Trong một cuộc tọa đàm về làm báo trong xu thế cách mạng công nghiệp 4.0 diễn ra mới đây, TS Trần Quang Diệu, giảng viên Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng, cách mạng công nghiệp 4.0 đã, đang và sẽ tác động mạnh mẽ vào tất cả các yếu tố căn bản của nền báo chí truyền thông từng quốc gia.
Ảnh minh họa: Internet
Tìm được phóng viên như thế: khó và hiếm?
Sự tác động ấy từ những yếu tố căn bản: nhà sản xuất sản phẩm báo chí truyền thông, sản phẩm báo chí truyền thông - như là một hàng hóa, dịch vụ và sự biến đổi sâu sắc các nhóm công chúng truyền thông. Cách mạng công nghiệp 4.0 tạo ra một lớp công chúng tương thích của thời kỳ truyền thông số. Chẳng hạn, thay bằng tiếp cận với các tờ báo in, kênh phát thanh hay truyền hình thuần túy thì họ quan tâm đến công nghệ thực tại ảo (VR) và thực tại tăng cường (AV). Tốc độ và kết quả chuyển đổi của nền báo chí, truyền thông trong thời công nghệ 4.0 phụ thuộc vào mức độ đáp ứng yêu cầu của 5 yếu tố: kết cấu hạ tầng công nghệ thông tin, truyền thông; đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực; xây dựng môi trường pháp lý cho nền báo chí truyền thông kỷ nguyên số; nghiên cứu và tìm kiếm giải pháp an ninh truyền thông hiệu quả.
Nhà báo Lê Quốc Minh, Phó Tổng giám đốc TTXVN nêu vấn đề, hiện nay khá nhiều cơ quan báo chí chưa đạt được tiêu chí về một tòa soạn hội tụ. Bên cạnh đó, trong thời đại kỷ nguyên số, một nhà báo hiện đại phải có đủ những kỹ năng như vừa biết viết, biết chụp ảnh, biết quay hình, biết sử dụng đồ họa, thậm chí biết cả lập trình. Nhưng để tìm được một phóng viên hội tụ đầy đủ các kỹ năng trên là rất khó và hiếm. “Thực tế những ứng dụng truyền thông của công nghệ 4.0 vào quá trình làm báo là rất quan trọng, rất tiềm năng và hiệu quả, song đòi hỏi ý chí, quyết tâm và cả những đầu tư không nhỏ của lãnh đạo cơ quan báo chí”, nhà báo Lê Quốc Minh nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, TS Trần Quang Diệu đưa ra gợi ý, nếu trong mỗi cơ quan báo chí chỉ có hệ thống kết cấu hạ tầng tốt và một nhóm nhà báo trẻ đơn lẻ học cách làm báo công nghệ 4.0 thì chưa đủ. Lãnh đạo tòa soạn, nếu không hiểu về nguyên tắc đa phương tiện và hội tụ truyền thông, không hiểu tính tất yếu trong sự thay đổi quy trình làm báo trong bối cảnh phát triển mạng xã hội, tận dụng mạng xã hội để tổ chức nội dung tác phẩm, tạo liên kết và hiệu ứng lan tỏa thông tin, nguy cơ khủng hoảng trong quá trình làm báo tích hợp với mạng xã hội… thì khó có thể chuyển đổi được thực trạng báo chí truyền thông thích ứng với môi trường truyền thông số.
Rất cần những nhà báo chuyên nghiệp và bản lĩnh
Theo nhà báo Lê Quốc Minh, điều bắt buộc đối với một nhà báo hiện đại là không chỉ biết viết hay mà phải biết chụp ảnh, làm video ngắn, biết làm thương hiệu bản thân, tương tác mạng xã hội, lập trình…Vậy chúng ta có làm được không? Khi bất kỳ điều gì cũng cần phải tương tác với mạng xã hội thì cách thức để nuôi dưỡng vị thế của mình trên mạng xã hội là phải học, nghiên cứu chứ không hề đơn giản.
Hiện trên mạng xã hội đã và đang xảy ra tình trạng hỗn loạn thông tin. Đặc biệt, hai năm qua tình trạng tin giả trở thành cuộc khủng hoảng trên thế giới và Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ. Bởi vậy, trong bối cảnh tin giả, tin thật đang rất khó phân định này, theo nhà báo Lê Quốc Minh, rất cần những nhà báo chuyên nghiệp, có góc nhìn chuyên nghiệp. “Tất nhiên sẽ có người nêu quan điểm là cần những thông tin thô, vì thông tin khi qua nhà báo sẽ qua góc nhìn và những quy trình biên tập nhất định. Nhưng nếu chỉ dừng ở mức độ như vậy mà không có cái nhìn mang tính chuyên nghiệp và có kỹ năng của người làm báo là đi lấy thông tin đa chiều, đảm bảo công bằng và cân bằng thì chúng ta sẽ rơi vào tình trạng đưa thông tin một chiều. Vì thế, hơn lúc nào hết vai trò của nhà báo ngày càng trở nên rất quan trọng. Dù có thế nào, điều quan trọng vẫn là cái “tâm” của người làm báo. Nhà báo phải luôn luôn giữ những tiêu chuẩn của người làm báo là sự thật, công bằng và cân bằng. Đó là những điều mà máy móc hay công nghệ không thể thay thế được”, nhà báo Lê Quốc Minh nhấn mạnh.
Trên phương diện quản lý, ông Nguyễn Thanh Lâm, Cục trưởng Cục Phát thanh Truyền hình và TTĐT cho rằng, thực tế hiện nay con đường đưa thông tin đến với độc giả không nhất thiết phải qua một cơ quan báo chí. Nhưng nếu lấy tiêu chuẩn báo chí và tiêu chuẩn truyền thông là những gì phản ánh đúng sự thật thì chưa bao giờ việc lọc mớ thông tin trên mạng để biết đâu là thật, đâu là giả lại khó đến vậy. Chỉ một sự việc thôi, sau vài tiếng đã có hàng triệu lượt comment, nhưng sự việc đó đúng sai thế nào thì còn phải kiểm chứng.
Ông Lâm đưa ra một dẫn chứng là gần đây nhất có một sự việc được dư luận rất quan tâm rằng có hay không việc hai mẹ con sản phụ ở TP.HCM tử vong do sinh con “thuận tự nhiên”. Sự việc diễn ra quá nhanh, quá nguy hiểm, báo chí đăng tin nhưng thật, giả thế nào vẫn phải đợi quá trình điều tra của cơ quan chức năng. Đó là vấn đề nguy hiểm trong thời đại mà mọi thứ đều xảy ra quá nhanh không kịp suy nghĩ, tư duy của chúng ta không thể đi nhanh hơn công nghệ.
“Tư duy người làm báo phải được trải nghiệm, có đúng, có sai, có vấp váp, có rút kinh nghiệm. Quá trình hình thành tư duy, bản lĩnh người làm báo không thể đốt cháy thời gian như công nghệ. Hiện nay nhiều nhà báo chơi facebook, dùng facebook để tăng view, tăng like. Có thể bài báo mà họ dẫn link không có vấn đề gì nhưng những câu status lại tung ra những thứ bán tín bán nghi, đó là một biến tướng mới trong thời đại làm báo khao khát lượng view, tìm mọi cách để lan tỏa thông tin. Chưa bao giờ tư duy báo chí lại buộc phải nhanh như hiện nay, vì công nghệ không cho chờ đợi, mạng xã hội đã đưa thông tin mà báo chí chưa có là không được. Đó là sự nguy hiểm của 4.0 đối với việc làm báo, nhưng chúng ta cũng không thể để mất nó”, ông Lâm nhấn mạnh.
Dưới con mắt người làm nghiên cứu về công nghệ, ông Kiều Công Thược cho rằng, báo chí có nhiều loại hình khác nhau và mỗi loại hình đều sẽ có những công nghệ thích ứng khác nhau. Vì thế khi làm báo, cái quan trọng nhất phải là nội dung, còn công nghệ chỉ là công cụ để truyền tải nhanh nhất và rộng nhất thông tin đến với công chúng. Công nghệ không có lỗi trong vấn đề phát triển báo chí mà chỉ có người sử dụng công nghệ có nắm bắt được công nghệ hay không. Vì thế, nếu các tòa soạn báo không chuẩn bị một tâm thế rõ ràng trong xu thế cách mạng công nghiệp 4.0 thì sau này rất khó có thể tìm được nhân lực để đáp ứng...
MINH HÀ