Trong hai ngày 11 và 12.11, tại Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng, triển lãm “Ánh lam” giới thiệu nghệ thuật Pháp lam Huế đến công chúng, đặc biệt là giới trẻ, thông qua các hoạt động trưng bày, trải nghiệm và sáng tạo. Đây là hoạt động thuộc dự án “Chạm lam đương đại” do nhóm sinh viên Trường Đại học FPT Đà Nẵng thực hiện.
Triển lãm được tổ chức tại Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng (số 78 Lê Duẩn, phường Hải Châu, TP Đà Nẵng), hướng đến tạo thêm cách tiếp cận gần gũi, sinh động để người trẻ tìm hiểu về một loại hình mỹ thuật đặc sắc gắn với cung đình triều Nguyễn.
Không gian triển lãm được thiết kế thành 4 khu vực gồm: trưng bày, trải nghiệm, phòng chiếu và chụp ảnh, giới thiệu sản phẩm.
Tại khu trưng bày, khách tham quan có cơ hội tìm hiểu lịch sử hình thành, kỹ thuật chế tác, hệ thống họa tiết, màu sắc và những đặc trưng nghệ thuật của Pháp lam Huế thông qua hình ảnh, tư liệu và các sản phẩm giới thiệu.
Ở khu vực trải nghiệm, người tham gia được tìm hiểu những đặc điểm cơ bản của Pháp lam Huế và tự tay trang trí sản phẩm lấy cảm hứng từ màu sắc, họa tiết của loại hình nghệ thuật này. Hoạt động được thiết kế theo hướng sáng tạo, giản lược, không tái hiện đầy đủ kỹ thuật chế tác Pháp lam truyền thống.
Bên cạnh đó, phòng chiếu giới thiệu các tư liệu hình ảnh về lịch sử, quy trình chế tác cũng như hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị Pháp lam Huế. Khu vực chụp ảnh và giới thiệu sản phẩm giúp khách tham quan lưu lại trải nghiệm, đồng thời tìm hiểu thêm về những nội dung của dự án.
Bạn Huỳnh Ngọc Nhã Uyên, sinh viên chuyên ngành Truyền thông đa phương tiện, Trường Đại học FPT Đà Nẵng, Trưởng dự án “Chạm lam đương đại”, cho biết thông qua triển lãm, nhóm mong muốn đưa Pháp lam Huế đến gần hơn với cộng đồng, nhất là người trẻ, bằng những hình thức tiếp cận gần gũi, dễ tiếp nhận.
Quá trình thực hiện dự án cũng là dịp để các thành viên học hỏi từ nghệ nhân, chuyên gia và những người đang trực tiếp thực hành, gìn giữ loại hình nghệ thuật này.
Nghệ nhân Đỗ Hữu Triết, người nhiều năm gắn bó với nghệ thuật Pháp lam Huế, bày tỏ sự quan tâm trước việc người trẻ tìm hiểu loại nghệ thuật này.
Theo nghệ nhân Đỗ Hữu Triết, Pháp lam Huế có lịch sử hình thành đặc biệt, kết hợp những giá trị kỹ thuật và văn hóa từ phương Đông đến phương Tây.
Tuy nhiên, để người trẻ thực sự quan tâm, không thể chỉ dừng lại ở việc giới thiệu đây là một loại hình nghệ thuật quý, đẹp mà cần đặt ra vấn đề về khả năng ứng dụng trong đời sống hiện đại.
Mỗi thế hệ có thể tìm cho mình một cách tiếp cận riêng, nhưng điều quan trọng là phải hiểu được chất liệu, kỹ thuật và câu chuyện văn hóa phía sau mỗi tác phẩm Pháp lam Huế.
ThS. Hoàng Trần Tú Phương, giảng viên Khoa Công nghệ Truyền thông, Trường Đại học FPT Đà Nẵng, người hướng dẫn dự án, cho rằng đây là cơ hội để sinh viên vận dụng kiến thức chuyên môn vào nghiên cứu công chúng và tổ chức hoạt động truyền thông thực tế.
Từ khảo sát nhu cầu tiếp nhận thông tin, trao đổi với nghệ nhân, chuyên gia đến xây dựng nội dung và tổ chức các hoạt động trải nghiệm, sinh viên có điều kiện đưa kết quả nghiên cứu vào những quyết định cụ thể. Qua đó, các em không chỉ nâng cao kỹ năng chuyên môn mà còn nhận thức rõ trách nhiệm truyền tải thông tin chính xác, tôn trọng các giá trị văn hóa trong quá trình sáng tạo.
Pháp lam Huế là loại hình mỹ thuật trang trí trên kim loại bằng kỹ thuật phủ men màu, gắn liền với mỹ thuật cung đình triều Nguyễn.
Theo các tài liệu nghiên cứu, kỹ nghệ chế tác Pháp lam được hình thành tại Huế dưới thời vua Minh Mạng, với dấu mốc thành lập Pháp lam tượng cục vào năm 1827.
Pháp lam được sử dụng để trang trí các công trình kiến trúc cung đình như cung điện, lăng tẩm, tôn miếu; đồng thời được chế tác thành nhiều vật dụng, đồ tế tự và sản phẩm trang trí.
Quy trình chế tác đòi hỏi sự kết hợp của nhiều công đoạn, từ gia công kim loại, tạo hình đến phủ men và nung ở nhiệt độ cao. Sự phong phú về màu sắc, họa tiết cùng kỹ thuật chế tác đặc trưng đã tạo nên giá trị thẩm mỹ riêng của Pháp lam Huế.
Trải qua thời gian, một số hạng mục trang trí Pháp lam trên các công trình kiến trúc cung đình Huế đã bị hư hỏng, xuống cấp. Những nỗ lực nghiên cứu, phục dựng và bảo tồn trong thời gian qua góp phần gìn giữ, từng bước đưa loại hình nghệ thuật này trở lại gần hơn với đời sống đương đại.
Thông qua triển lãm “Ánh lam”, nhóm sinh viên kỳ vọng góp thêm một cách làm mới trong việc kết nối di sản với thế hệ trẻ, để những giá trị mỹ thuật truyền thống không chỉ được lưu giữ trong tư liệu hay không gian trưng bày mà còn có cơ hội được tìm hiểu, tiếp nhận và lan tỏa trong đời sống hôm nay.
