Chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở
Theo đánh giá của Bộ Công an, tình hình tội phạm và ma túy trên thế giới, trong khu vực đang tác động mạnh mẽ, khiến Việt Nam tiềm ẩn nguy cơ trở thành địa bàn trung chuyển, tập trung nhiều loại tội phạm, bị lợi dụng để đặt “trụ sở” hoạt động phạm tội, thậm chí trở thành mục tiêu tấn công của tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia.
Trong nước, tình hình tội phạm tiếp tục diễn biến phức tạp, khó nhận diện; cơ cấu, tính chất tội phạm chuyển dịch nhanh, đan xen giữa các lĩnh vực hình sự, ma túy, kinh tế, môi trường và công nghệ thông tin. Đặc biệt, tội phạm “phi truyền thống” mang tính liên ngành, xuyên quốc gia gia tăng, triệt để lợi dụng khoa học, kỹ thuật và không gian mạng để hoạt động, gây khó khăn cho công tác phòng ngừa, đấu tranh, xử lý.
Tình hình ma túy vẫn diễn biến phức tạp, nhất là tại một số thành phố lớn. Số người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy còn ở mức cao, xuất hiện tại tất cả các địa phương, nhiều thành phần, lứa tuổi, đặc biệt có xu hướng gia tăng, lan rộng trong giới trẻ. Số xã, phường, đặc khu có tệ nạn ma túy trên toàn quốc vẫn ở mức cao.
Trước thực trạng đó, việc xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026-2035 nhằm khắc phục những tồn tại, hạn chế mang tính liên ngành, liên cấp, liên lĩnh vực mà các nhiệm vụ thường xuyên hoặc cơ chế phối hợp riêng lẻ chưa thể giải quyết hiệu quả.
Chương trình tập trung khắc phục hạn chế trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tuyên truyền, giáo dục, phòng ngừa; xây dựng chính sách, pháp luật; nắm tình hình, nhận diện, dự báo; phối hợp, trao đổi thông tin; hợp tác quốc tế; cai nghiện, quản lý người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy và quản lý sau cai.
Đồng thời, kế thừa kết quả, kinh nghiệm của các chương trình, chiến lược quốc gia giai đoạn trước, trong đó có Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030, bảo đảm tính liên tục trong thực hiện nhiệm vụ và sử dụng nguồn lực đầu tư.
Một trong những mục tiêu đáng chú ý là kéo giảm bền vững tội phạm, phấn đấu hằng năm giảm 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội; đến năm 2030 có ít nhất 50% địa bàn cấp xã và 20% địa bàn cấp tỉnh không có ma túy; xây dựng, nhân rộng địa bàn không ma túy, không tội phạm.
Chương trình hướng tới giải quyết căn bản nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm; từng bước giảm cung, giảm cầu, giảm tác hại của ma túy; tăng cường nguồn lực, trang thiết bị và chủ động ứng phó với những thách thức an ninh phi truyền thống.
Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh, mục tiêu của Chương trình là phát huy sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị và toàn xã hội; lấy người dân làm trung tâm, địa bàn cấp xã là nền tảng; lấy phòng ngừa là chính, chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đầu tư trang thiết bị và triển khai đồng bộ các giải pháp nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm và ma túy.
Chương trình được triển khai trên phạm vi toàn quốc từ năm 2026 đến hết năm 2035, gồm hai giai đoạn: 2026-2030 và 2031-2035.
Đối tượng thụ hưởng bao gồm người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy, người cai nghiện, người điều trị nghiện và người sau cai; người vi phạm pháp luật về ma túy thuộc diện trợ giúp pháp lý; nạn nhân, người bị hại, người yếu thế có nguy cơ bị tội phạm xâm hại; người bị buộc tội, người chấp hành án hình sự, các đối tượng được trợ giúp pháp lý và toàn thể người dân.
Chương trình cũng hướng tới các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân chịu tác động của tội phạm cùng lực lượng chuyên trách, cơ quan tham mưu, quản lý nhà nước và các tổ chức, cá nhân tham gia phòng, chống tội phạm, ma túy.
Bảo đảm hiệu quả đầu tư, tránh trùng lặp nguồn lực
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban và các cơ quan của Quốc hội tham gia thẩm tra nhận thấy Chương trình đáp ứng tiêu chí xác định chương trình mục tiêu quốc gia, thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội.
Ủy ban tán thành sự cần thiết đầu tư Chương trình nhằm cụ thể hóa chủ trương, định hướng tăng cường phòng, chống tội phạm trong tình hình mới; đồng thời tích hợp Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 đã được Quốc hội phê duyệt tại Nghị quyết số 163.
Theo cơ quan thẩm tra, Chương trình phù hợp với các chiến lược phòng, chống ma túy, tội phạm, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và cơ bản không trùng lặp với các chương trình mục tiêu quốc gia khác. Việc tích hợp hai lĩnh vực trong một chương trình góp phần tăng tính liên kết, thống nhất, tinh gọn đầu mối và tiết kiệm nguồn lực.
Tuy nhiên, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì xây dựng tiếp tục rà soát, đối chiếu những nhiệm vụ có nội dung tương đồng, giao thoa với các chương trình mục tiêu quốc gia khác; làm rõ phạm vi, đối tượng, địa bàn, sản phẩm đầu ra và nguồn kinh phí thực hiện.
Trên cơ sở đó, nghiên cứu phương án lồng ghép phù hợp đối với những nội dung có thể tích hợp, bảo đảm không trùng lặp nhiệm vụ, kinh phí, phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư.
Về hồ sơ, Chính phủ đã tổ chức lập, thẩm định và trình Chương trình theo quy định của Luật Đầu tư công; thành phần hồ sơ đầy đủ, chất lượng cơ bản đáp ứng yêu cầu.
Chương trình cũng được xác định phù hợp với các mục tiêu, định hướng của Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; các chiến lược, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và cam kết quốc tế của Việt Nam, góp phần thực hiện Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững.
Sau khi nghe các báo cáo, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trường về dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Sau thảo luận, Bộ trưởng Bộ Công an phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.
