Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, chiều 13.11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026-2035.
Lấy người dân làm trung tâm, lấy địa bàn cấp xã làm nền tảng và lấy phòng ngừa làm chính
Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long, đánh giá cao việc Chính phủ đề xuất tích hợp hai chương trình thành một chương trình thống nhất, đó là Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026-2035.
Theo đại biểu, cách làm này vừa bảo đảm tập trung nguồn lực, vừa tạo sự đồng bộ giữa công tác phòng, chống ma túy với công tác phòng, chống tội phạm.
Đặc biệt, đại biểu đồng tình với quan điểm lấy người dân làm trung tâm, lấy địa bàn cấp xã làm nền tảng và lấy phòng ngừa làm chính.
Cũng theo đại biểu Thạch Phước Bình, giai đoạn 2026-2030, Chương trình dự kiến bố trí trên 45.301 tỉ đồng để thực hiện 10 dự án thành phần. Đây là nguồn lực rất lớn, thể hiện quyết tâm của Đảng, Nhà nước trong việc bảo đảm an ninh, trật tự, giữ gìn cuộc sống bình yên của nhân dân.
Tuy nhiên, vấn đề không chỉ là Chương trình đầu tư bao nhiêu, triển khai bao nhiêu dự án, mà quan trọng hơn là sau 5 năm, người dân được thụ hưởng những kết quả cụ thể gì và mức độ an toàn của xã hội được cải thiện như thế nào.
Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị chú trọng tính thực chất và bền vững của kết quả liên quan đến chỉ tiêu kéo giảm tội phạm và xây dựng địa bàn không có ma túy.
“Chương trình đặt mục tiêu hằng năm giảm 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội; đến năm 2030, có ít nhất 50% xã, phường, đặc khu không có ma túy. Tôi đánh giá đây là những chỉ tiêu thể hiện quyết tâm rất cao. Tuy nhiên, tôi đề nghị cần làm rõ hơn cơ sở và phương pháp đánh giá. Đối với chỉ tiêu giảm 10% số vụ phạm tội hằng năm, cần thống nhất số liệu gốc, phạm vi thống kê và cách đánh giá, để bảo đảm phản ánh đúng tình hình tội phạm, không chỉ đơn thuần là giảm số vụ được ghi nhận”, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị.
Đối với mục tiêu 50% địa bàn cấp xã không có ma túy, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung tiêu chí đánh giá việc duy trì địa bàn không có ma túy, nhất là khả năng phòng ngừa phát sinh người nghiện mới, người tái nghiện và nguy cơ tái hình thành các điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy.
Về công tác phòng ngừa, đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng cần chuyển mạnh từ chỉ tiêu tuyên truyền sang hiệu quả thay đổi nhận thức và hành vi, nhất là đối với thanh thiếu niên.
Thống nhất với mục tiêu của Chương trình là đến năm 2030 có trên 90% người dân được tiếp cận thông tin tuyên truyền; 90% học sinh, 80% sinh viên được tuyên truyền, giáo dục pháp luật; trên 50% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai thí điểm mô hình trường học an toàn, đại biểu nhận định, các chỉ tiêu về tỷ lệ được tuyên truyền, tiếp cận thông tin mới chỉ phản ánh phạm vi hoạt động, chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả phòng ngừa.
“Một học sinh được tham gia buổi tuyên truyền chưa đồng nghĩa với việc em ấy có khả năng nhận diện và từ chối ma túy, biết cách tự bảo vệ mình trước các hành vi dụ dỗ, lôi kéo trên không gian mạng. Do đó, tôi đề nghị quan tâm bổ sung các tiêu chí đánh giá kết quả thực chất, như: tỷ lệ học sinh được trang bị kỹ năng phòng tránh ma túy và kỹ năng an toàn trên không gian mạng; hiệu quả duy trì mô hình trường học an toàn; mức độ giảm các vụ việc vi phạm pháp luật liên quan đến thanh thiếu niên”, đại biểu Thạch Phước Bình kiến nghị.
Ngoài ra, đại biểu cũng cho rằng cần đặc biệt quan tâm đến kết quả tái hòa nhập cộng đồng, ưu tiên nguồn lực đầu tư cho công tác cai nghiện và quản lý sau cai.
Theo dự kiến, Dự án nâng cao hiệu quả cai nghiện ma túy và quản lý sau cai được bố trí trên 11.123 tỉ đồng, là dự án có quy mô vốn lớn nhất trong 10 dự án thành phần. Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung các chỉ tiêu về hiệu quả cai nghiện, tỷ lệ duy trì kết quả sau cai, tỷ lệ người sau cai được hỗ trợ học nghề, có việc làm và tái hòa nhập cộng đồng.
Xác định rõ các tiêu chí về mức độ phức tạp của địa bàn và khả năng cân đối ngân sách địa phương
Cơ bản tán thành sự cần thiết đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026-2035, đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, thống nhất với quy định ưu tiên hỗ trợ ngân sách trung ương cho địa bàn trọng điểm, phức tạp về ma túy và tội phạm; địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn; vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần có cơ chế phân bổ thực sự phản ánh mức độ phức tạp của địa bàn và những điều kiện còn thiếu để thực hiện mục tiêu Chương trình. Từ thực tiễn tỉnh Lâm Đồng sau sáp nhập, đại biểu cho biết địa bàn tỉnh rộng, có cả biên giới đất liền, đường biển và các tuyến giao thông liên tỉnh.
Đại biểu cho rằng công tác cai nghiện, hỗ trợ học nghề, tạo việc làm cho người sau cai nghiện còn hạn chế; kinh phí, trang thiết bị phục vụ công tác phòng, chống ma túy chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Đây cũng là vấn đề cần quan tâm khi triển khai Dự án 3 về xây dựng địa bàn trật tự, an toàn xã hội và Dự án 8 về nâng cao hiệu quả cai nghiện, quản lý sau cai nghiện.
“Tôi đề nghị khi cụ thể hóa nguyên tắc phân bổ vốn, Chính phủ xác định rõ các tiêu chí về mức độ phức tạp của địa bàn, số người nghiện và người sau cai nghiện cần quản lý, điều kiện cơ sở cai nghiện, năng lực thực hiện của chính quyền cơ sở và khả năng cân đối ngân sách địa phương”, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị.
Đặc biệt, đại biểu cho rằng không nên chỉ căn cứ vào quy mô dân số hoặc kết quả đạt được để phân bổ nguồn lực, bởi những địa bàn có tình hình phức tạp, điều kiện khó khăn lại là những nơi cần được ưu tiên hỗ trợ nhiều hơn để thực hiện mục tiêu Chương trình.
Bảo đảm mọi vụ việc được xác minh, xử lý kịp thời, trẻ em bị xâm hại được bảo vệ, hỗ trợ
Quan tâm đến mục tiêu, chỉ tiêu bảo vệ nhóm yếu thế và đấu tranh với tội phạm trên không gian mạng, đại biểu Trần Thị Thanh Lam, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long nêu rõ, dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026-2035 mới đề cập đến người bị hại và trợ giúp pháp lý, chưa có nhiệm vụ hay chỉ tiêu trực tiếp về phòng, chống tội phạm xâm hại phụ nữ, trẻ em, mua bán người; các hành vi lừa đảo, xâm hại người chưa thành niên, người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế khác.
Đại biểu đề nghị chỉnh lý điểm b khoản 1 Điều 1 dự thảo Nghị quyết theo hướng quy định làm tốt công tác điều tra, xử lý tội phạm, nhất là tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm và vi phạm pháp luật trên không gian mạng, tội phạm về ma túy, tội phạm mua bán người, tội phạm xâm hại phụ nữ, trẻ em; các hành vi lừa đảo, xâm hại, lợi dụng người chưa thành niên, người cao tuổi, người khuyết tật; tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm, nhằm bảo đảm thống nhất với chỉ tiêu, mục tiêu và nhóm đối tượng thụ hưởng.
Đồng thời, đại biểu đề nghị bổ sung vào điểm c và điểm d khoản 1 Điều 1 chỉ tiêu về tỷ lệ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố về xâm hại trẻ em đạt trên 95% tổng số thụ lý, bảo đảm thống nhất với Nghị quyết số 34 của Quốc hội khóa XVI về công tác phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân và công tác thi hành án.
Về chỉ tiêu kéo giảm số vụ xâm hại trẻ em và bạo lực học đường, đại biểu cho rằng số vụ được ghi nhận phụ thuộc vào mức độ phát hiện, tiếp nhận, xử lý. Vì vậy, số vụ ghi nhận giảm chưa chắc đồng nghĩa với việc tình trạng thực tế giảm; chỉ tiêu đặt quá cao có thể tạo áp lực thành tích, dẫn đến bỏ lọt tố giác.
Do đó, đại biểu đề nghị trong quá trình tổ chức thực hiện cần quan tâm hoàn thiện hệ thống báo cáo, thống kê, cơ sở dữ liệu và cơ chế phối hợp liên ngành, bảo đảm mọi vụ việc được xác minh, xử lý kịp thời, trẻ em bị xâm hại được bảo vệ, hỗ trợ.
Trên cơ sở đó, cần xác định chỉ tiêu cụ thể, xác đáng, kế thừa các mục tiêu phù hợp với Nghị quyết số 121 của Quốc hội về tiếp tục tăng cường hiệu lực, hiệu quả thực hiện chính sách, pháp luật về phòng, chống xâm hại trẻ em.
