Theo đó, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH). Theo phương án tiếp thu, chỉnh lý dự luật, cơ quan soạn thảo dự kiến không bổ sung quy định riêng về việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, lao động trên nền tảng số, như tài xế xe ôm, giao hàng công nghệ.
Giải trình tại Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết cơ quan soạn thảo dự kiến báo cáo Chính phủ giữ quy định hiện hành về thẩm quyền quyết định mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Theo đó, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét khi xuất hiện các nhóm lao động có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên nhưng chưa được luật quy định cụ thể.
Đối với người làm việc không có quan hệ lao động và lao động trên nền tảng số, Bộ Nội vụ sẽ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá điều kiện mở rộng diện tham gia. Nội dung này dự kiến được xem xét trong Đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội, làm cơ sở hoàn thiện quy định khi sửa đổi toàn diện Luật BHXH giai đoạn 2027-2028.
Một trong những nhóm chịu tác động từ định hướng chính sách này là tài xế công nghệ. Phần lớn tài xế ký hợp đồng hợp tác với doanh nghiệp vận hành ứng dụng, được xác định là đối tác thay vì nhân viên. Nếu quan hệ làm việc thực tế không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, họ phải tự đăng ký, đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện để tích lũy thời gian hưởng lương hưu.
Trước đó tại dự thảo trình Quốc hội ngày 21.10, Chính phủ đề xuất mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc với những người thuộc các nhóm này nếu có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên. Việc bổ sung đối tượng sẽ được thực hiện theo lộ trình phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ, trên cơ sở Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định.
BHXH TP.HCM cũng từng gửi UBND TP.HCM văn bản góp ý sửa đổi, bổ sung một số quy định của Luật BHXH, Luật Bảo hiểm y tế và các chính sách liên quan. Trong đó, cơ quan này kiến nghị bổ sung tài xế công nghệ và người bán hàng trên các sàn thương mại điện tử vào nhóm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
Theo BHXH TP.HCM, đây là lực lượng lao động ngày càng đông đảo, có việc làm thường xuyên và nguồn thu nhập tương đối ổn định, song vẫn chưa được bảo đảm đầy đủ các quyền lợi an sinh xã hội. Việc mở rộng diện tham gia BHXH được kỳ vọng sẽ giúp nhóm lao động này được tiếp cận các chế độ như hưu trí, tử tuất... bảo đảm an sinh lâu dài.
Mối quan tâm lớn nhất là vấn đề thu nhập. Khác với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động được doanh nghiệp, đơn vị cùng đóng BHXH, tài xế công nghệ có nguồn thu không ổn định, phụ thuộc vào số lượng khách hàng hoặc biến động của thị trường.
Nhiều tài xế công nghệ cho biết hiện nay họ đã phải trích một phần đáng kể doanh thu để chi trả các khoản phí dịch vụ cho nền tảng. Sau khi trừ chi phí xăng xe, khấu hao phương tiện và các khoản phát sinh khác, thu nhập thực nhận không còn nhiều.
Vì vậy, nếu phải tiếp tục đóng thêm BHXH bắt buộc, thu nhập sẽ càng eo hẹp, nhất là đối với những người làm nghề bán thời gian hoặc có thu nhập thấp.
Một câu hỏi khác được đặt ra là trách nhiệm đóng BHXH sẽ được phân chia ra sao. Theo quy định hiện hành, tổng mức đóng BHXH bắt buộc tương đương 32% tiền lương, trong đó người lao động đóng 10,5% và người sử dụng lao động đóng 21,5%. Và người lao động tham gia hưởng đầy đủ các chế độ như hưu trí, tử tuất, ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và thất nghiệp.
Còn về BHXH tự nguyện không bắt buộc tham gia. Người lao động tự đóng 22% trên mức thu nhập lựa chọn và chỉ hưởng chế độ là hưu trí và tử tuất.
Trong khi đó, mối quan hệ giữa các nền tảng số với tài xế công nghệ hiện chưa hoàn toàn giống quan hệ lao động truyền thống. Vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng cần làm rõ liệu các doanh nghiệp vận hành nền tảng có phải thực hiện phần nghĩa vụ đóng BHXH như người sử dụng lao động hay không.
Việc mở rộng diện bao phủ BHXH là mở rộng an sinh, bảo đảm quyền lợi lâu dài cho nhóm lao động ngày càng gia tăng này và thị trường lao động đang thay đổi mạnh mẽ dưới tác động của chuyển đổi số.
Tuy nhiên, để chính sách khả thi, việc thiết kế cơ chế tham gia cần bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với đặc thù của lao động tự do. Mức đóng, phương thức thu nộp, căn cứ xác định thu nhập cũng như lộ trình thực hiện cần được nghiên cứu kỹ để vừa mở rộng an sinh xã hội, vừa tránh tạo thêm gánh nặng cho người lao động.
Bộ Nội vụ cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, đánh giá để đề xuất cấp có thẩm quyền khi trình Đề án cải cách chính sách tiền lương và BHXH. Đây sẽ là cơ sở để xem xét quy định cụ thể khi sửa đổi toàn diện Luật BHXH trong giai đoạn 2027-2028.
Như vậy, việc chưa bổ sung riêng tài xế công nghệ vào diện BHXH bắt buộc trong lần sửa đổi này không đồng nghĩa nhóm lao động trên bị loại khỏi định hướng mở rộng an sinh xã hội. Tuy nhiên, thời điểm áp dụng, đối tượng cụ thể, mức đóng cũng như trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng vẫn cần được nghiên cứu thêm cho phù hợp cùng những quy định rõ trước khi triển khai.
