Ban nhạc Dân tộc Thanh Âm Xanh kể chuyện văn hóa qua tiếng đàn truyền thống

Tại Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc - 2026 tổ chức tại Nhà hát Ca, Múa, Nhạc Quốc gia Việt Nam - chi nhánh Thái Nguyên, Ban nhạc Dân tộc Thanh Âm Xanh (được bảo trợ bởi Công ty Cổ phần Truyền thông và Giáo dục Nghệ thuật Starlab) đã mang đến chương trình nhiều màu sắc âm nhạc, khai thác chất liệu truyền thống trên tinh thần sáng tạo đương đại.

Tám nghệ sĩ lựa chọn những tác phẩm có chủ đề, cảm hứng và ngôn ngữ âm nhạc khác nhau, từ âm hưởng lịch sử, làn điệu dân ca, chèo cổ đến nhạc phim quốc tế, tạo nên hành trình khám phá khả năng biểu đạt của nhạc cụ dân tộc.

Chương trình dự thi được xây dựng thành 2 phần hòa tấu nhóm và độc tấu, giới thiệu nhiều tác phẩm có chất liệu, cảm hứng khác nhau, từ âm hưởng văn hóa dân tộc, làn điệu chèo, dân ca đến âm nhạc điện ảnh và những sáng tác mang phong cách đương đại.

Mở đầu phần hòa tấu là "Đất nước hùng thiêng" của nhạc sĩ - NSND Doãn Tiến do Phan Thanh Thủy chuyển soạn, tác phẩm khí nhạc tiêu biểu lấy cảm hứng từ âm hưởng văn hóa của đồng bào dân tộc Mường.

Nằm trong chùm tác phẩm hòa tấu, giao hưởng dân tộc đạt Giải thưởng Nhà nước, "Đất nước hùng thiêng" gồm 4 chương: Cội nguồn, Hào khí, Tiếng ru và Bất tử, dẫn dắt người nghe qua những lớp trầm tích văn hóa, lịch sử của dân tộc.

Qua ngôn ngữ hòa tấu, tác phẩm dựng lên bức tranh Việt Nam hùng vĩ dưới ánh bình minh, gửi gắm niềm tự hào về cội nguồn và sức sống trường tồn của đất nước qua những biến thiên lịch sử.

Rời không gian âm nhạc đậm sắc màu lịch sử dân tộc, Thanh Âm Xanh tiếp tục lựa chọn "Cướp biển vùng Caribe", nhạc phim "Pirates of the Caribbean" của nhà soạn nhạc Klaus Badelt qua phần chuyển soạn của Phan Thanh Thủy.

Tác phẩm đưa khán giả đến với thế giới của những chuyến hải trình, cuộc phiêu lưu đầy kịch tính và tinh thần tự do phóng khoáng, tạo sự chuyển đổi về màu sắc âm nhạc sau tiết mục mở màn.

Đáng chú ý, phần trình diễn sử dụng các nhạc cụ được chế tác từ tre, nứa, chất liệu mộc mạc và gần gũi với văn hóa Việt Nam để thể hiện giai điệu điện ảnh nổi tiếng thế giới bằng âm sắc riêng của dân tộc.

Khép lại phần hòa tấu nhóm là "Mở cõi" của nhạc sĩ Hồ Hoài Anh do Phan Thanh Thủy dàn dựng. Tác phẩm mang đậm chất liệu dân gian, kết hợp nền tảng âm nhạc cổ truyền với tư duy sáng tạo hiện đại.

Thông qua ngôn ngữ âm nhạc, "Mở cõi" gợi lên hành trình khai phá, ý chí kiên cường và khát vọng vươn tới những chân trời mới, tái hiện khí phách của cha ông trong quá trình mở mang bờ cõi, xây dựng và bảo vệ đất nước.

Ở phần độc tấu, cây đàn tranh được Nguyễn Khánh Chung giới thiệu qua "Đất nước lời ru" của nhạc sĩ Văn Thành Nho, chuyển soạn bởi Võ Vân Ánh, tác phẩm giàu cảm xúc với âm hưởng trữ tình sâu lắng.

Lấy hình tượng lời ru thân thương của mẹ làm cảm hứng, tác phẩm khắc họa tình mẫu tử hòa quyện cùng tình yêu quê hương, đất nước, gợi vẻ đẹp bình dị mà thiêng liêng của quê hương Việt Nam qua bao thế hệ.

Với phiên bản dành cho đàn tranh, những âm điệu mềm mại, trong trẻo cùng kỹ thuật diễn tấu đặc trưng của nhạc cụ góp phần tái hiện không gian lời ru đằm thắm, chuyển tải tình cảm tha thiết và niềm tự hào dân tộc.

Tiếp tục với đàn tranh, thí sinh Nguyễn Khánh Chung trình diễn "Biến tấu Lý con sáo sang sông", sáng tác của NSƯT Nguyễn Văn Đời và Trường Lâm, phối khí và chỉ huy bởi Trường Lâm, khai thác chất liệu dân ca quen thuộc của âm nhạc Việt Nam.

Trên nền giai điệu dân ca duyên dáng, mộc mạc và trữ tình, tác phẩm phát triển chủ đề âm nhạc qua nhiều sắc thái, hình thức thể hiện, kết hợp tiết tấu sinh động với những kỹ thuật diễn tấu đặc trưng của đàn Tranh.

Chuyển sang đàn bầu, thí sinh Nguyễn Thị Diệu My thể hiện "Vọng" của NSƯT Quang Hưng, tác phẩm lấy cảm hứng từ làn điệu chèo cổ "Tò vò", một điệu hát gợi nhiều hoài niệm, xao xuyến và những nỗi niềm sâu kín.

Chữ "Vọng" được gửi gắm qua nhiều tầng ý nghĩa, từ tiếng vọng của thời gian đến nỗi ngóng trông nơi sâu thẳm tâm hồn, được thể hiện bằng những nốt nhấn, nhả và luyến láy mang đậm tính tự sự của nghệ thuật chèo.

Tiếng đàn bầu tiếp tục đưa khán giả trở về không gian văn hóa Nam Bộ qua "Ầu ơ ví dầu" của nhạc sĩ Huỳnh Tú, do Trường Lâm chỉ huy, với phần biểu diễn của thí sinh Nguyễn Thị Diệu My.

Lấy cảm hứng từ câu hát ru quen thuộc trong kho tàng ca dao, dân ca Việt Nam, tác phẩm gợi lên miền quê sông nước bình yên với nhịp võng đung đưa, chiếc xuồng ba lá và tình mẫu tử bao la, thiêng liêng.

Những giai điệu ngọt ngào, sâu lắng được xây dựng như lời thủ thỉ tâm tình, ngợi ca sự hy sinh thầm lặng của người mẹ và tình yêu quê hương da diết, đưa chất liệu dân gian vào không gian biểu diễn giàu cảm xúc.

Ở phần độc tấu đàn T’rưng, thí sinh Phan Thanh Thủy giới thiệu "Angin Blang - Gió Đại ngàn" của nhạc sĩ Hoàng Anh Minh, một tác phẩm mới khai thác khả năng biểu đạt của nhạc cụ dân tộc theo hướng đương đại.

Lấy hình ảnh những ngọn gió đại ngàn thổi qua buôn làng Tây Nguyên làm cảm hứng, tác phẩm sử dụng tư duy hòa âm và phong cách nhạc nhẹ hiện đại, tạo nên những sắc thái biểu cảm đa dạng trên tiếng đàn T’rưng.

Âm thanh tre nứa mộc mạc được đặt trong những chuyển động khi dịu êm như gió thoảng rừng sâu, lúc bùng nổ, rộn rã theo nhịp sống trẻ trung, thể hiện sự thể nghiệm mới trong cách khai thác nhạc cụ truyền thống.

Khép lại chương trình độc tấu là "Ngày hội vùng biên" của NSƯT Hoàng Anh, do thí sinh Phan Thanh Thủy chuyển soạn và thể hiện, mang đến không gian âm nhạc kết hợp âm hưởng của đồng bào miền núi phía Bắc với tiếng tre nứa Tây Nguyên.

Từ những giai điệu trữ tình đến tiết tấu lễ hội rộn ràng, tác phẩm khắc họa không khí sinh hoạt văn hóa vùng cao, giữ nét hồn hậu bản địa và mở rộng sắc thái biểu đạt bằng ngôn ngữ nhạc khí hiện đại.

Thông qua các tác phẩm, Ban nhạc Dân tộc Thanh Âm Xanh đặt đàn tranh, đàn bầu và đàn T’rưng trong nhiều không gian âm nhạc khác nhau, khai thác chiều sâu văn hóa của chất liệu dân gian cùng khả năng sáng tạo trên nền tảng truyền thống.