
Chủ động thay đổi để nâng hiệu quả sản xuất
Trên diện tích 4ha sầu riêng của gia đình, ông Nguyễn Đức Thuận, ở xã Sa Thầy, trồng xen hơn 300 gốc ổi không hạt. Đây là kết quả từ quá trình tìm hiểu, thử nghiệm và lựa chọn cây trồng nhằm tận dụng diện tích đất, tạo thêm nguồn thu cho gia đình.
Trong quá trình tìm kiếm cây trồng phù hợp, ông Thuận biết đến mô hình ổi không hạt, sau đó chủ động tìm hiểu về giống, kỹ thuật canh tác và khả năng tiêu thụ sản phẩm.
“Thấy mô hình trồng ổi không hạt hiệu quả, tôi nghĩ nếu đưa vào trồng xen trong vườn sầu riêng thì vừa tận dụng được diện tích đất, vừa có thêm nguồn thu. Vì vậy, tôi đưa giống về trồng thử”, ông Thuận chia sẻ.
Là một trong những hộ đầu tiên đưa giống ổi không hạt về trồng tại địa phương, đến nay gia đình ông đã có hơn 300 gốc cho thu hoạch. Không chỉ lựa chọn giống mới, trong quá trình sản xuất, ông còn chủ động điều chỉnh kỹ thuật để đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng.
Ban đầu, gia đình chủ yếu trồng giống ổi ngọt. Tuy nhiên, nhận thấy người tiêu dùng có xu hướng ưa chuộng loại ổi có vị chua nhẹ, ông tìm hiểu kỹ thuật ghép cành qua các video hướng dẫn trên Internet. Nhờ đó, trên cùng một gốc ổi có thể tạo ra những cành cho quả với hương vị khác nhau, góp phần đa dạng sản phẩm và mở rộng nhóm khách hàng.
“Làm nông bây giờ không chỉ biết trồng, mà còn phải biết thị trường cần gì. Mình phải tìm hiểu rồi mới tính cách làm”, ông Thuận nói.
Đáng chú ý, ông còn chủ động ứng dụng các nền tảng số để tìm kiếm đầu ra. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái, ông chụp ảnh, quay video giới thiệu vườn ổi và sản phẩm để tiếp cận khách hàng, mở rộng kênh tiêu thụ.

Tại xã Minh Long, gia đình anh Đinh Văn Sương cũng lựa chọn hướng chuyển đổi cây trồng phù hợp với điều kiện đất đai. Trên diện tích khoảng 7 sào đất đồi, thay vì tiếp tục trồng các loại hoa màu thường xuyên đối mặt với tình trạng khô hạn, anh chuyển sang trồng riềng và sả.
Theo anh Sương, đây là hai loại cây tương đối dễ trồng, có khả năng chịu hạn tốt, ít sâu bệnh, chi phí đầu tư và công chăm sóc không quá cao. Việc lựa chọn cây trồng phù hợp đã giúp gia đình khai thác hiệu quả diện tích đất trước đây sản xuất kém hiệu quả.
“Đất này trước trồng hoa màu khô hạn quá, tôi trồng không hiệu quả. Tôi lựa chọn chuyển trồng sả với riềng vì chịu hạn hơn nên đem lại kinh tế”, anh Sương chia sẻ.
Theo Hội Nông dân xã Sa Thầy, việc nông dân sử dụng Internet phục vụ sản xuất ngày càng phổ biến. Nhiều hộ chủ động tìm hiểu kỹ thuật, giống cây trồng và thông tin thị trường, từ đó chọn lọc, vận dụng phù hợp với điều kiện thực tế.
Điểm đáng chú ý là người dân không còn chỉ sản xuất theo tập quán mà đã chủ động tìm kiếm thông tin, tính toán hiệu quả và lựa chọn phương án canh tác. Đây là yếu tố quan trọng giúp nông dân thích ứng với điều kiện sản xuất, giảm rủi ro và nâng giá trị kinh tế trên cùng đơn vị diện tích.
Chuyển đổi cây trồng gắn với hiệu quả kinh tế
Không chỉ diễn ra ở quy mô hộ gia đình, chuyển đổi cơ cấu cây trồng đang được Quảng Ngãi triển khai theo hướng có trọng tâm, gắn với lợi thế từng vùng sinh thái và nhu cầu thị trường.
Việc chuyển đổi không chỉ nhằm thay thế cây trồng có hiệu quả thấp mà còn hướng đến sử dụng hợp lý tài nguyên đất, nguồn nước và lao động nông thôn. Qua đó, từng bước khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, phụ thuộc vào tập quán canh tác, tạo điều kiện hình thành các vùng sản xuất hàng hóa.
Thực tế, một số mô hình chuyển đổi đã mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét. Điển hình, mô hình trồng đậu phụng trên diện tích 10ha với sự tham gia của 91 hộ dân đạt năng suất bình quân 29 tạ/ha, thu nhập 64,225 triệu đồng/ha, cao hơn 26,55 triệu đồng/ha so với trồng lúa.
Cùng với đó, mô hình trồng ngô sinh khối được triển khai nhằm khai thác hiệu quả quỹ đất và đáp ứng nhu cầu nguyên liệu thức ăn chăn nuôi. Năm 2026, mô hình thực hiện trên diện tích 12ha với 103 hộ tham gia, năng suất đạt khoảng 63–68 tấn/ha. Sản phẩm được liên kết tiêu thụ với Trang trại Bò sữa Vinamilk Quảng Ngãi, góp phần giải quyết đầu ra, giảm áp lực tiêu thụ cho người sản xuất.
Từ các mô hình thực tế cho thấy, hiệu quả chuyển đổi cây trồng cần được đánh giá trên nhiều yếu tố, không chỉ riêng năng suất mà còn ở chi phí đầu tư, thu nhập, khả năng thích ứng với điều kiện tự nhiên và đầu ra sản phẩm. Khi có sự tham gia của doanh nghiệp, hợp tác xã trong tổ chức sản xuất và tiêu thụ, nông dân sẽ giảm bớt rủi ro, yên tâm đầu tư hơn.

Hình thành vùng sản xuất hàng hóa, nâng giá trị nông sản
Tại khu vực miền núi, định hướng chuyển đổi cây trồng gắn với phát triển các loại cây có giá trị kinh tế cao, phù hợp điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đang được chú trọng.
Đơn cử, xã Tu Mơ Rông tập trung phát triển nông nghiệp theo hướng hàng hóa, ưu tiên cà phê xứ lạnh, cây dược liệu và các loại cây trồng đặc trưng. Toàn xã hiện có khoảng 768,8ha cà phê với gần 760 hộ tham gia; diện tích cho thu hoạch khoảng 389,22ha, sản lượng ước đạt 525 tấn/năm.
Riêng năm 2026, địa phương trồng mới khoảng 215ha cà phê, vượt kế hoạch đề ra, trong đó có 202ha cà phê xứ lạnh. Đối với cây dược liệu, toàn xã có 15,46ha Sâm Ngọc Linh và khoảng 317,45ha các loại dược liệu khác; định hướng hình thành khoảng 559ha vùng dược liệu tập trung. Một số sản phẩm cà phê, dược liệu trên địa bàn đã được công nhận OCOP 3 sao.
Đến năm 2030, Tu Mơ Rông đặt mục tiêu nâng diện tích cà phê lên khoảng 1.400ha, mở rộng vùng dược liệu, từng bước hình thành các vùng sản xuất tập trung gắn với xây dựng thương hiệu, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Ở quy mô toàn tỉnh, bước vào giai đoạn 2026–2030, Quảng Ngãi định hướng tiếp tục cơ cấu lại ngành trồng trọt theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, phát triển vùng sản xuất tập trung và tăng cường liên kết giữa sản xuất, chế biến với tiêu thụ. Trọng tâm là lựa chọn cây trồng phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu, nguồn nước và lợi thế cạnh tranh của từng địa bàn.

Theo định hướng, đến năm 2030, diện tích cà phê dự kiến đạt 38.362ha, trong đó cà phê chè và cà phê xứ lạnh tại khu vực phía Tây phấn đấu đạt từ 7.000ha trở lên. Diện tích cây ăn quả phát triển lên 16.000–18.000ha, tập trung vào các loại cây có lợi thế như sầu riêng, chuối, mít, chanh dây, dứa và xoài.
Đối với cây lúa, tỉnh định hướng duy trì diện tích khoảng 95.284ha, ưu tiên phát triển vùng lúa chất lượng cao, lúa thơm và lúa hữu cơ gắn với dồn điền đổi thửa, hình thành cánh đồng lớn. Diện tích ngô duy trì khoảng 13.800ha, đồng thời đẩy mạnh chuyển dịch sang ngô sinh khối phục vụ chăn nuôi. Các vùng rau, hoa, củ, quả xứ lạnh ứng dụng công nghệ cao tại Măng Đen tiếp tục được khuyến khích phát triển; thương hiệu Tỏi Lý Sơn được bảo tồn và nâng cao giá trị.
Tại khu vực miền núi phía Tây, việc chuyển đổi cây trồng được định hướng gắn với phát triển cà phê chè, cây ăn quả và dược liệu. Ở những vùng có điều kiện sinh thái phù hợp như Măng Đen, Măng Ri, Ngọc Linh, tỉnh từng bước chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang cà phê chè có giá trị kinh tế cao. Hướng đi này nhằm khai thác lợi thế khí hậu, đất đai, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân miền núi.
Song song với cây trồng chủ lực, tỉnh đặt mục tiêu phát triển khoảng 8.000ha vùng trồng dược liệu tập trung đến năm 2030, trong đó có Sâm Ngọc Linh, đẳng sâm, quế Trà Bồng và tỏi Lý Sơn. Phát triển các loại cây trồng đặc hữu không chỉ tạo nguồn nguyên liệu cho công nghiệp chế biến mà còn góp phần nâng cao giá trị nông sản, xây dựng thương hiệu địa phương.
Để chuyển đổi cơ cấu cây trồng mang lại hiệu quả lâu dài, Quảng Ngãi xác định cần chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp, lấy hiệu quả kinh tế, chất lượng và giá trị gia tăng làm thước đo.
Theo đó, tỉnh khuyến khích dồn điền đổi thửa, tích tụ và tập trung đất đai, tạo quỹ đất đủ lớn để hình thành vùng sản xuất hàng hóa. Người dân được khuyến khích cải tạo vườn tạp, góp quyền sử dụng đất hoặc liên kết với hợp tác xã, doanh nghiệp để xây dựng các vùng chuyên canh cây ăn quả, cà phê và dược liệu.

Cùng với lựa chọn giống cây trồng phù hợp điều kiện sinh thái, khả năng chống chịu sâu bệnh và nhu cầu thị trường, các mô hình chuyển đổi cần được đánh giá hiệu quả thực tế trước khi nhân rộng. Điều này giúp hạn chế tình trạng phát triển tự phát, mở rộng diện tích vượt quá khả năng tiêu thụ, gây rủi ro cho người sản xuất.
Đặc biệt, việc xây dựng vùng nguyên liệu tập trung cần gắn với doanh nghiệp chế biến và hệ thống phân phối. Đối với cây ăn quả như dứa, chanh dây, cần hình thành vùng nguyên liệu liên kết với các nhà máy chế biến quy mô lớn. Với cà phê, cần tổ chức nông dân thành nhóm sản xuất, hợp tác xã, xây dựng dữ liệu vùng nguyên liệu, tăng cường truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
Từ những thay đổi trong cách làm của từng hộ nông dân đến định hướng quy hoạch vùng sản xuất của tỉnh, chuyển đổi cơ cấu cây trồng đang mở ra dư địa nâng cao giá trị kinh tế nông nghiệp Quảng Ngãi.
Khi cây trồng được lựa chọn phù hợp, sản xuất gắn với nhu cầu thị trường và đầu ra được tổ chức bằng các mối liên kết bền vững, mỗi diện tích đất sẽ có thêm cơ hội tạo ra giá trị cao hơn, góp phần cải thiện thu nhập và thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả.

