Cùng dự có nguyên Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh; nguyên Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng; Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú; các Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị; Bí thư Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Trung ương Đảng; Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng; lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương và thành phố Hà Nội; đại diện các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế; đại diện các cơ quan, dòng họ khoa bảng, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, các thế hệ nhà giáo và đông đảo nhân dân.
Là sự kiện trọng tâm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm, buổi lễ là dịp nhìn lại chặng đường lịch sử 950 năm của Quốc Tử Giám, tôn vinh những giá trị tiêu biểu của nền Quốc học Việt Nam; đồng thời khẳng định vai trò nền tảng của giáo dục, tri thức và nhân tài trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.
Cách đây 950 năm, vào năm 1076, dưới triều vua Lý Nhân Tông, Quốc Tử Giám được thành lập tại Thăng Long, ghi dấu mốc đặc biệt trong lịch sử giáo dục Việt Nam. Từ đây, Quốc Tử Giám trở thành biểu tượng của nền giáo dục quốc gia, truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và tinh thần trọng dụng hiền tài của dân tộc.
Trải qua gần một thiên niên kỷ với bao thăng trầm lịch sử, những giá trị mà Quốc Tử Giám hun đúc và trao truyền vẫn còn nguyên ý nghĩa. Đó là truyền thống hiếu học, khát vọng chinh phục tri thức và tinh thần phụng sự đất nước của các thế hệ người Việt Nam.
Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, chúng ta thành kính tri ân các bậc tiền nhân khai mở đạo học, các thế hệ nhà giáo bền bỉ thắp sáng tri thức, những người đã đem tài trí phụng sự đất nước. Kế thừa mạch nguồn dân tộc, trách nhiệm hôm nay là mở rộng cánh cửa học tập cho mọi người dân, đồng thời tạo môi trường rộng mở để người có tài, có đức thỏa sức cống hiến vì cuộc sống ấm no và hạnh phúc của nhân dân.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định, tầm nhìn vượt thời gian của các bậc tiền nhân vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc. 82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám mãi là minh chứng cho triết lý của tiền nhân: Đặt tài năng và đạo đức làm hai nguyên tắc song hành để bồi đắp nguyên khí quốc gia. Sức mạnh của một dân tộc trước hết được định hình bởi chiều sâu văn hóa, trí tuệ, bản lĩnh, phẩm giá con người và khát vọng vươn lên.
Để tiếp nối những giá trị trường tồn của Quốc Tử Giám, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị tập trung thực hiện ba nhiệm vụ trọng tâm mang tính chiến lược.
Thứ nhất, bảo tồn di sản Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đưa tinh thần và sức sống của di sản hiện diện sinh động trong đời sống học đường.
Thứ hai, mở rộng bình đẳng cơ hội học tập, giải phóng sức sáng tạo cho nhà giáo và xây dựng văn hóa học tập suốt đời.
Thứ ba, chủ động tìm kiếm, trọng dụng nhân tài ở tất cả các cấp, xuất phát từ chính những bài toán cấp thiết của địa phương và quốc gia; mở rộng cánh cửa chiêu hiền, đãi sĩ từ muôn nơi, bao gồm cộng đồng trí thức người Việt Nam ở nước ngoài và người nước ngoài.
Đối với Thủ đô Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh trách nhiệm bảo tồn nguyên vẹn các giá trị di sản của Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Mọi nỗ lực trùng tu, tôn tạo phải tôn trọng tuyệt đối nét kiến trúc cổ kính và không gian lịch sử thiêng liêng.
Thành phố cần phối hợp với ngành văn hóa, giáo dục và các cơ quan nghiên cứu sớm hoàn thiện tài liệu số hóa về di tích, giúp học sinh ở mọi vùng miền của Tổ quốc có thể dễ dàng tra cứu, cảm nhận và tự hào về truyền thống hiếu học của quê hương.
Đảng bộ, chính quyền Thủ đô cần tiên phong “đặt hàng chiến lược” đối với các trường đại học, viện nghiên cứu lớn nhằm giải quyết những bài toán thực tiễn cấp thiết của Hà Nội; mạnh dạn trao cơ hội để các nhà khoa học trẻ được dấn thân vào thực tiễn, biến ý tưởng, giải pháp sáng tạo thành sản phẩm phục vụ đời sống.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu các cấp ủy Đảng triển khai quyết liệt các nghị quyết của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, phát triển văn hóa Việt Nam; các kết luận của Trung ương về định hướng chiến lược thu hút và trọng dụng nhân tài.
Việc khơi thông, tiếp nối mạch nguồn hào hùng của Quốc Tử Giám cần được thực hiện bằng không gian và môi trường học tập, làm việc cởi mở, năng động, sáng tạo. Trong đó, cần dành sự ưu tiên đặc biệt cho vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; tạo không gian và thời gian để thầy cô tâm huyết, trọn vẹn với sứ mệnh truyền thụ kiến thức, trau dồi nhân cách và nuôi dưỡng ước mơ cho học trò.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước bày tỏ tin tưởng, đến năm 2076, khi Quốc Tử Giám tròn một nghìn năm tuổi, các thế hệ hôm nay sẽ trao truyền cho mai sau không chỉ một di sản nghìn năm nguyên vẹn mà còn cả những giá trị tư tưởng, khát vọng hiền tài và đạo học luôn tỏa sáng, trở thành nguồn lực tinh thần quý báu soi đường cho dân tộc Việt Nam tiến bước, sánh vai cùng các cường quốc năm châu.
Trong không gian linh thiêng của Văn Miếu - Quốc Tử Giám, chương trình nghệ thuật đặc biệt kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam do Tổng đạo diễn Phạm Hoàng Giang cùng ê-kíp dàn dựng đã đưa khán giả qua hai chương: “Mạch nguồn đạo học” và “Hiền tài là nguyên khí quốc gia”.
Chương 1 mở đầu bằng hoạt cảnh “Dựng nền Quốc học”, tái hiện dấu mốc mùa hạ năm 1076, khi vua Lý Nhân Tông ban chiếu lập Quốc Tử Giám - trường Quốc học đầu tiên của quốc gia. Hoạt cảnh cũng tái hiện những buổi Bình Văn định kỳ, nơi các danh nho, đại thần và môn sinh cùng bình luận văn chương, trao đổi học thuật, qua đó khắc họa tinh thần học tập gắn với tu dưỡng nhân cách, rèn luyện phẩm hạnh.
Qua các tiết mục “Hà Nội đất học đất linh”, “Chàng vinh quy” và “Thịnh vượng Việt Nam sáng ngời”, chương trình gợi nhắc truyền thống khoa bảng, hiếu học, tôn sư trọng đạo và niềm tự hào về những thế hệ hiền tài của dân tộc.
Tiếp nối mạch nguồn lịch sử, chương 2 “Hiền tài là nguyên khí quốc gia” . Các tiết mục “Em là mầm non của Đảng - Cùng nhau ta đi lên”, “Bài ca người giáo viên nhân dân”, “Khát vọng sinh viên Việt Nam” và “Vươn mình Việt Nam” khắc họa hành trình học tập, rèn luyện, cống hiến của các thế hệ học sinh, sinh viên và nhà giáo.
Điểm nhấn của chương trình là mashup “Thư pháp - Việt Nam tinh hoa - Cùng nhau thắp sáng”, với sự tham gia của đông đảo nghệ sĩ, diễn viên, các đơn vị nghệ thuật và câu lạc bộ thiếu nhi, lan tỏa tinh thần đoàn kết, niềm tự hào văn hóa và khát vọng tiếp nối những giá trị tốt đẹp của dân tộc.
Xen kẽ các tiết mục nghệ thuật là hai phóng sự chuyên đề. Phóng sự thứ nhất điểm lại hành trình 950 năm Văn Miếu - Quốc Tử Giám, từ dấu mốc xây dựng Văn Miếu năm 1070, mở khoa thi đầu tiên năm 1075 đến sự ra đời của Quốc Tử Giám năm 1076; đồng thời khẳng định vị thế của di tích như biểu tượng trường tồn của truyền thống trọng tri thức, quý hiền tài.
Phóng sự thứ hai với chủ đề “Trọng dụng hiền tài và dựng xây Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” nhấn mạnh vai trò của giáo dục trong bồi dưỡng trí tuệ, nhân cách, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tạo điều kiện để nhân tài đóng góp cho đất nước.
Chương trình kết hợp ca, múa, nhạc, hình ảnh tư liệu với các công nghệ trình diễn hiện đại như 3D mapping, ánh sáng laser, thực tế tăng cường (AR), LED lưới và pháo hoa nghệ thuật, tạo nên không gian nghệ thuật kết nối chất liệu truyền thống với ngôn ngữ đương đại.
Theo Tổng đạo diễn Phạm Hoàng Giang, thách thức lớn nhất của ê-kíp là kể câu chuyện lịch sử 950 năm Quốc Tử Giám trong thời lượng giới hạn, đồng thời chuyển tải những giá trị cốt lõi của đạo học. Vì vậy, ê-kíp đã lựa chọn những dấu mốc lịch sử và chất liệu đặc trưng, trong đó có những buổi Bình Văn, để xây dựng mạch kể xuyên suốt, kết nối truyền thống với đời sống hôm nay.
