Quân giải phóng Tây Ninh nhận cờ xuất quân (1968) Ảnh: TTXVN
Để cho thật khách quan, chỉ xin đưa ra đây những nhận xét của chính những người Mỹ và một số nước phương Tây về mùa Xuân Mậu Thân 1968. Tướng Mắc-xoen Tay-lo, cựu Đại sứ Mỹ ở Sài Gòn sau khi từ chức (6.1965) về làm cố vấn đặc biệt của tổng thống Giôn-xơn đã viết trong hồi ký “Thanh gươm và lưỡi cày”: “Ngày 31.1.1968, quân địch (tức quân giải phóng) tiến công và chỉ trong vòng 2 ngày họ đã tiến vào 5 đô thị lớn, 39 tỉnh lỵ và nhiều thành phố. Những trận tiến công của họ đã được báo chí Mỹ tường thuật dưới dạng những hàng tít lớn được chiếu trên các màn ảnh vô tuyến truyền hình và đã làm cho phần lớn dân chúng Mỹ và một số quan chức kinh hoàng. Phải rất lâu họ mới hoàn hồn và trong một số trường hợp sự hoàn hồn đó mãi mãi không bao giờ được khôi phục lại hoàn toàn”.
Chính bản thân vị cựu Đại sứ này cũng đã từng tiết lộ: “Nhưng điều bất ngờ thực sự mà cuộc tiến công Tết năm 1968 đã gây cho tôi không phải là việc đối phương đã mở được một cuộc tiến công lớn mà chính là việc họ đã mở cùng một lúc nhiều trận tiến công mãnh liệt đến như thế”. Còn tướng Oét-mo-len, nguyên Tư lệnh Bộ Chỉ huy viện trợ Mỹ ở miền Nam Việt Nam, sau Tết Mậu Thân đã viết trong cuốn “Một quân nhân tường trình” rằng: “Việt cộng đã đưa chiến tranh đến các thành phố, các đô thị, đã gây thương vong thiệt hại và nền kinh tế bị phá hoại... các trung tâm huấn luyện bị đóng cửa... Nói theo quan điểm thực tế thì chúng ta (Mỹ) phải công nhận đối phương đã giáng cho Chính phủ Nam Việt Nam một cú đấm nặng nề”. Sau thất bại ở Tết Mậu Thân, chính Giôn-xơn đã phải hỏi quan điểm của từng người một trong Chính phủ và “Tổng thống đã nhận được những câu trả lời vô cùng bi quan của những người từ trước đến nay được xem là loại cứng rắn... Cuối cùng tổng thống quyết định rời khỏi sân khấu chính trị với hy vọng thống nhất lại một quốc gia đang bị chia rẽ, đó là sự chia rẽ ngay trong những người thân cận nhất của tổng thống”.
Nhà sử học Mỹ Ga-bơ-ri-en Côn-cô thì đánh giá: “Cuộc tiến công Tết là sự kiện quan trọng nhất và phức tạp nhất của chiến tranh Việt Nam”. Với Tết Mậu Thân 1968, “Việt Nam đã trở thành cuộc chiến tranh ngoài nước đầu tiên của Mỹ kể từ năm 1882, đã gây ra cuộc khủng hoảng xã hội, nội bộ sâu sắc và một sự phân hóa về chính trị”. Nguyên ngoại trưởng Mỹ Kít-xin-gơ lại chán nản “tình hình rối như tơ vò mà chiến tranh Việt Nam đã dìm chúng ta vào”.
Nhà báo Mỹ David Halberstam trong cuốn sách “Người ta nói họ là những người khá nhất và thông minh nhất” đã phản ánh một cách trung thực rằng: “... Cuộc tiến công Tết làm thay đổi tất cả... Lần đầu tiên, sự kiên trì, chịu đựng và cầm cự của kẻ thù biểu hiện một cách rõ rệt trước mắt hàng triệu người Mỹ. Xưa kia, Việt cộng và bộ đội Bắc Việt Nam bao giờ cũng chỉ chiến đấu trong rừng sâu hoặc trên đồng ruộng ngập nước, đánh nhanh và biến nhanh trong đêm. Kể từ cuộc tiến công Tết, họ thay đổi hẳn chiến thuật. Lần đầu tiên, họ đánh trong các thành phố, có nghĩa là ngày ngày, các nhà báo Mỹ, các nhà quay phim truyền hình có thể chỉ rõ cho thấy họ đã không ngã sụp theo các thời gian biểu của Mỹ...”.
Về sự kiện Tết Mậu Thân 1968, báo chí Mỹ và các nước phương Tây cũng đã có những bình luận sắc sảo. Tờ Tin tức Oa-sinh-tơn ngày 31.1.1968 đã viết: “Các cuộc tiến công ồ ạt, táo bạo của cộng sản ngày 31.1 là một điều đáng kinh ngạc. Cảnh sát quân sự Mỹ đã phải đổ bộ bằng máy bay lên thẳng xuống nóc nhà sứ quán Mỹ ở Sài Gòn trong khói đạn để giành lại ngôi nhà được coi là “chống du kích” nhưng lại bị Cộng sản chiếm trong 6 giờ liền. Chỉ riêng cảnh tượng đó cũng đủ để Chính phủ Giôn-xơn dẹp đi, coi là không có giá trị những nhận định lạc quan của mình”. Hãng thông tấn Roi-tơ của Anh lại đưa ra những con số và những lời nhận xét làm cho Mỹ và các nước phương Tây thân Mỹ phải đau đầu: “Mỹ có đến nửa triệu quân ở Nam Việt Nam, đã mất 13 năm và đã tiêu mỗi ngày 60 triệu đô la mà vẫn không bảo vệ được một tấc đất vuông nào ở Nam Việt Nam cả”. Chính tờ thông tấn này cũng đã nhận xét rằng: “Quy mô và tính chất ác liệt của các trận tấn công phối hợp ở Sài Gòn và ở các trung tâm chủ chốt khác tại Nam Việt Nam làm cho Mỹ và các nước đồng minh rất đỗi ngạc nhiên”.
Nhiều báo phương Tây cũng đồng loạt lên tiếng: “Người ta không thể tin là một tình hình như thế lại có thể xảy ra” (Báo Người quan sát, Anh). Riêng báo chí Pháp thì lên tiếng với những giọng điệu đầy mai mỉa đối với phía Mỹ: “Người Mỹ đã từng khẳng định dân chúng Nam Việt Nam chịu đựng hơn là ủng hộ Mặt trận Dân tộc giải phóng, giờ đây liệu họ còn có thể nêu lên những lí lẽ như thế nữa không sau khi đã xảy ra một cuộc biểu dương đáng khâm phục về sức mạnh và lòng dũng cảm của Việt cộng như vậy” (Báo Thế giới, ngày 1.2.1968). Cũng số báo ra ngày 1.2.1968, báo Chiến đấu lại khẳng định: “Điều hiển nhiên là người Mỹ đã thua đứt về mặt chính trị trong cuộc chiến tranh này rồi. Những gì đã xảy ra ở Sài Gòn cũng đủ cho thấy Mặt trận Dân tộc giải phóng đã nắm được các tầng lớp dân chúng ở Nam Việt Nam trong mức độ lớn biết dường nào”. Riêng tờ Lơ Phi-ga-rô ra ngày 2.2.1968 lại ngợi ca: “Cuộc tiến công lừng danh của Việt cộng cho ta thấy trước hết cái tài tình của những người chỉ huy trong việc hướng dẫn cuộc chiến tranh vừa quân sự, vừa chính trị này ... Họ chứng tỏ cho nhân dân Việt Nam thấy rằng họ có thể đánh nơi nào và lúc nào cũng được hết ...”. Báo Nhân đạo, cơ quan TW của Đảng Cộng sản Pháp thì không tiếc lời: “Đây là cuộc tiến công lớn nhất của các lực lượng vũ trang giải phóng ... Quyền chủ động đang thuộc về họ, họ có thể quyết định địa điểm, thời gian của các cuộc tiến công làm cho Bộ chỉ huy Mỹ luôn luôn bở hơi tai”...
50 năm đã trôi qua, nhớ lại những ngày tháng mà quân và dân miền Nam đã đồng loạt tiến công nổi dậy trên khắp mọi miền đất thân yêu của mình, nhắc lại đôi điều về mùa Xuân Mậu Thân 1968 ấy một cách rất khách quan qua nhận xét của chính người Mỹ và báo chí phương Tây âu cũng là một việc đáng làm. Bởi tôi có nhớ Mác đã từng nói một câu đại ý rằng: Làm sống lại những gì đã qua là nhằm cổ vũ cuộc đấu tranh mới để khuếch trương một nhiệm vụ cần hoàn thành... là nhằm cho hôm nay cái tinh thần cách mạng. Vâng, “ngọc càng mài càng sáng” ấy mà ... Âu rằng, đó cũng là một cách để ta mãi tự hào về một mùa Xuân Việt Nam - Xuân của lòng dũng cảm; mãi tự hào về một mùa Xuân của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam.
Nguyễn Viết Chính