Quyết định nào cho tương lai núi Một?

Giữa đề xuất san phẳng và giữ lại

Trước đề xuất san phẳng núi Một tại phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai, Viện Địa công nghệ và Môi trường (Tổng hội Địa chất Việt Nam) kiến nghị xem xét phương án giữ lại địa hình núi, di dời có chọn lọc các hộ dân ở khu vực nguy cơ cao, kết hợp cải tạo thành công viên và không gian công cộng.

Theo kết quả khảo sát, nguy cơ sạt lở tập trung chủ yếu ở vành chân núi, nơi sườn núi bị cắt xẻ để xây dựng nhà ở. Nước mưa là tác nhân kích hoạt chính, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến hàng chục hộ dân sống sát chân núi.

Viện Địa công nghệ và Môi trường đề xuất triển khai giải pháp theo 3 giai đoạn. Trước mắt, rà soát các điểm nứt, trượt, lập danh sách hộ dân có nguy cơ cao, chủ động phương án sơ tán khi có mưa lớn; đồng thời khơi thông hệ thống thoát nước, phủ bạt các vị trí sạt trượt và nghiêm cấm đào cắt mái núi.

Trong 6-12 tháng, cần khảo sát địa chất, phân vùng nguy cơ, xử lý các điểm xung yếu và lắp đặt hệ thống quan trắc. Giai đoạn 1-3 năm tiếp theo, di dời các hộ dân trong vùng nguy cơ cao, xây dựng công trình bảo vệ và cải tạo khu vực thành không gian xanh công cộng.

Theo Viện Địa công nghệ và Môi trường, giữ lại địa hình núi không có nghĩa là giữ nguyên hiện trạng, không can thiệp. Nếu không xử lý, nguy cơ sạt lở vẫn tồn tại và có xu hướng gia tăng do mưa cực đoan, cùng tình trạng lấn chiếm, cắt chân núi.

Trong khi đó, UBND phường Quy Nhơn đề xuất di dời toàn bộ các hộ dân trong phạm vi nghiên cứu, đào hạ và san phẳng núi Một theo cao độ phù hợp với khu dân cư hiện trạng, kết hợp tận thu đất đá làm vật liệu san lấp. Sau đó, khu vực sẽ được quy hoạch xây dựng khu dân cư mới.

Khu vực núi Một thuộc Tổ dân phố 19 và 20 hiện có khoảng 228 hộ dân, trong đó 183 hộ sống trên núi, sườn núi và 45 hộ ở dưới chân núi. Địa hình, địa chất phức tạp, đất đá phong hóa mạnh khiến việc áp dụng các giải pháp kè, tường chắn cần được đánh giá thận trọng.

Đâu là bài toán “tốt nhất”

Trước đó, Văn Hóa có bài “Lựa chọn nào cho núi Một ở Quy Nhơn: San phẳng hay bảo tồn di tích?”, phản ánh về đề xuất san phẳng núi Một, TP. Quy Nhơn, Bình Định (cũ), nay thuộc phường Quy Nhơn (tỉnh Gia Lai) để chống sạt lở và phát triển đô thị đang thu hút sự quan tâm lớn từ dư luận. Bên cạnh tính cấp thiết về phòng chống thiên tai, dự án này cũng đặt ra bài toán lớn về việc cân bằng giữa phát triển kinh tế và giữ gìn các giá trị lịch sử - văn hóa.

Lý giải về đề xuất phương án san phẳng núi Một của phường Quy Nhơn, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn chia sẻ, đối với khu vực núi Một, việc giữ nguyên trạng là không khả thi do tình trạng phong hóa nặng nề, có nguy cơ sạt lở cao khi mùa mưa tới. Do đó, phương án san lấp, cải tạo là điều bắt buộc phải thực hiện.

Tuy nhiên, ông Tuấn cho biết, phương án san phẳng núi Một hiện mới là đề xuất và định hướng của địa phương, chưa phải quyết định cuối cùng. Phương án này cần tiếp tục được nghiên cứu, lấy ý kiến các ngành liên quan và xin ý kiến Ban Thường vụ Tỉnh ủy trước khi có quyết định chính thức.

“Đối với các hộ dân sinh sống tại khu vực này, chính quyền sẽ rà soát và xem xét giải quyết theo đúng danh sách, đối tượng. Cụ thể, các trường hợp đã chuyển đến trước đó và đã có đất ở sẽ tiếp tục duy trì theo hiện trạng”, ông Phạm Anh Tuấn chia sẻ thêm.

Để giải quyết triệt để nguy cơ thiên tai, các đơn vị liên quan đã đưa ra những đề xuất mang tính chiến lược. Tuy nhiên, câu chuyện chống thiên tai hay quy hoạch đô thị, núi Một còn gánh trên mình giá trị lịch sử - văn hóa quan trọng.

Một chuyên gia am hiểu về di tích cho rằng, đối với địa danh như núi Một đã nằm trong danh mục kiểm kê di tích của tỉnh, việc sử dụng thuật ngữ “di tích” trong các bài viết là hoàn toàn chính xác.

Theo chuyên gia, về mặt chuyên môn, địa điểm này đã được kiểm kê, thống kê trên toàn tỉnh theo đúng mẫu hướng dẫn của Cục Di sản văn hóa và có gắn liền với các sự kiện lịch sử. Bản chất đây vẫn là một di tích.

“Điểm khác biệt duy nhất là di tích này chưa hoàn thành hồ sơ để chính thức xếp hạng (ở cấp tỉnh hay cấp quốc gia). Vì vậy, quan điểm cho rằng “chưa được công nhận xếp hạng thì không phải là di tích” là không chính xác. Việc lập hồ sơ để xếp hạng di tích thuộc trách nhiệm và tiến độ thực hiện của cơ quan chuyên môn theo thời gian”, vị chuyên gia này nhấn mạnh.