trường và các công trình thích ứng với biến đổi khí hậu; đồng thời huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, bảo đảm quản lý công khai, minh bạch và gắn phân bổ nguồn lực với kết quả bảo tồn cụ thể.
Bên cạnh đó, cần có chính sách cụ thể hỗ trợ người dân duy tu nhà ở, bảo vệ nghề truyền thống, tạo sinh kế, bảo đảm cộng đồng thực sự là chủ thể gìn giữ và phát huy di sản.
Từ những phân tích trên, đại biểu Nguyễn Thị Sửu kiến nghị bổ sung vào cuối mục 3.7 Điều 3 của dự thảo Nghị quyết nội dung: "Phát triển đô thị di sản gắn bảo tồn với phát triển, tích hợp bảo tồn trong quy hoạch, quản lý đô thị, kiểm soát xây dựng, sức chịu tải; gắn kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, du lịch với hạ tầng bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu, chuyển đổi số".
Đại biểu bày tỏ mong muốn việc phát triển kinh tế - xã hội phải gắn với phát triển đô thị di sản một cách đồng bộ, bền vững.
