Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X, nhiệm kỳ 2026-2031 và lễ kỷ niệm 45 năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPGVN) (7.11.1981-7.11.2026) vừa diễn ra trong ba ngày, từ 5-7.11, tại Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM.
Đại hội đã thống nhất nhiều nội dung quan trọng, trong đó có việc thông qua bản Hiến chương GHPGVN và kiện toàn nhân sự lãnh đạo Giáo hội nhiệm kỳ mới.
Sửa đổi Hiến chương phù hợp chính quyền địa phương 2 cấp
Một trong những nội dung được quan tâm là việc điều chỉnh mô hình tổ chức Giáo hội từ 4 cấp xuống còn 3 cấp, gồm Trung ương, tỉnh, thành phố và cơ sở. Việc sửa đổi nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đồng thời bảo đảm hoạt động Phật sự tại các địa phương được duy trì ổn định.
Thông tin tại buổi họp báo về kết quả Đại hội, Thượng tọa Thích Minh Nhẫn, Phó Tổng thư ký Hội đồng Trị sự GHPGVN, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Thông tin Truyền thông Trung ương GHPGVN, Phó Tổng Thư ký đặc trách tổ chức hành chính, báo chí truyền thông và chuyển đổi số Phật giáo cho biết, Hiến chương GHPGVN sửa đổi lần thứ VIII gồm Lời nói đầu, 12 chương và 70 điều, giảm 2 chương, 17 điều so với Hiến chương tu chỉnh lần thứ VII.
Theo Thượng tọa Thích Minh Nhẫn, Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X được tổ chức sớm hơn một năm so với nhiệm kỳ, trong đó có yêu cầu đặt ra từ việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Hiến chương tu chỉnh lần thứ VII trước đây quy định hệ thống tổ chức Giáo hội có cấp huyện. Vì vậy, việc sửa đổi Hiến chương lần này là cần thiết để phù hợp với mô hình tổ chức mới và các quy định của Nhà nước.
Một trong những điểm mới là bổ sung quy định về thành lập Ban Đại diện Phật giáo liên xã, phường, đặc khu. Giáo hội xác định Ban Đại diện không phải là một cấp tổ chức độc lập mà là đầu mối phối hợp, hỗ trợ Ban Trị sự Phật giáo cấp tỉnh, thành phố trong triển khai công tác tại địa bàn.
“Nhưng xem đây là một cánh tay nối dài để hỗ trợ cho Ban Trị sự Phật giáo cấp tỉnh, thành phố. Cho nên Hiến chương có quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể của Ban Đại diện”, Thượng tọa Thích Minh Nhẫn cho biết.
Thượng tọa Thích Minh Nhẫn thông tin thêm, việc bổ sung quy định về Ban Đại diện có ý nghĩa trong bối cảnh địa giới hành chính và phương thức quản lý ở địa phương thay đổi.
Khi không còn cấp huyện trong hệ thống tổ chức Giáo hội, việc hình thành đầu mối phối hợp tại địa bàn giúp Ban Trị sự cấp tỉnh thuận lợi hơn trong hướng dẫn, triển khai hoạt động, đồng thời duy trì sự liên hệ với các cơ sở tự viện và Tăng Ni, Phật tử.
Bên cạnh điều chỉnh về tổ chức, Hiến chương sửa đổi lần thứ VIII cũng bổ sung các nội dung liên quan đến hoạt động tôn giáo trên không gian mạng.
“Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026 có hiệu lực từ ngày 1.1.2027, trong đó có quy định về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng. Vì vậy, Giáo hội đã đưa các nội dung liên quan vào Hiến chương để cụ thể hóa hoạt động, đồng thời hướng dẫn Tăng Ni, Phật tử thực hiện đúng quy định pháp luật”, Thượng tọa Thích Minh Nhẫn cho biết.
Một số nội dung khác cũng được bổ sung, điều chỉnh theo hướng quy định rõ hơn về tổ chức hội thảo khoa học, chức năng, nhiệm vụ của các tổ chức tôn giáo trực thuộc.
Những thay đổi này nhằm bảo đảm tính đồng bộ giữa Hiến chương với pháp luật hiện hành, tạo cơ sở để các hoạt động của Giáo hội được triển khai thuận lợi và hiệu quả hơn.
Thượng tọa Thích Minh Nhẫn khẳng định, những nội dung sửa đổi lần này hướng đến sự đồng bộ với quy định pháp luật, tạo thuận lợi trong tổ chức và điều hành, nâng cao hiệu quả hoạt động, hướng dẫn Tăng Ni, Phật tử thực hiện tốt các Phật sự.
Theo Nghị quyết Đại hội, giao Ban Thường trực Hội đồng Trị sự nhiệm kỳ X tiến hành các thủ tục trình Ban Tôn giáo Chính phủ phê chuẩn và ban hành Hiến chương Giáo hội Phật giáo Việt Nam sửa đổi lần thứ VIII.
Đưa nghị quyết vào thực tiễn hoạt động Phật sự
Cùng với việc thông qua Hiến chương sửa đổi, Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X đã tiến hành kiện toàn nhân sự lãnh đạo Giáo hội nhiệm kỳ 2026-2031. Đại hội thống nhất tiếp tục suy tôn Đại lão Hòa thượng Thích Trí Quảng làm Pháp chủ GHPGVN. Hội đồng Chứng minh khóa X có Ban Thường trực gồm 38 vị.
Đối với Hội đồng Trị sự, Đại hội suy cử 275 thành viên, gồm 235 ủy viên chính thức và 40 ủy viên dự khuyết; trong đó Ban Thường trực Hội đồng Trị sự gồm 61 vị. Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn, Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh, tiếp tục được suy cử giữ chức Chủ tịch Hội đồng Trị sự GHPGVN nhiệm kỳ X (2026 - 2031).
Phát biểu tại Đại hội, Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn nhìn nhận, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thay đổi về tổ chức bộ máy, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Những chuyển biến này đặt ra yêu cầu Giáo hội phải tiếp tục đổi mới phương thức tổ chức, điều hành, nâng cao hiệu quả hoạt động, đồng thời giữ gìn truyền thống và bản sắc Phật giáo Việt Nam.
Với phương châm hành động “Kỷ cương – Đổi mới – Hiệu lực – Hiệu quả”, Giáo hội xác định mục tiêu xây dựng tổ chức đoàn kết, hòa hợp, kỷ cương, đổi mới và phát triển bền vững. Trong đó, lấy giới luật và đạo hạnh của Tăng Ni làm nền tảng, lấy hoằng pháp và giáo dục làm nhiệm vụ trọng tâm, lấy phụng sự nhân sinh làm phương châm hành động.
“Việc đưa các giá trị từ bi, trí tuệ và tỉnh thức của đạo Phật vào đời sống được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng, trong đó chú trọng thế hệ trẻ, gia đình và các cộng đồng còn nhiều khó khăn”, Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn nhấn mạnh.
Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn đề nghị các cấp Giáo hội, Ban, Viện Trung ương, Ban Trị sự các tỉnh, thành phố cùng Tăng Ni, Phật tử trong và ngoài nước phát huy tinh thần đoàn kết, sớm cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội thành những chương trình hành động thiết thực, phù hợp với điều kiện của từng địa phương và cơ sở tự viện.
Phát biểu bế mạc Đại hội, Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn nhấn mạnh: “Thành công của Đại hội không chỉ thể hiện qua các văn kiện, quyết nghị và kết quả suy cử nhân sự, mà quan trọng hơn là việc tổ chức thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội trong thực tiễn”.
Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với Giáo hội trong nhiệm kỳ mới, đó là chuyển các định hướng, mục tiêu thành chương trình hành động cụ thể, bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động Phật sự từ Trung ương đến địa phương.
Qua đó, tiếp tục phát huy truyền thống hộ quốc an dân, đồng hành cùng dân tộc, đóng góp vào đời sống văn hóa, tinh thần và các hoạt động vì cộng đồng, xã hội.
