Ngày 23.11, Karst & Co. tổ chức chương trình LengKeng Hà Nội: Nghệ thuật bóng tối, với chủ đề Thưởng - Một cuộc thưởng ngoạn Hà Nội qua những thanh âm tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam.
Chương trình hứa hẹn sẽ mang đến một hình thức tiếp cận nghệ thuật và di sản thông qua trải nghiệm đa giác quan, nơi khán giả tạm rời khỏi thị giác để lắng nghe, cảm nhận và khám phá những câu chuyện văn hóa Hà Nội bằng âm thanh, xúc giác, khứu giác và trí tưởng tượng.
Khi những thanh âm bình dị kể câu chuyện về Hà Nội
Không đơn thuần là một chương trình biểu diễn hát Xẩm, LengKeng Hà Nội được xây dựng như một hành trình trải nghiệm, kết nối nghệ thuật truyền thống với ký ức đô thị và đời sống đương đại.
Qua đó, dự án mong muốn đưa nghệ thuật hát Xẩm đến gần hơn với công chúng, đồng thời gợi mở một cách cảm nhận di sản sâu sắc và giàu tính tương tác.
Trong ký ức của nhiều thế hệ, Hà Nội không chỉ hiện diện qua những con phố, mái nhà hay công trình kiến trúc, mà còn được lưu giữ trong những âm thanh rất đỗi đời thường: tiếng chuông tàu điện, tiếng rao của những gánh hàng rong, tiếng chổi tre quét phố mỗi sớm, tiếng trao đổi buôn bán nơi góc chợ và những câu hát Xẩm vang lên giữa phố phường.
Đó là những thanh âm từng tạo nên nhịp sống riêng của Hà Nội. Có âm thanh đã dần thưa vắng, có âm thanh chỉ còn được nhớ lại qua câu chuyện của những người từng sống trong một thời kỳ ấy. Nhưng khi được lắng nghe và kể lại, chúng vẫn có khả năng đánh thức những miền ký ức, kết nối con người với lịch sử và văn hóa của thành phố.
Xuất phát từ mong muốn lưu giữ và tái hiện những giá trị ấy, LengKeng Hà Nội lựa chọn nghệ thuật bóng tối làm phương thức dẫn dắt trải nghiệm.
Thay vì quan sát một không gian được tái dựng bằng hình ảnh, người tham dự được mời gọi bước vào không gian bằng chính cảm nhận của mình.
Trong bóng tối, khi thị giác tạm thời nhường chỗ cho những giác quan khác, một tiếng chuông, tiếng bước chân hay tiếng rao cũng có thể trở thành dấu hiệu mở ra cả một khung cảnh.
Người nghe không chỉ tiếp nhận âm thanh mà còn tự hình dung, liên tưởng và tìm thấy những câu chuyện của riêng mình trong đó.
Với chủ đề Thưởng, LengKeng Hà Nội đặt người tham dự vào vai trò của những “Thưởng khách” - những người chủ động chậm lại để thưởng thức, thưởng ngoạn và cảm nhận vẻ đẹp của đời sống qua nhiều giác quan. Hành trình được triển khai qua ba chặng chính: Thưởng thanh - Thưởng phố - Thưởng Xẩm, tiếp nối bằng không gian thưởng trà và trò chuyện.
Thưởng thanh - Lắng nghe Hà Nội thức giấc: Hành trình bắt đầu từ những thanh âm của một buổi sáng Hà Nội. Qua lời kể của nhân vật dẫn chuyện, người tham dự được đưa trở về với nhịp sống quen thuộc: tiếng chổi tre, tiếng loa phường, tiếng rao báo, tiếng xe đạp và tiếng gọi nhau nơi phố nhỏ.
Không gian tiếp tục được mở ra bằng những hoạt động tương tác gợi nhớ nếp sinh hoạt buổi sáng của người Hà Nội, từ tập thể dục, ăn sáng đến đọc báo.
Những âm thanh, mùi hương và câu chuyện đời thường được đan cài, tạo nên một bức tranh ký ức gần gũi, nơi mỗi người có thể tìm thấy một phần Hà Nội của riêng mình.
Thưởng phố - Theo dấu những thanh âm phố thị: Từ không gian buổi sớm, hành trình tiếp nối bằng chuyến tàu điện Bờ Hồ - hình ảnh từng gắn bó với đời sống đô thị Hà Nội.
Người tham dự được trải nghiệm không gian toa tàu trong bóng tối thông qua xúc giác và thính giác: cảm nhận ghế ngồi, sàn tàu rung chuyển, lắng nghe tiếng bánh sắt nghiến trên đường ray, tiếng chuông tàu, tiếng người bán vé và những cuộc trò chuyện giữa hành khách.
Khi chuyến tàu dừng lại, những tiếng rao hàng rong, âm thanh mua bán và câu chuyện về 36 phố phường tiếp tục mở ra. Thông qua việc chạm vào những vật dụng quen thuộc như thúng, mẹt, quang gánh và tham gia hoạt động tương tác “Đuổi bắt tiếng rao”, khán giả được khám phá một phần đời sống phố thị Hà Nội xưa bằng những trải nghiệm trực tiếp.
Thưởng Xẩm - Gặp gỡ tiếng lòng của Hà Nội: Nếu những thanh âm phố phường tái hiện nhịp sống của một thành phố, thì hát Xẩm chính là tiếng lòng của những con người đã làm nên nhịp sống ấy.
Từng gắn bó với những phiên chợ, bến nước, góc phố và chuyến tàu điện, hát Xẩm là loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian mang đậm hơi thở đời sống.
Qua tiếng đàn nhị, nhịp sênh, tiếng trống và lời ca, những người nghệ sĩ kể chuyện đời, phản ánh nhân tình thế thái, gửi gắm tâm tư và những nỗi niềm của con người bình dị.
Tại LengKeng Hà Nội, khán giả sẽ được thưởng thức nghệ thuật hát Xẩm trong một không gian biểu diễn đặc biệt.
Khi ánh sáng và hình ảnh được tiết chế tối đa, tiếng đàn và giọng hát trở thành trung tâm dẫn dắt cảm xúc. Người nghe được mời gọi tập trung vào từng nhịp phách, từng câu ca, cảm nhận chiều sâu của nghệ thuật bằng chính sự lắng nghe của mình.
Các tiết mục Xẩm truyền thống được kết hợp với hình thức dàn dựng đương đại, trong đó có những làn điệu như Mục hạ vô nhân và Xẩm chợ Đồng Xuân.
Đặc biệt, hoạt động thả đồng xu thưởng nghệ nhân được đưa vào trải nghiệm như một sự tái hiện nét văn hóa từng gắn liền với những gánh hát Xẩm rong.
Mỗi đồng xu không chỉ mang ý nghĩa vật chất mà còn là lời cảm ơn, sự trân trọng và sẻ chia của người nghe dành cho người nghệ sĩ.
Kết nối cộng đồng, để những thanh âm di sản tiếp tục ngân vang
Một điểm đáng chú ý của LengKeng Hà Nội là sự tham gia của các nghệ sĩ, nghệ nhân và cộng đồng người khiếm thị.
Thay vì chỉ nhìn nhận người khiếm thị ở góc độ người thụ hưởng hoạt động văn hóa, chương trình hướng tới việc tạo điều kiện để họ tham gia trực tiếp vào đời sống nghệ thuật, thể hiện năng lực, đóng góp chuyên môn và chia sẻ những giá trị mà họ đang gìn giữ.
Sự đồng hành giữa nghệ nhân, nghệ sĩ và các thành viên cộng đồng góp phần tạo nên một không gian giao lưu bình đẳng, nơi nghệ thuật trở thành cầu nối để con người thấu hiểu và kết nối với nhau.
Khép lại hành trình trải nghiệm là không gian Thưởng trà và tác phẩm xẩm LengKeng Hà Nội.
Với LengKeng Hà Nội, bảo tồn di sản không chỉ là lưu giữ những giá trị đã có, mà còn tìm kiếm những cách thức để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.
Một làn điệu Xẩm sẽ không chỉ tồn tại trong tư liệu hay ký ức nếu vẫn có người thực hành, có người truyền dạy và có công chúng sẵn sàng lắng nghe. Một thanh âm Hà Nội sẽ không biến mất nếu vẫn còn những thế hệ muốn tìm hiểu câu chuyện đằng sau nó.
Thông qua sự kết hợp giữa nghệ thuật bóng tối, âm nhạc dân gian và trải nghiệm đa giác quan, LengKeng Hà Nội mong muốn mở ra một cách tiếp cận mới với nghệ thuật truyền thống: không chỉ tìm hiểu bằng tri thức, mà còn cảm nhận bằng cảm xúc; không chỉ đứng ngoài quan sát, mà trực tiếp bước vào câu chuyện của di sản.
Bởi di sản không chỉ thuộc về quá khứ. Di sản sống trong những con người đang gìn giữ, trong những câu chuyện được kể lại và trong sự tiếp nối của mỗi thế hệ.
