Khẳng định sức sống bền bỉ của Di sản Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ

Sự kiện được tổ chức nhằm hưởng ứng Ngày Quốc tế Di sản văn hóa phi vật thể (17.10), đồng thời hướng tới kỷ niệm 10 năm di sản được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (1.12.2016 – 1.12.2026).

​Cách đây một thập kỷ, ngày 1.12.2016, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) đã chính thức ghi danh “Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, đánh dấu di sản thứ 11 của Việt Nam nhận danh hiệu cao quý này.

​Sự kiện vinh danh của UNESCO không chỉ là niềm tự hào tôn vinh giá trị tâm linh - văn hóa độc đáo của dân tộc, mà còn mở ra chặng đường khẳng định sức sống bền bỉ cùng sự chuyển mình mạnh mẽ trong công tác bảo tồn, chuẩn hóa di sản.

Suốt 10 năm qua, sự công nhận này đã giúp cộng đồng xã hội và bạn bè quốc tế có cái nhìn đúng đắn, khoa học và trân trọng hơn đối với tín ngưỡng cổ truyền của người Việt.

​Từ mốc son đó, nhiều chính sách ưu đãi ra đời, các tổ chức, trung tâm và viện nghiên cứu tín ngưỡng được thành lập rộng khắp.

Nhiều danh hiệu cao quý như Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực tập quán xã hội và tín ngưỡng đã được trao tặng cho các thanh đồng có đóng góp tích cực, tạo nên bước ngoặt mới cho việc hoằng dương di sản dân tộc.

​Sau một thập kỷ khẳng định vị thế quốc tế, Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ hiện đang đối mặt với những thách thức và nhiệm vụ mới.

Đặt trong bối cảnh các an ninh phi truyền thống ngày càng phức tạp cùng sự bùng nổ của không gian số, vấn đề cốt lõi đặt ra là làm sao bảo tồn được tính cổ truyền, nguyên bản của di sản trước dòng chảy thương mại hóa.

Không giống như di sản vật thể hay danh thắng tự nhiên, di sản văn hóa phi vật thể chỉ tồn tại trong trí nhớ, trong hoạt động diễn xướng, nghi lễ và kỹ năng thực hành của các nghệ nhân.

Khi một thế hệ qua đi mà thiếu sự tiếp nối, trao truyền, nguy cơ thất truyền di sản là điều hiển nhiên.

​Chương trình tọa đàm và thực hành di sản tại Đền Thanh Sơn Linh Từ quy tụ các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý...

​Thông qua tọa đàm, các đại biểu và công chúng cùng nhìn nhận rõ hơn về quá trình hình thành, phát triển của di sản, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của cộng đồng trong việc bảo tồn, duy trì giá trị văn hóa trên môi trường số.

​Tại buổi tọa đàm, các đại biểu đã lắng nghe những chia sẻ thẳng thắn, xúc động từ những người trực tiếp nắm giữ và thực hành di sản.

Đại diện cộng đồng chủ thể, Nghệ nhân Ưu tú Lê Bá Linh bồi hồi nhớ lại khoảnh khắc 10 năm trước khi nghe tin UNESCO ghi danh, nhiều nghệ nhân đã không cầm được nước mắt bởi bao đời thầy trò lặng lẽ giữ lửa hương, giữ lề lối cửa đền qua bao thời kỳ khó khăn cuối cùng đã được ghi nhận.

​Nghệ nhân Ưu tú Lê Bá Linh nhấn mạnh, chữ “Thực hành” trong tên gọi di sản đặt lên vai người thực hành trách nhiệm rất lớn.

Di sản không nằm trong bảo tàng mà sống trong từng giá hầu, lời văn chầu, tấm khăn, chiếc áo, trong cách người thầy dạy trò và cách ứng xử giữa các bản đền với nhau.

Di sản có sống và đẹp hay không, trước hết phụ thuộc vào chính cộng đồng thực hành.

​Bên cạnh những kết quả tích cực, Nghệ nhân Ưu tú Lê Bá Linh cũng thẳng thắn nhìn nhận những mặt trái phát sinh trong thập kỷ qua như tình trạng phô trương, lãng phí lễ vật, việc sân khấu hóa làm mất tính thiêng, hay việc một số người ra đồng vội vàng khi chưa hiểu lề lối.

Đồng thời, nghệ nhân phản ánh một thực tế là các sáng kiến bảo tồn phần lớn vẫn do cộng đồng tự lo liệu, sự đồng hành của các cơ quan quản lý và chính quyền địa phương có lúc chưa tương xứng với kỳ vọng.

Từ đó, ông kiến nghị các cơ quan nhà nước cần quan tâm, động viên kịp thời hơn, đồng thời kêu gọi cộng đồng thực hành hãy nêu gương: thực hành nghi lễ đúng truyền thống, trang nghiêm, tiết kiệm; tận tâm trao truyền cho thế hệ sau cả nghi thức lẫn đạo đức, kỷ cương; và chủ động phối hợp với các nhà khoa học để tư liệu hóa, lan tỏa giá trị di sản.

Sau Tọa đàm, 8 nghệ nhân, thanh đồng hành lễ thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tại đền Thanh Sơn linh Từ để hoằng dương tín ngưỡng thờ Mẫu, thực hành một cách bài bản trang nghiêm.

Buổi tọa đàm và thực hành tại Tây Thiên là minh chứng sinh động cho sáng kiến xuất phát từ chính cộng đồng, đúng với tinh thần Công ước 2003 của UNESCO.

​Chương trình Tọa đàm và thực hành di sản tại Đền Thanh Sơn Linh Từ không chỉ tôn vinh chặng đường 10 năm di sản được thế giới vinh danh, mà còn tiếp thêm nguồn lực và niềm tin để công cuộc bảo tồn Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ tiếp tục phát triển đúng đắn, trường tồn cùng dân tộc.