Một sắc phong quý của làng Kim Long (TP Huế) bị thất lạc ở miền Nam đã được ngành văn hóa mua và tặng lại cho làng
Nhiều tư liệu quý bị thất lạc, hư hỏng
Qua khảo sát, những tư liệu Hán Nôm hiện lưu giữ tại các dòng họ, làng xã trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế chủ yếu được thể hiện dưới hình thức sắc phong, chế phong, chiếu chỉ, lệnh chỉ, ngự bút của nhà vua cùng các văn bản quý hiếm về pháp luật, hành chính, đất đai, quân đội, quản lý dân số, bài thi Hương, gia phả, hương ước… Những tài liệu này có niên đại từ thời Lê, thời Tây Sơn, thời các chúa Nguyễn và triều Nguyễn.
Tuy nhiên, hiện nguồn tư liệu quý này bị hư hỏng và thất lạc rất nhiều do nhiều nguyên nhân. Mới đây, khi đoàn chuyên gia của Thư viện Tổng hợp tỉnh Thừa Thiên Huế và Thư viện Khoa học Tổng hợp TP Huế khảo sát tại làng Nghĩa Lập, xã Vinh Phú (huyện Phú Vang) thì phát hiện phần lớn trong số 22 sắc phong và một địa bạ thời Gia Long của làng đã bị hư hỏng, trong đó có nhiều sắc phong bị mục nát không thể phục hồi. Theo các nhà chuyên môn, không chỉ làng Nghĩa Lập, nhiều dòng họ và làng xã ở các vùng ven sông và ven phá Tam Giang là nơi có điều kiện khí hậu mưa nhiều, thấp trũng nên công tác bảo quản tư liệu Hán Nôm gặp nhiều khó khăn, không đúng cách nên dễ dẫn đến hư hỏng.
Ông Phạm Xuân Phượng, cán bộ Thư viện Tổng hợp tỉnh, chủ trì đề tài Sưu tầm, số hóa di sản Hán Nôm trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết, số lượng tư liệu Hán Nôm mà đoàn nghiên cứu tiếp cận được chỉ là một phần khiêm tốn trong hệ thống tư liệu di sản Hán Nôm còn đang được lưu giữ tại Huế. Tuy nhiên, tỷ lệ hư hỏng rất lớn, mà tình trạng phổ biến là người dân đã cuộn, bọc kỹ các loại văn bản Hán Nôm và sắc phong trong bao nilông kín làm cho các văn bản này nhanh chóng bị giòn, ẩm mốc và hỏng…
Trong số hơn 220.000 trang tài liệu Hán Nôm, với hơn 10.000 sắc phong, chế phong, chiếu chỉ, lệnh chỉ… mà đoàn chuyên gia của Thừa Thiên Huế và TP Hồ Chí Minh tiếp cận được thì có rất nhiều tài liệu đã mục, hư hỏng và rách nát. Riêng nguồn tư liệu quý được các làng xã bảo quản cẩn trọng là sắc phong, chế phong, chiếu chỉ, lệnh chỉ… cũng có hơn 40% bị hư hỏng. Trong đó, sắc phong tại làng Dã Lê Chánh (xã Thủy Vân, thị xã Hương Thủy) bị hư hỏng hoàn toàn.
Đáng quan tâm là tình trạng thất lạc, mất cắp các loại gia phả, sắc phong như: gia phả ở nhà thờ họ Lê (Lê Văn Duyệt) ở Phú Mộng (phường Kim Long, TP Huế); 10 sắc phong ở đình làng Lương Quán (phường Thủy Biều, TP Huế); một số văn bản Hán Nôm quý ở đình làng Dã Lê (phường Thủy Phương), đình làng Thanh Thủy Thượng (phường Thủy Dương) và một số dòng họ có các vị làm quan to dưới triều Nguyễn bị thất lạc…
Sắc phong của làng Nghĩa Lập, xã Vinh Phú (huyện Phú Vang) bị hư hỏng, mục nát
Giữ gìn và bảo tồn di sản Hán Nôm
Sắc phong là một loại hình tư liệu quý của làng xã, gắn liền với lịch sử và đời sống tâm linh của nhân dân, nên được dân làng gìn giữ và xem như “báu vật”. Ông Bùi Xuân Đức, Giám đốc Thư viện Khoa học Tổng hợp TP Hồ Chí Minh cho biết, tiếp nhận các nguồn thông tin, thư viện đã phát hiện có nhiều sắc phong thần của các làng xã của tỉnh Thừa Thiên Huế bị thất lạc ở các tỉnh, thành miền Nam. Thư viện đã phối hợp với ngành văn hóa của Thừa Thiên Huế để thẩm định, mua lại và trao tặng bản gốc cho các làng.
Năm 2012, tặng một sắc phong cho làng Lương Quán; năm 2014, đã trao tặng 5 sắc phong cho các làng Lương Quán, Kim Long, Vân Dương (đều ở TP Huế). Trong 10 năm qua (từ 2009-2018), Thư viện Tổng hợp tỉnh Thừa Thiên Huế và Thư viện Khoa học Tổng hợp TP Hồ Chí Minh đã cùng phối hợp để thực hiện dự án Sưu tầm, số hóa di sản Hán Nôm trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế. Hơn 229.200 trang tài liệu đã được số hóa, trong đó các nguồn tư liệu quý được số hóa đang được lưu giữ ở 14 phủ đệ; 100 làng, đền thờ và nhà vườn; cùng với 492 họ tộc. Trong đó, có một số hòm bộ của các làng có số lượng lớn tài liệu Hán Nôm và được cất giữ khá cẩn thận. Như hòm bộ làng Phù Bài (xã Thủy Phù, thị xã Hương Thủy) có khoảng 30.000 trang với các văn bản hành chính thời Lê, thời Tây Sơn, nhà Nguyễn, các địa bạ thời Gia Long cùng nhiều tài liệu về các dòng họ… Gần một nửa số tài liệu này đã được các chuyên gia số hóa, nhằm bảo tồn về lâu dài cho ngôi làng này.
Các chuyên gia tiến hành khôi phục và số hóa sắc phong tại làng Nghĩa Lập
Đặc biệt, đoàn chuyên gia đã số hóa được trọn vẹn bộ luật Hoàng Việt Luật lệ thời vua Gia Long; số hóa nhiều sách đồng ở phủ Hàm Thuận Công và nhà thờ họ Nguyễn, ở phường Phú Hội, TP Huế; số hóa sắc phong, chế phong có chất liệu bằng vải lụa ở phủ Kiến Hòa Quận Công, Phủ Hàm Thuận Công, Phủ thờ họ Nguyễn Phúc Tộc…
Không chỉ phối hợp và hỗ trợ về số hóa, Thư viện Khoa học Tổng hợp TP Hồ Chí Minh còn tổ chức các đợt tập huấn về công tác kỹ thuật bảo quản tài liệu cổ cho cán bộ của thư viện tuyến huyện, các bảo tàng và những cán bộ chuyên trách trên địa bàn; hướng dẫn cho các tư gia, dòng họ và các làng xã cách bảo quản tài liệu; tập huấn cho đại diện các làng xã về cách bảo quản và làm sạch nấm mốc trên tư liệu…
“Chúng tôi đã ứng dụng hệ thống máy móc chuyên dụng với công nghệ hiện đại nên phục vụ tốt công tác số hóa, lưu giữ, bảo mật, nghiên cứu khai thác, phát huy có hiệu quả di sản Hán Nôm đến cộng đồng. Ngoài ra, đơn vị cũng đẩy mạnh công tác đào tạo cho cán bộ có trình độ chuyên môn sâu trong lĩnh vực bảo quản phòng chống, tu bổ và phục chế tư liệu dạng phẳng, trong đó chú trọng tư liệu thuộc dạng giấy như: giấy long đằng, giấy dó, gấm, vải và kim loại tại các nước tiên tiến như Hoa Kỳ, Úc, Thái Lan và Đài Loan…”, ông Bùi Xuân Đức thông tin.
| Mới đây, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cũng đã phối hợp với Thư viện Khoa học Tổng hợp TP Hồ Chí Minh và Thư viện Tổng hợp Thừa Thiên Huế biên soạn và xuất bản tài liệu “Thư mục đề yếu sắc phong triều Nguyễn tại Thừa Thiên Huế”. Công trình này đã tổng hợp thư mục đề yếu của 2.198 sắc phong dưới triều nhà Nguyễn, mỗi sắc phong có đầy đủ các thông tin, tên của vua phong cho đối tượng nào, thời gian sắc phong và nội dung được sắc phong. Qua đó, góp phần bảo tồn những giá trị di sản tư liệu mà triều Nguyễn đã để lại. |
SƠN THÙY