Cùng với đó, việc rà soát tiêu chuẩn xếp hạng khách sạn cần bảo đảm sự thống nhất giữa quy định pháp luật, thực tiễn vận hành và định hướng nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch.
Thực thi pháp luật phải trở thành hoạt động quản trị thường xuyên
Trong hoạt động du lịch, chất lượng một điểm đến được cảm nhận qua nhiều yếu tố, từ cảnh quan, cơ sở vật chất, thái độ phục vụ đến sự an toàn và tiện nghi của không gian công cộng.
Môi trường trong lành, hạn chế tác động của khói thuốc lá cũng là yêu cầu ngày càng được du khách quan tâm. Tuy nhiên, để xây dựng được môi trường như vậy, điều kiện tiên quyết không nằm ở số lượng biển cấm được lắp đặt, mà ở mức độ tuân thủ pháp luật và trách nhiệm tổ chức thực hiện của từng cơ sở kinh doanh.
Đây là vấn đề được đặt ra tại Hội thảo “Chia sẻ kinh nghiệm xây dựng môi trường du lịch không khói thuốc lá” vừa diễn ra tại Khánh Hòa, do Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam chủ trì, phối hợp với Vụ Pháp chế (Bộ VHTTDL), Quỹ Phòng bệnh (Bộ Y tế) và Sở VHTTDL tỉnh Khánh Hòa.
Những nội dung được đề cập tại Hội thảo gợi mở ba vấn đề cần được nhìn nhận thấu đáo: thực thi pháp luật tại cơ sở du lịch, trách nhiệm của doanh nghiệp trong duy trì môi trường không khói thuốc và việc hoàn thiện các yêu cầu liên quan trong tiêu chuẩn xếp hạng khách sạn.
Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã quy định cụ thể về địa điểm cấm hút thuốc, điều kiện đối với khu vực dành riêng cho người hút thuốc tại những địa điểm được phép bố trí và trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở.
Với ngành Du lịch, các quy định này liên quan trực tiếp đến hoạt động tại điểm tham quan, cơ sở lưu trú và những không gian phục vụ khách.
Vấn đề cần quan tâm là khoảng cách giữa quy định pháp luật và khả năng tổ chức thực hiện trong thực tế. Một cơ sở có thể lắp đặt đầy đủ biển báo, ban hành nội quy nhưng vẫn khó duy trì môi trường không khói thuốc nếu thiếu người chịu trách nhiệm giám sát, không có quy trình xử lý vi phạm hoặc nhân viên không được hướng dẫn cách ứng xử khi khách không chấp hành.
Thực thi pháp luật cần được đặt trong hệ thống quản lý vận hành của doanh nghiệp. Người đứng đầu cơ sở phải chịu trách nhiệm tổ chức triển khai, phân công nhiệm vụ và kiểm tra việc tuân thủ.
Các bộ phận lễ tân, buồng phòng, nhà hàng, an ninh và chăm sóc khách hàng đều cần được xác định vai trò cụ thể. Thông tin về quy định không hút thuốc cần được chuyển tải ngay trong quá trình đặt phòng, nhận phòng và sử dụng dịch vụ, giúp khách hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ cũng như những giới hạn cần tuân thủ.
Đối với các điểm tham quan, yêu cầu tổ chức thực hiện có những đặc thù riêng. Không gian rộng, lượng khách biến động theo thời điểm, nhiều khu vực ngoài trời và các hoạt động dịch vụ đan xen khiến công tác giám sát cần được thiết kế phù hợp.
Nếu thiếu sự phân công cụ thể, việc kiểm soát thường chỉ tập trung ở khu vực cổng vào hoặc những vị trí dễ quan sát, trong khi các khu vực công cộng khác vẫn có nguy cơ phát sinh tình trạng hút thuốc không đúng quy định.
Một vấn đề khác là năng lực xử lý tình huống. Nhân viên cần biết cách nhắc nhở khách đúng mực, giải thích căn cứ quy định và phối hợp với người quản lý khi phát sinh trường hợp không chấp hành. Quy trình nội bộ phải đủ rõ để tránh tình trạng mỗi bộ phận ứng xử theo một cách, hoặc né tránh trách nhiệm khi xảy ra vi phạm.
Bởi vậy, hiệu quả thực thi pháp luật cần được đánh giá bằng kết quả duy trì môi trường thực tế, khả năng phòng ngừa và xử lý vi phạm, chứ không đơn thuần bằng việc cơ sở đã có nội quy hay biển báo.
Doanh nghiệp du lịch không thể đứng ngoài trách nhiệm bảo vệ sức khỏe cộng đồng
Trong chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch, doanh nghiệp là chủ thể trực tiếp tổ chức không gian và cung cấp trải nghiệm cho khách.
Cơ quan quản lý có trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra, giám sát; nhưng việc duy trì môi trường không khói thuốc trong từng khách sạn, khu nghỉ dưỡng hay điểm tham quan phụ thuộc rất lớn vào năng lực quản trị của đơn vị khai thác.
Trách nhiệm này cần được cụ thể hóa thành các quy trình có thể kiểm tra và đánh giá. Cơ sở lưu trú cần công khai chính sách hút thuốc, bố trí thông tin tại những vị trí phù hợp, hướng dẫn nhân viên nhận diện và xử lý vi phạm.
Việc tiếp nhận phản ánh của khách về khói thuốc, đặc biệt tại các không gian sử dụng chung, cũng cần có đầu mối chịu trách nhiệm và quy trình giải quyết rõ ràng.
Đối với những khách sạn lựa chọn chính sách không hút thuốc hoàn toàn trong nhà, doanh nghiệp cần chủ động truyền thông để khách nắm được quy định trước khi sử dụng dịch vụ. Chính sách này phải được áp dụng nhất quán, tránh tình trạng quảng bá một mô hình lưu trú trong lành nhưng thực tế vận hành lại thiếu kiểm soát.
Thực tiễn triển khai tại các đơn vị như Sun World Fansipan Legend và Khách sạn Galina, được đề cập tại Hội thảo, cho thấy yêu cầu không khói thuốc cần được cụ thể hóa theo đặc điểm từng loại hình kinh doanh.
Tại điểm tham quan, việc hướng dẫn và giám sát các khu vực công cộng có vai trò quan trọng. Trong khách sạn, sự phối hợp giữa các bộ phận và quy trình phục vụ khách quyết định khả năng duy trì chính sách đã đề ra.
Ở góc độ rộng hơn, trách nhiệm của doanh nghiệp còn gắn với chất lượng điểm đến và năng lực cạnh tranh của du lịch Việt Nam. Du khách ngày càng quan tâm đến sức khỏe, chất lượng môi trường và những điều kiện bảo đảm trải nghiệm an toàn.
Một cơ sở lưu trú có chất lượng không thể chỉ được đánh giá qua tiện nghi phòng nghỉ hay mức độ chuyên nghiệp của dịch vụ, mà cần quan tâm đến môi trường chung mà khách hàng sử dụng trong suốt thời gian lưu trú.
Đây cũng là yêu cầu phù hợp với định hướng phát triển du lịch chất lượng cao, xanh và bền vững được xác định tại Nghị quyết số 26-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Tiêu chuẩn xếp hạng khách sạn cần phân biệt rõ nghĩa vụ pháp lý và tiêu chí chất lượng
Một vấn đề có ý nghĩa lâu dài được đặt ra tại Hội thảo là việc rà soát, hoàn thiện Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4391:2015 về xếp hạng khách sạn, trong đó có nội dung liên quan đến phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Đây là vấn đề cần được xem xét thận trọng bởi tiêu chuẩn xếp hạng khách sạn có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động đầu tư, tổ chức vận hành và đánh giá chất lượng của các cơ sở lưu trú.
Những yêu cầu được đưa vào tiêu chuẩn cần bảo đảm tính thống nhất với pháp luật, có khả năng áp dụng trong thực tế và phản ánh đúng chất lượng dịch vụ mà khách sạn cung cấp.
Trước hết, cần phân định rõ hai nhóm yêu cầu. Nhóm thứ nhất là nghĩa vụ bắt buộc mà mọi cơ sở phải thực hiện theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và các văn bản liên quan. Đây là yêu cầu tuân thủ pháp luật, không phụ thuộc vào việc khách sạn được xếp hạng bao nhiêu sao.
Nhóm thứ hai là những tiêu chí đánh giá chất lượng trong hệ thống tiêu chuẩn xếp hạng, được sử dụng để xem xét điều kiện và mức độ đáp ứng của cơ sở lưu trú.
Nếu hai nhóm yêu cầu này không được thiết kế rõ ràng, quá trình đánh giá có thể phát sinh cách hiểu khác nhau, thậm chí khiến doanh nghiệp lúng túng khi chuyển các quy định thành điều kiện vận hành cụ thể.
Một tình huống cần được quan tâm là khách sạn chủ động áp dụng chính sách không hút thuốc hoàn toàn trong nhà. Với mô hình này, việc xem xét các yêu cầu liên quan đến khu vực hút thuốc cần được thực hiện trên cơ sở phân biệt rõ nghĩa vụ pháp lý và tiêu chí đánh giá chất lượng.
Không thể mặc nhiên đồng nhất yêu cầu bố trí khu vực hút thuốc với việc khách sạn phải tổ chức một không gian như vậy trong mọi trường hợp, khi cần xem xét đầy đủ quy định pháp luật và đặc điểm mô hình hoạt động.
Ngược lại, việc lựa chọn chính sách không hút thuốc cũng không đồng nghĩa với việc cơ sở được miễn trừ các nghĩa vụ pháp lý khác về phòng, chống tác hại của thuốc lá. Các yêu cầu về biển báo, thông tin, trách nhiệm quản lý và kiểm soát việc chấp hành vẫn cần được thực hiện theo đúng quy định.
Theo thông tin được nêu tại Hội thảo, nội dung liên quan đến môi trường không khói thuốc đang được nghiên cứu trong quá trình soát xét TCVN 4391:2015. Dự thảo tiêu chuẩn đã được rà soát, lấy ý kiến và áp dụng thử tại các khách sạn. Đây là quá trình cần tiếp tục tiếp nhận phản hồi từ doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các chủ thể trực tiếp tham gia hoạt động lưu trú.
Một tiêu chuẩn tốt cần đạt được sự cân bằng giữa tính pháp lý, tính khoa học và tính khả thi. Các tiêu chí phải đủ cụ thể để cơ quan đánh giá có căn cứ kiểm tra, nhưng cũng cần tránh quy định cứng nhắc, không phản ánh sự đa dạng trong mô hình kinh doanh khách sạn.
Phương pháp đánh giá cần minh bạch, có khả năng áp dụng thống nhất, hạn chế cách diễn giải tùy nghi giữa các đơn vị thẩm định.
Đặc biệt, tiêu chuẩn xếp hạng cần khuyến khích doanh nghiệp nâng cao chất lượng môi trường phục vụ, đồng thời không tạo ra những rào cản thiếu cần thiết đối với các mô hình lưu trú đã chủ động lựa chọn chính sách bảo vệ sức khỏe khách hàng.
Từ quy định đến năng lực thực hiện
Với quy mô hoạt động ngày càng mở rộng, yêu cầu xây dựng môi trường du lịch không khói thuốc cần được đặt trong tổng thể quản lý chất lượng ngành Du lịch.
Trong 10 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đón 19,5 triệu lượt khách quốc tế, tăng 13,8% so với cùng kỳ năm trước; phục vụ 133 triệu lượt khách nội địa, tổng thu từ khách du lịch đạt 945 nghìn tỉ đồng. Những con số này cho thấy quy mô phục vụ lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu ngày càng cao về điều kiện môi trường tại các cơ sở kinh doanh.
Để các quy định thực sự đi vào cuộc sống, công tác quản lý cần có sự phối hợp thường xuyên giữa cơ quan du lịch, cơ quan y tế và chính quyền địa phương. Hoạt động hướng dẫn, tập huấn cần gắn với những tình huống cụ thể tại cơ sở; công tác kiểm tra cần tập trung vào kết quả thực hiện, trách nhiệm của người đứng đầu và khả năng duy trì quy trình quản lý.
Về phía doanh nghiệp, việc xây dựng môi trường không khói thuốc cần được xác định là một bộ phận trong hệ thống quản trị chất lượng dịch vụ. Từ khâu thông tin cho khách, đào tạo nhân viên, tổ chức không gian đến kiểm tra nội bộ và tiếp nhận phản ánh, mỗi công đoạn đều cần có người chịu trách nhiệm.
Cùng với đó, quá trình hoàn thiện tiêu chuẩn xếp hạng khách sạn cần tiếp tục làm rõ các yêu cầu, phương pháp đánh giá và mối quan hệ giữa tiêu chuẩn với quy định pháp luật. Đây là điều kiện để doanh nghiệp có căn cứ triển khai thống nhất, cơ quan quản lý có cơ sở kiểm tra và khách hàng được bảo đảm quyền sử dụng dịch vụ trong môi trường lành mạnh.
Xây dựng du lịch không khói thuốc, xét đến cùng, là yêu cầu về kỷ cương thực thi pháp luật và trách nhiệm đối với chất lượng dịch vụ.
Khi mỗi cơ sở kinh doanh thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ của mình, các tiêu chuẩn chất lượng được hoàn thiện trên cơ sở khoa học và thực tiễn, môi trường du lịch trong lành sẽ trở thành một thuộc tính thực chất của điểm đến, chứ không chỉ dừng lại ở cam kết hay khẩu hiệu.
