Qua kiểm tra thực địa, Cục Di sản văn hoá nhận thấy, Bộ VHTTDL cho phép xây dựng Tam quan chùa Bổ Đà là 3 gian, 2 chái nhưng địa phương đã xây dựng 5 gian, 2 chái - Ảnh: N.Khang
Ngày 14.3, chuyên viên của Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTTDL), một lần nữa đến khảo sát việc thi công xây dựng Tam quan chùa Bổ Đà, đồng thời tìm hiểu kỹ hơn về những cứ liệu có liên quan.
Luật có cho phép?
Đề cập đến căn cứ đề xuất của Sở, ngành địa phương trong việc xây dựng công trình Tam Quan chùa Bổ Đà, đại diện Cục Di sản văn hóa cho biết, nền móng của một công trình kiến trúc đã mất có thể xác định dựa vào nghiên cứu, thám sát khảo cổ. Nhưng cũng gặp khó khăn đối với công trình có quy mô không lớn, chỉ có khung chịu lực chính làm bằng gỗ đặt trên chân tảng và gia cố móng đơn giản mà không có móng gạch hoặc tường bao xây gạch, nên khi khai quật có thể phát hiện nền móng cũ hoặc không phát hiện được.
Trước một số ý kiến cho rằng, việc chùa này vốn dĩ không có Tam quan nhưng nay lại xây là việc làm không cần thiết, Cục Di sản văn hóa đã lập luận: Luật Di sản văn hóa quy định: “Khu vực bảo vệ I phải được bảo vệ nguyên trạng về mặt bằng và không gian. Trường hợp đặc biệt có yêu cầu xây dựng công trình trực tiếp phục vụ việc bảo vệ và phát huy giá trị di tích, việc xây dựng phải được sự đồng ý bằng văn bản của người có thẩm quyền xếp hạng di tích đó. Việc xây dựng công trình bảo vệ và phát huy giá trị di tích ở khu vực bảo vệ II đối với di tích cấp tỉnh phải được sự đồng ý bằng văn bản của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, đối với di tích quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt phải được sự đồng ý bằng văn bản của Bộ trưởng Bộ VHTTDL”.
Còn ở góc độ chuyên môn thì có thể nhận thấy, trong kiến trúc truyền thống Việt Nam, Tam quan là công trình gắn với chùa, Nghi môn gắn với đình, đền. Ở một số ngôi chùa có không gian thờ Thánh (tiền Phật hậu Thánh) thì thường có một Tam quan và một Nghi môn. Nghiên cứu lịch sử hình thành các di tích cũng cho thấy, rất ít tổng thể di tích được quy hoạch hoàn chỉnh ở một thời kỳ, những công trình mà chúng ta thấy hiện tại là kết quả của quá trình xây dựng, tu bổ lâu dài, trong đó có việc bổ sung những yếu tố mới để hoàn thiện tổng thể kiến trúc. Điều này thể hiện diễn biến của di tích, có thể có cả sự tiếp biến văn hóa và theo quy định (cả luật pháp Việt Nam và công ước quốc tế) những thành phần di tích có giá trị thuộc nhiều thời kỳ khác nhau đều được tôn trọng.
| Theo các nguồn tư liệu khác nhau (đơn kiến nghị và lời kể nhân chứng), việc xây dựng Tam quan chùa Bổ Đà đã được các vịsư tổ chuẩn bịtừ khoảng những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Song do điều kiện khách quan (thiên tai, chiến tranh) nên chưa thực hiện được. Nay, việc làm này là thực hiện di nguyện của người đời trước, đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng của người đời nay. Từ những vấn đề trên, có thể nhận thấy việc cho phép xây dựng Tam quan chùa Bổ Đà dựa trên căn cứ pháp lý, phù hợp về chuyên môn và đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. |
Từ cơ sở pháp lý, chuyên môn, việc xây dựng Tam quan là phù hợp
Bởi vậy, một số di tích gần đây có sự xuất hiện của công trình mới, đóng góp vào giá trị tổng thể chung (như tại Văn Miếu Hà Nội, hay Nghi môn đình Chu Quyến… đều được đánh giá là hợp lý và phù hợp với di tích). Từ những góc độ pháp lý và chuyên môn như trên việc cho phép xây dựng Tam quan chùa Bổ Đà (công trình gắn với Phật đạo, ranh giới giữa cuộc đời trần thế với cõi đạo) nếu được dựng trên trục chính đạo của chùa, phía trước Tam bảo là phù hợp. Việc cho rằng chùa Bổ Đà không có Tam quan là do tính chất đặc biệt hoặc tạo nên sự đặc biệt của chùa (như một số ý kiến đã nêu) cần được thảo luận thêm.
Trước câu hỏi, “Bộ có duyệt mẫu Tam quan không? Có hội đồng khi quyết định xây dựng Tam quan?”, đại diện Cục Di sản văn hóa, cho biết khi nhận được văn bản (kèm hồ sơ) của địa phương, Bộ nghiên cứu và trả lời theo quy định của pháp luật. Việc xây dựng Tam quan chùa Bổ Đà, Cục DSVH đã khảo sát trực tiếp tại di tích và mời PGS.TS. Trần Lâm Biền cùng tham gia. Hơn nữa, qua quá trình nghiên cứu, thẩm định thận trọng, Bộ đã có văn bản thẩm định phương án như đã nói ở trên, trong đó yêu cầu Sở VHTTDL tỉnh Bắc Giang công khai nội dung xây dựng trước nhân dân và chính quyền địa phương trước khi triển khai thực hiện.
| Sau khi kiểm tra thực tếtại di tích, không có đoạn tường nào của chùa bị phá. Tuy nhiên, kiến trúc Tam quan đang triển khai thi công không hoàn toàn đúng với hồ sơ Báo cáo kinh tế- kỹ thuật xây dựng Tam quan chùa Bổ Đà đã được Bộ VHTTDL thẩm định (cụ thể là: hồ sơ được thẩm định với quy mô mặt bằng 03 gian 02 chái, nhưng hiện tại công trình được xây dựng với quy mô 05 gian, 02 chái). |
| Cấm không có nghĩa là không được xây dựng “Việc xây dựng bất cứ công trình mới nào trên không gian của di tích lịch sử nói chung, đặc biệt là di tích quốc gia đặc biệt thì đều phải tuân thủ quy định. Không có nghĩa cấm tuyệt đối là không được xây gì. Nhưng nếu muốn xây một cái gì mới cũng phải trên cơ sở luận chứng đầy đủ và phải theo quy định của Luật Di sản văn hóa. Việc này đã được Cục Di sản văn hóa thẩm định và Bộ VHTTDL thỏa thuận trước khi xây dựng. Lập luận của dòng tu ấy nói rằng cách đây 200 năm có 2 ngôi chùa cùng một thiền phái, dân làng và môn phái muốn xây dựng cổng tam quan thì có một ngôi chùa đã xây xong rồi, nhưng vì nhiều lý do mà Bổ Đà chưa xây được - đấy là câu chuyện từ truyền thuyết để lại, nên các cụ có nguyện vọng muốn xây dựng như mong ước của người xưa. Từ tâm nguyện ấy, Bộ VHTTDL đã có hướng dẫn cụ thể xây dựng và kiến trúc làm sao để phù hợp với cảnh quan… Luật không cấm, nhưng xây dựng ở chỗ nào, xây như thếnào thì phải được phép”. (Nhà sử học Dương Trung Quốc trả lời báo Dân Việt) |
Nhóm phóng viên VĂN HÓA