Khánh Hòa: Khảo sát giải quyết chồng lấn dự án đường sắt tốc độ cao và di tích tháp Hòa Lai

VHO - Chiều 28.5, Sở Xây dựng tỉnh Khánh Hòa chủ trì, phối hợp với Sở VHTTDL, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh và UBND xã Thuận Bắc tổ chức khảo sát thực tế nhằm tìm phương án xử lý dứt điểm tình trạng chồng lấn mặt bằng giữa quy hoạch bảo tồn di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai và hướng tuyến Dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam.

Đợt khảo sát được thực hiện khẩn trương nhằm thực hiện ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa tại Văn bản số 6844/UBND-XDNĐ ký ngày 26.5.2026. Mục tiêu chính là đánh giá toàn diện hiện trạng, từ đó kịp thời tham mưu cho UBND tỉnh các giải pháp hài hòa giữa việc phát triển hạ tầng giao thông chiến lược và bảo tồn di sản văn hóa.

Tâm điểm của cuộc khảo sát là khu vực di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai (nằm trên tuyến Quốc lộ 1 thuộc địa phận xã Thuận Bắc, tỉnh Khánh Hòa). Tại đây, đoàn liên ngành tiến hành đo đạc, đối chiếu bản đồ quy hoạch bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích với sơ đồ thiết kế hướng tuyến của Dự án Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam.

Đoàn khảo sát đã xác định rõ diện tích, vị trí chồng lấn cụ thể giữa hành lang an toàn đường sắt tốc độ cao và vùng lõi (cũng như vùng đệm) bảo vệ di tích lịch sử này.

Kết quả của chuyến khảo sát thực địa này sẽ là cơ sở khoa học và pháp lý quan trọng để Sở Xây dựng tổng hợp, Sở VHTTDL tỉnh xây dựng phương án tham mưu tối ưu nhất trình UBND tỉnh xem xét, quyết định trong thời gian tới.

Việc xử lý sớm vấn đề chồng lấn quy hoạch không chỉ giúp bảo vệ vẹn nguyên giá trị của cụm tháp cổ Hòa Lai mà còn đảm bảo tiến độ triển khai cho siêu dự án đường sắt tốc độ cao của quốc gia.

Theo Sở Xây dựng tỉnh Khánh Hòa: Dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có tổng chiều dài tuyến đoạn qua Khánh Hòa gần 192km; bố trí ba nhà ga, gồm hai ga hành khách (ga Diên Khánh, ga Tháp Chàm), một ga hàng hóa (ga Ninh Hòa) để kết nối và trung chuyển hàng hóa với Khu Kinh tế Vân Phong.

Qua rà soát báo cáo nghiên cứu tiền khả thi của dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, phân đoạn qua khu vực cho thấy tuyến đường ray dự kiến sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến một số nhà thờ, nghĩa trang lớn.

Đáng chú ý, hướng tuyến này đang có nguy cơ xâm phạm trực tiếp vào khu vực bảo vệ của di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai (khu vực II của di tích). Các tọa độ ảnh hưởng, chồng lấn giữa dự án đường sắt tốc độ cao và di tích đã được xác định rõ, từ đó là cơ sở để tham mưu UBND tỉnh kiến nghị Bộ Xây dựng, Bộ VHTTDL và Chính phủ điều chỉnh cho phù hợp.

Sở VHTTDL tỉnh Khánh Hòa cho biết, tháp cổ Hòa Lai là cụm di tích gồm ba tháp xây liền kề từ thế kỷ VIII - IX. Giới nghiên cứu đánh giá công trình mang dáng vẻ khỏe khoắn, thanh thoát, là minh chứng cho kỹ thuật kiến trúc độc đáo của người Chăm xưa.

Hệ thống tháp được xây dựng qua các thời kỳ khác nhau: Tháp Nam (đầu đến giữa thế kỷ VIII) mang phong cách chuyển tiếp; tháp Giữa (cuối thế kỷ VIII) xây dưới triều vua Satyavarman, đã bị đổ sập do nhiều nguyên nhân khách quan, phong hóa theo thời gian; và tháp Bắc (đầu thế kỷ IX) được hoàn thành muộn nhất.

Qua các đợt khai quật năm 2005, 2012 - 2013 và 2016, các nhà khoa học đã phát hiện 405 hiện vật cùng bia ký cổ, khẳng định giá trị lịch sử và văn hóa to lớn của cụm tháp này. Tháp Hòa Lai đã được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt tại Quyết định số 2499/QĐ-TTg ngày 22.12.2016. Theo Luật Di sản văn hóa, toàn bộ diện tích khu di tích này là bất khả xâm phạm.