Chiều 9.11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá lên ít nhất 85%
Góp ý về diện tích cảnh báo trên bao bì sản phẩm thuốc lá, đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên, Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì. Theo đó, cần quy định ngay trong Luật mục tiêu diện tích cảnh báo bằng hình ảnh tối thiểu 85% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao thuốc lá; Chính phủ quyết định lộ trình và thời điểm bắt buộc thực hiện.
Đại biểu ủng hộ chủ trương tăng diện tích cảnh báo sức khỏe, tiến tới chuẩn hóa bao bì nhằm loại bỏ sức hấp dẫn của thương hiệu thuốc lá. Theo đại biểu, bao bì thuốc lá là phương tiện tiếp xúc thường xuyên với người tiêu dùng, do đó cảnh báo rõ ràng, dễ nhận biết có ý nghĩa trực tiếp trong nâng cao nhận thức và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Đại biểu cho biết, Tổ chức Y tế thế giới khuyến nghị diện tích cảnh báo sức khỏe nên chiếm từ 50% trở lên và lý tưởng nhất là 85% diện tích mỗi mặt chính của bao bì. Nhiều quốc gia đã áp dụng quy định tăng diện tích cảnh báo và chuẩn hóa bao bì thuốc lá.
Do vậy, nếu chỉ giao Chính phủ quy định lộ trình mà không xác định mục tiêu cuối cùng trong Luật thì định hướng chính sách chưa đủ rõ mà cần xác lập mục tiêu cụ thể ngay trong luật; đồng thời có quy định chuyển tiếp đối với bao bì sản phẩm đã được sản xuất hoặc nhập khẩu hợp pháp trước thời điểm áp dụng mức cảnh báo mới.
Cùng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Lê Thanh Hoàn, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa cho rằng, mặc dù quảng cáo thuốc lá đã bị cấm tương đối toàn diện, bao bì thuốc lá vẫn là một kênh quảng cáo tự thân tồn tại ổn định trong suốt 13 năm qua. Trong khi đó, diện tích dành cho cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh và chữ viết hiện chỉ chiếm tối thiểu 50% bề mặt bao thuốc lá.
Đại biểu dẫn chứng, nhiều quốc gia như Australia, Đan Mạch, Phần Lan và Thái Lan đã thực hiện khuyến nghị áp dụng bao bì trơn theo Công ước khung về kiểm soát thuốc lá.
Từ đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu sửa đổi Điều 15 theo hướng quy định sản phẩm thuốc lá phải sử dụng bao bì chuẩn hóa (bao bì trơn), có màu sắc thống nhất; toàn bộ bề mặt vỏ bao không được thể hiện logo, biểu tượng, hình ảnh, màu sắc trang trí, họa tiết hoặc các yếu tố định hình thương hiệu. Tên nhãn hiệu và tên sản phẩm chỉ được in theo kích thước, màu sắc thống nhất.
Đồng thời, diện tích in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh phải chiếm ít nhất 80% diện tích bề mặt trước và sau của bao thuốc lá. Theo đại biểu, bao bì thuốc lá hiện là kênh tiếp thị cuối cùng còn sót lại; việc bắt buộc sử dụng bao bì trơn sẽ loại bỏ sức hấp dẫn về thị giác của sản phẩm, nhất là đối với thanh thiếu niên, qua đó góp phần giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong giới trẻ.
Ngăn chặn hành vi hút thuốc ngay từ đầu là giải pháp bảo vệ sức khỏe hiệu quả, bền vững
Cũng cho ý kiến về diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì sản phẩm thuốc lá, đại biểu Vũ Văn Tiến, Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng cho rằng, trọng tâm sửa đổi Luật lần này cần đặt phòng ngừa lên hàng đầu trong chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong đó ưu tiên giảm số người bắt đầu hút thuốc, nhất là thanh thiếu niên.
Bởi khi đã lệ thuộc vào thuốc lá, việc cai thuốc thường rất khó khăn; ngăn chặn hành vi hút thuốc ngay từ đầu là giải pháp bảo vệ sức khỏe hiệu quả, bền vững, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo vệ giống nòi.
Theo đại biểu, việc tăng diện tích, đổi mới hình ảnh cảnh báo trên bao bì sẽ góp phần nâng cao nhận thức về nguy cơ, giảm sức hấp dẫn của thuốc lá và ngăn ngừa hành vi bắt đầu hút thuốc, đặc biệt ở giới trẻ.
Đây cũng được xem là một trong những trụ cột quan trọng của công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá. Tuy nhiên, mặc dù hiệu quả và tính cần thiết của giải pháp này đã được khẳng định, đồng thời nhận được kiến nghị của nhiều đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật vẫn chưa quy định cụ thể việc nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá từ mức tối thiểu 50% hiện nay lên ít nhất 85%.
Đại biểu cho biết, qua thảo luận tại Tổ về dự thảo Luật, có 12 ý kiến, kiến nghị quy định mức cảnh báo sức khỏe tối thiểu 85% ngay trong dự thảo Luật; báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cũng kiến nghị đưa mức cảnh báo lên 85% vào Luật hoặc xác lập lộ trình cụ thể để đạt từ 85% đến 100%.
Theo đại biểu Vũ Văn Tiến, những nội dung này cho thấy đề xuất nâng diện tích cảnh báo đã được quan tâm, thảo luận từ nhiều góc độ và có cơ sở để xem xét quy định cụ thể trong Luật.
Đại biểu cho rằng, cảnh báo trên bao bì là công cụ phòng ngừa trực tiếp, tác động đến người tiêu dùng ngay từ khi tiếp cận sản phẩm và liên tục nhắc nhở về nguy cơ đối với sức khỏe. Tuy nhiên, hiệu quả của công cụ này tại Việt Nam đang bộc lộ những hạn chế.
Sáu mẫu cảnh báo được sử dụng từ năm 2013 đến nay chưa có sự thay đổi; nghiên cứu năm 2019 của Trường Đại học Y tế công cộng cho thấy hiệu quả của cả 06 mẫu đều giảm rõ rệt, trong đó 03 mẫu được đánh giá dưới mức trung bình.
Từ thực tế này, đại biểu nhận định vấn đề không phải là thiếu minh chứng về hiệu quả của cảnh báo sức khỏe, mà là dù đã nhận thấy sự cần thiết phải tăng diện tích cảnh báo, quy định hiện hành vẫn duy trì mức tối thiểu 50% trong hơn một thập kỷ.
Lấy ví dụ từ bao bì thuốc lá tại Pháp, đại biểu cho biết cảnh báo sức khỏe được thể hiện bằng hình ảnh lớn, kết hợp các thông điệp trực diện về hậu quả cụ thể của việc hút thuốc như tăng nguy cơ mù lòa, ung thư miệng và họng, đột quỵ, đau tim, giảm khả năng sinh sản; đồng thời cảnh báo tác hại của khói thuốc đối với gia đình, bạn bè và nguy cơ con cái người hút thuốc trở thành người hút thuốc.
Hình ảnh về hậu quả bệnh tật, trong đó có hình ảnh phổi, được sử dụng để làm rõ thông điệp; bên dưới còn có thông tin về dịch vụ hỗ trợ cai thuốc.
Đại biểu nhấn mạnh, việc nâng diện tích và đổi mới nội dung cảnh báo trên bao bì thuốc lá là vấn đề cần được xem xét sớm. Theo số liệu đại biểu dẫn tại phiên thảo luận, mỗi năm tại Việt Nam có hơn 100.000 ca tử vong liên quan đến thuốc lá, thiệt hại về y tế và kinh tế ước tính khoảng 108 nghìn tỉ đồng (năm 2022).
Từ những phân tích trên, đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc quy định ngay tại Điều 15 của Luật mức cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh và chữ chiếm ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao thuốc lá, tiến tới áp dụng bao bì trơn.
Theo đại biểu, quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc, xác lập trách nhiệm rõ ràng và bảo đảm tính bắt buộc trong thực thi; đồng thời thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc thể chế hóa các quan điểm, nhiệm vụ, giải pháp bảo vệ sức khỏe Nhân dân tại Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09.9.2025 của Bộ Chính trị.
