Ngày 13.11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi).
Ai chịu trách nhiệm nếu thông tin cá nhân bị lộ, lọt?
Nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, ĐBQH TP. Huế, cho rằng trong bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ, khi mua hàng trên các sàn thương mại điện tử, người dân phải cung cấp thông tin cá nhân như họ tên, số điện thoại, địa chỉ... để phục vụ việc giao hàng. Những thông tin này được chuyển đến nhiều chủ thể tiếp nhận, gồm người bán, nền tảng số, doanh nghiệp bưu chính, đơn vị trung chuyển và người giao hàng.
Từ thực tế này, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đặt câu hỏi: Ai được quyền thu thập, sử dụng, lưu giữ thông tin và ai chịu trách nhiệm nếu thông tin bị lộ, lọt?
Đại biểu nhấn mạnh, đây là vấn đề liên quan đến quyền riêng tư và bí mật bưu gửi. Bày tỏ đồng tình với các quy định về bưu chính số, định danh và truy vết, song đại biểu đề nghị cần xác định rõ phạm vi dữ liệu được thu thập, tránh cách hiểu quá rộng về nội dung bưu gửi.
Cụ thể, điểm a khoản 1 Điều 37 dự thảo quy định dữ liệu bưu chính gồm thông tin về nội dung bưu gửi. Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng cách quy định này chưa chặt chẽ, bởi có thể được hiểu là thông tin khai báo về hàng hóa, nhưng cũng có thể được hiểu là nội dung bên trong thư, tài liệu hoặc bưu gửi, trong khi hai loại thông tin này khác nhau về mức độ liên quan đến quyền riêng tư.
Theo đại biểu, khái niệm đầu vào quá rộng có thể khiến việc khai thác dữ liệu vượt quá mức cần thiết. Đại biểu ghi nhận giải trình về việc tuân thủ pháp luật dữ liệu và nguyên tắc không thu thập quá mức. Tuy nhiên, nội dung này cần được cụ thể hóa trong Luật Bưu chính, bởi bí mật thư, bưu gửi là đặc thù của lĩnh vực. Do đó, đại biểu đề nghị sửa điểm a khoản 1 Điều 37 theo hướng: “Thông tin mô tả khai báo về bưu gửi do người gửi cung cấp và thông tin cần thiết phục vụ trực tiếp dịch vụ bưu chính”.
Việc thu thập, xử lý thông tin bên trong bưu gửi chỉ được thực hiện khi có căn cứ, theo trình tự, thẩm quyền do pháp luật quy định. Đồng thời, đại biểu đề nghị sửa khoản 2 Điều 6 theo hướng bảo đảm bí mật thư, bưu gửi và thông tin về việc sử dụng dịch vụ bưu chính theo quy định của pháp luật, chứ không chỉ thuần túy quy định về bảo đảm bí mật thư.
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cũng đề nghị phân biệt việc thu thập thông tin cơ bản với xác thực định danh tăng cường theo mức độ rủi ro. Khoản 1 Điều 45 dự thảo yêu cầu doanh nghiệp chấp nhận bưu gửi thu thập, lưu trữ đầy đủ thông tin người gửi. Trong khi đó, các khoản 2, 3 và 4 Điều 45 quy định việc phân loại rủi ro và kiểm tra, xác minh tương ứng.
Theo đại biểu, nếu kiểm soát theo mức độ rủi ro thì khoản 1 cũng cần nêu nguyên tắc thu thập thông tin cần thiết, tương xứng, tránh cách hiểu “mọi bưu gửi phải cung cấp và lưu trữ thông tin như nhau”.
Mặt khác, phụ lục giải trình đề cập ba mức độ rủi ro gồm thấp, trung bình và cao, không áp dụng xác thực giống nhau với mọi bưu gửi. Đại biểu cho rằng nguyên tắc này cần được quy định ngay trong dự thảo luật.
Quy định rõ trách nhiệm hủy đơn, quyền đồng kiểm, cơ chế hậu kiểm
Cho rằng bưu chính ngày nay không chỉ còn là những lá thư, mà còn là hơn 4 tỉ bưu gửi mỗi năm, là sinh kế của người bán hàng nhỏ, là con đường đưa nông sản của bà con ra thị trường và là hạ tầng logistics quan trọng của thương mại điện tử, đại biểu Trần Kim Kha, Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai, bày tỏ thống nhất cao với việc sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính, đồng thời góp ý một số nội dung cụ thể.
Thứ nhất, đại biểu đồng tình với việc dự thảo luật mở rộng dịch vụ phổ cập sang gói, kiện hàng hóa để người dân vùng sâu, vùng xa có thể bán được hàng (Điều 27). Tuy nhiên, đại biểu đề nghị dịch vụ phổ cập đối với gói, kiện chỉ áp dụng cho chiều trong nước và chiều đi ra nước ngoài, đồng thời có mức cước ưu đãi đối với nông sản ở vùng khó khăn.
Thứ hai, Điều 35 dự thảo luật đã quy định nghĩa vụ nhận hàng nhưng chưa có quy định xử lý hậu quả khi người mua từ chối nhận hàng mà không có lý do. Vì vậy, đại biểu cho rằng cần quy định quyền đồng kiểm của người nhận hàng, theo đó, nếu hàng sai hoặc hỏng thì người nhận có quyền từ chối.
Tuy nhiên, nếu đã đặt hàng nhưng bỏ ngang, không có lý do thì người mua phải chịu trách nhiệm. Cụ thể, cần quy định: “Người đã đặt hàng mà từ chối nhận không có căn cứ phải chịu chi phí hoàn trả”.
Thứ ba, đại biểu nhận thấy dự thảo luật chưa có quy định về người trực tiếp nhận và phát bưu gửi, trong khi mọi yêu cầu từ kiểm tra người gửi đến phát đúng địa chỉ đều đặt lên vai người bưu tá. Do đó, đại biểu đề nghị có một điều riêng quy định người nhận và phát bưu gửi phải được đào tạo, được định danh, được bảo hiểm tai nạn và không chịu áp lực thời gian đến mức gây mất an toàn.
Thứ tư, đại biểu đề nghị không bỏ Điều 45 về cơ chế hậu kiểm, đồng thời quy định ngay trong luật khung hậu kiểm dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro, theo hướng ít làm phiền doanh nghiệp làm đúng, phát hiện sớm doanh nghiệp làm sai.
Thứ năm, đại biểu đề nghị bổ sung một điều quy định về địa chỉ số do Nhà nước xây dựng, cung cấp và sử dụng chung, bởi sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, rất nhiều địa chỉ đã thay đổi tên xã, tên tỉnh.
“Một đạo luật về bưu chính suy cho cùng là đạo luật về sự kết nối giữa người với người. Tôi mong Luật lần này được đo bằng những hiệu quả rất cụ thể: nông sản của bà con ra được chợ lớn, người bán hàng nhỏ không mất trắng vì đơn hàng bị hủy vô lý, và người bưu tá được nhìn nhận là một phần của hạ tầng quốc gia”, đại biểu Trần Kim Kha nhấn mạnh.
Không vì tiến độ mà làm ảnh hưởng đến chất lượng của dự án luật
Giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cùng các cơ quan liên quan để hoàn thiện dự án luật, chuẩn bị các văn bản hướng dẫn và tổ chức triển khai, bảo đảm không làm gián đoạn hoạt động của các tổ chức, doanh nghiệp.
“Việc mở rộng phạm vi điều chỉnh cần được đánh giá tác động kỹ lưỡng, đặc biệt là đối với các đối tượng chịu sự tác động. Cơ quan chủ trì sẽ xin ý kiến cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định lùi thời gian trình sang kỳ họp sau nếu không làm kịp. Quan điểm nhất quán là: Không vì tiến độ mà làm ảnh hưởng đến chất lượng của dự án luật”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.
Làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, về trách nhiệm trong chuỗi cung ứng và bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ, tiếp thu ý kiến của các đại biểu, dự thảo luật đã được rà soát, chỉnh lý theo hai nhóm nội dung nhằm bảo vệ tốt nhất quyền lợi của người sử dụng dịch vụ bưu chính.
Về quyền của người sử dụng dịch vụ, người sử dụng được cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về dịch vụ; được bảo đảm bí mật thông tin; có quyền khiếu nại, khởi kiện và được bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.
Về nghĩa vụ của doanh nghiệp, doanh nghiệp giao kết hợp đồng với người sử dụng có trách nhiệm giải quyết khiếu nại, chịu trách nhiệm cuối cùng về dịch vụ và bồi thường thiệt hại, kể cả khi thuê doanh nghiệp khác thực hiện.
Về cơ chế hỗ trợ dịch vụ bưu chính công ích, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng sự quan tâm của các đại biểu đối với vấn đề này là rất chính đáng, bởi dịch vụ bưu chính công ích vẫn là một trong những nền tảng quan trọng nhất của ngành bưu chính.
Do đó, dự thảo luật đã được rà soát, chỉnh lý theo hướng quy định Nhà nước bảo đảm cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập cho mọi cá nhân, tổ chức trên phạm vi toàn quốc với mức giá cước phù hợp, thông qua cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp duy trì mạng bưu chính công cộng và cung cấp các dịch vụ công.
Đồng thời, dự thảo luật cũng quy định doanh nghiệp phải hạch toán, theo dõi riêng hoạt động cung cấp dịch vụ bưu chính công ích; tuyệt đối không sử dụng kinh phí hỗ trợ công ích của Nhà nước để bù đắp chi phí hoặc trợ giá cho các hoạt động kinh doanh khác, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh trên thị trường.
Về chuyển đổi số, dữ liệu và quản lý rủi ro, tiếp thu ý kiến của các đại biểu, dự thảo luật quy định thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động bưu chính; quy định việc định danh, truy vết bưu gửi và xác thực thông tin người gửi theo mức độ rủi ro. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các bên phải tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật về dữ liệu, bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân và an ninh mạng, không làm phát sinh nghĩa vụ thực thi không cần thiết.
Về công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động bưu chính, để tránh trùng lặp với các quy định của pháp luật hiện hành về thanh tra, kiểm tra, dự thảo luật đã lược bỏ nội dung thanh tra, kiểm tra tại Chương VI; thay vào đó, tập trung quy định chi tiết về giải quyết khiếu nại, tranh chấp và bồi thường thiệt hại trong hoạt động bưu chính.
