Thị trường tăng trưởng nhưng cơ hội tiếp cận chưa đồng đều
Năm 2025 được xem là dấu mốc đáng chú ý của điện ảnh Việt Nam. Theo số liệu do CGV Việt Nam công bố, tổng doanh thu phòng vé toàn thị trường đạt khoảng 5.593 tỉ đồng, với hơn 70 triệu lượt vé bán ra.
Thị trường có 314 bộ phim phát hành, 1.257 phòng chiếu thuộc 241 cụm rạp. Doanh thu phòng vé tăng 24% so với năm 2024, cho thấy sức phục hồi và khả năng mở rộng đáng kể của thị trường trong nước.
Đáng chú ý, phim Việt ngày càng khẳng định vị thế trên sân nhà. Theo số liệu công bố tại Hội nghị Đối tác chiến lược ngành điện ảnh tháng 3.2026, phim nội địa chiếm khoảng 62% thị phần phòng vé năm 2025. Đây không chỉ là tín hiệu tích cực đối với hoạt động sản xuất phim mà còn cho thấy khán giả trong nước ngày càng quan tâm đến những câu chuyện, nhân vật và giá trị văn hóa gần gũi với mình.
Tuy nhiên, tăng trưởng doanh thu chưa đồng nghĩa với việc thị trường đã phát triển đồng đều trên phạm vi cả nước. Mật độ phòng chiếu tại Việt Nam hiện mới đạt khoảng 12,3 phòng trên một triệu dân; tần suất xem phim tại rạp bình quân khoảng 0,7 lượt/người/năm. Theo báo cáo nghiên cứu thị trường của Cinemark được dẫn lại, trong 6 tháng đầu năm 2026, Hà Nội và TP.HCM chiếm tới 54,6% doanh thu phòng vé toàn quốc. Một số địa bàn theo địa giới cũ chưa ghi nhận rạp chiếu trong phạm vi dữ liệu khảo sát.
Những con số này cho thấy sự chênh lệch đáng kể về cơ hội tiếp cận điện ảnh giữa các vùng, miền. Ở đô thị lớn, việc lựa chọn bộ phim, khung giờ hay cụm rạp đã trở thành hoạt động giải trí quen thuộc. Ngược lại, tại những địa phương chưa có hệ thống rạp chiếu, khán giả muốn thưởng thức một bộ phim mới có thể phải di chuyển xa, hoặc lựa chọn hình thức giải trí khác.
Khoảng cách ấy không chỉ là vấn đề địa lý mà còn là khoảng cách về cơ hội hưởng thụ văn hóa, khả năng hình thành thói quen xem phim và mức độ tham gia của người dân vào thị trường điện ảnh.
Một vấn đề cần nhìn nhận đầy đủ là hiệu quả khai thác hệ thống rạp không thể chỉ đánh giá thông qua tỷ lệ lấp đầy ghế hoặc công suất sử dụng phòng chiếu. Theo Báo cáo thị trường điện ảnh quý III.2026, tỷ lệ lấp đầy bình quân đạt 20,6%, tính trên các suất chiếu có bán vé. Trong 122 bộ phim được thống kê, 10 phim dẫn đầu đóng góp tới 72,8% tổng doanh thu. Những con số này phản ánh sự chênh lệch về hiệu quả khai thác giữa các tác phẩm, đồng thời cho thấy dư địa nâng cao hiệu quả hoạt động tại các rạp hiện hữu.
Tuy nhiên, việc một số cụm rạp ở Hà Nội hay TP.HCM còn công suất chưa khai thác hết không đồng nghĩa nhu cầu xem phim tại các địa phương khác đã được đáp ứng. Một phòng chiếu còn ghế trống ở đô thị lớn không thể thay thế nhu cầu thưởng thức điện ảnh của người dân tại địa phương cách xa hàng trăm kilômét, nơi chưa có rạp hoặc điều kiện đi lại còn khó khăn.
Vì vậy, cần phân biệt giữa nhiệm vụ nâng cao hiệu quả khai thác tại những thị trường đã phát triển với yêu cầu mở rộng mạng lưới chiếu phim đến những địa bàn chưa được phục vụ đầy đủ.
Đây là hai nhiệm vụ cần được triển khai đồng thời. Việc phát triển hệ thống rạp phải căn cứ vào đặc điểm dân cư, điều kiện kinh tế - xã hội, khả năng chi trả và nhu cầu giải trí của từng địa bàn, thay vì chỉ dựa vào những chỉ số bình quân của toàn thị trường.
Mở rộng hệ thống rạp, tạo động lực cho thị trường và công nghiệp điện ảnh
Trong hoạt động điện ảnh, nhu cầu khán giả và sự phát triển của hệ thống rạp chiếu có mối quan hệ tác động qua lại. Sự hiện diện của rạp không chỉ đáp ứng nhu cầu xem phim sẵn có mà còn có thể góp phần hình thành thói quen thưởng thức điện ảnh và phát triển những nhóm khán giả mới.
Tại các địa phương chưa có cơ sở chiếu phim, việc không phát sinh doanh thu phòng vé chưa đủ cơ sở để kết luận người dân không có nhu cầu. Khi có địa điểm chiếu thuận tiện, chương trình phim phù hợp, chất lượng dịch vụ tốt và giá vé hợp lý, người dân sẽ có thêm điều kiện tiếp cận điện ảnh.
Từ những trải nghiệm ban đầu, hoạt động xem phim tại rạp có thể dần trở thành thói quen, góp phần hình thành thị trường khán giả ổn định.
Nếu chỉ chờ một địa phương có doanh thu phòng vé đủ lớn mới đầu tư rạp, có thể xuất hiện vòng luẩn quẩn: thiếu cơ sở chiếu phim nên không phát sinh doanh thu; không có doanh thu lại được xem là thiếu nhu cầu, khiến việc đầu tư tiếp tục bị trì hoãn.
Thực tiễn tổ chức các hoạt động phổ biến phim thời gian qua cho thấy vai trò quan trọng của sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị điện ảnh công lập và doanh nghiệp. Bộ VHTTDL, thông qua Cục Điện ảnh, đã phối hợp với các địa phương, đơn vị điện ảnh và doanh nghiệp tổ chức nhiều tuần phim, đợt phim phục vụ nhiệm vụ chính trị, các ngày lễ lớn và sự kiện văn hóa của đất nước.
Điển hình, Tuần phim kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ năm 2026 có sự tham gia của Trung tâm Chiếu phim quốc gia và 15 doanh nghiệp phát hành, phổ biến phim, kinh doanh rạp. Hơn 190 cụm rạp trên cả nước tổ chức các suất chiếu miễn phí phục vụ cựu chiến binh, người có công, gia đình chính sách, lực lượng vũ trang, đoàn viên, thanh niên, học sinh, sinh viên và nhân dân.
Chương trình đã tổ chức 1.059 suất chiếu miễn phí, phát hành 97.591 vé, phục vụ 89.277 lượt khán giả, đạt tỉ lệ sử dụng vé khoảng 91,5%; riêng phim Mùi cỏ cháy đạt gần 98%. Tiếp nối kết quả đó, Cục Điện ảnh đang phối hợp với các hệ thống rạp tư nhân và nhà nước triển khai Tuần phim chào mừng Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII và Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, với kế hoạch tổ chức các suất chiếu miễn phí tại 31 tỉnh, thành phố.
Bên cạnh vai trò của doanh nghiệp trong phát triển thị trường, các cơ sở chiếu phim công lập tiếp tục giữ vị trí quan trọng trong thực hiện nhiệm vụ chính trị, phổ biến tác phẩm có giá trị văn hóa, nghệ thuật và phục vụ cộng đồng. Do đó, cần quan tâm nâng cao hiệu quả hoạt động, từng bước hiện đại hóa cơ sở vật chất, trang thiết bị và đổi mới phương thức tổ chức, khai thác, bảo đảm hài hòa giữa hiệu quả hoạt động với nhiệm vụ phục vụ công chúng.
Đối với những địa bàn chưa có điều kiện phát triển rạp thương mại, chiếu phim lưu động vẫn là hình thức phổ biến phim thiết thực. Năm 2025, hoạt động chiếu phim lưu động tại Thanh Hóa đã tổ chức 1.450 buổi chiếu, phục vụ khoảng 725.000 lượt người xem, tập trung vào các địa bàn vùng sâu, vùng xa, ven biển, hải đảo và những khu vực còn khó khăn về hạ tầng.
Điều đó cho thấy, mở rộng khả năng tiếp cận điện ảnh không chỉ đồng nghĩa với xây dựng thêm rạp chiếu mà cần kết hợp nhiều hình thức phổ biến phim phù hợp với điều kiện thực tế. Những địa phương có tiềm năng cần được khuyến khích đầu tư rạp thương mại; trong khi đó, ở những địa bàn chưa đủ điều kiện, cần khai thác hiệu quả thiết chế văn hóa hiện có, phát triển các điểm chiếu phim phù hợp và duy trì hoạt động chiếu phim lưu động.
Ở góc độ thị trường, rạp chiếu phim là mắt xích quan trọng trong chuỗi sáng tạo, sản xuất, phát hành và phổ biến phim. Một tác phẩm sau khi hoàn thành cần có điều kiện tiếp cận công chúng để khai thác thương mại, tạo doanh thu và khả năng thu hồi vốn, qua đó khuyến khích nhà sản xuất tiếp tục đầu tư vào những dự án mới.
Thực tế cho thấy, doanh thu của nhiều bộ phim thường tập trung trong những tuần đầu phát hành. Khi có tác phẩm mới ra rạp hoặc lượng khán giả giảm, số suất chiếu có thể nhanh chóng bị thu hẹp, khiến thời gian khai thác thương mại của bộ phim bị giới hạn.
Vì vậy, quy mô mạng lưới phòng chiếu và khả năng phân bổ suất chiếu có ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội tiếp cận khán giả của mỗi tác phẩm.
Đối với phim Việt, phát triển thêm các địa bàn phát hành phù hợp sẽ tạo điều kiện mở rộng phạm vi phổ biến, tiếp cận những nhóm công chúng mới và nâng cao khả năng khai thác doanh thu.
Tuy nhiên, số lượng phòng chiếu không tự động chuyển hóa thành doanh thu. Hiệu quả còn phụ thuộc vào chất lượng, sức hấp dẫn của tác phẩm, chiến lược phát hành, thời điểm ra mắt, giá vé và việc bố trí suất chiếu hợp lý.
Do đó, mở rộng hệ thống rạp cần đi đôi với nâng cao năng lực phát hành, quảng bá tác phẩm, đa dạng hóa nguồn phim và tăng cường kết nối giữa nhà sản xuất, đơn vị phát hành và doanh nghiệp vận hành rạp chiếu.
Một thị trường điện ảnh phát triển bền vững cũng không thể chỉ phụ thuộc vào một số ít bộ phim có doanh thu cao, mà cần mở rộng cơ hội tiếp cận công chúng cho nhiều dòng phim, bao gồm cả những tác phẩm có giá trị nghệ thuật, văn hóa và phục vụ các nhóm khán giả khác nhau.
Để thực hiện mục tiêu này, trước hết cần rà soát, đánh giá thực trạng mạng lưới rạp chiếu trên phạm vi cả nước, chú trọng sự phân bố theo địa bàn, điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu khán giả. Trên cơ sở đó, xác định những khu vực có tiềm năng phát triển rạp thương mại và những địa bàn cần ưu tiên các hình thức phổ biến phim phục vụ cộng đồng.
Cùng với đó, cần tiếp tục khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân đầu tư phát triển hệ thống rạp theo quy định; nghiên cứu các mô hình rạp quy mô vừa và nhỏ, phù hợp với điều kiện từng địa phương, bảo đảm hiệu quả đầu tư lâu dài, tránh phát triển dàn trải. Đồng thời, phát huy vai trò của các cơ sở chiếu phim công lập, duy trì và đổi mới hoạt động chiếu phim lưu động tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, địa phương và doanh nghiệp sản xuất, phát hành, phổ biến phim. Việc phát triển công chúng cần được chú trọng thông qua các chương trình chiếu phim, giao lưu, giới thiệu tác phẩm gắn với trường học, tổ chức đoàn thể và thiết chế văn hóa tại địa phương.
Bên cạnh đó, cần hoàn thiện hệ thống thông tin, dữ liệu thống kê về số lượng rạp, phòng chiếu, suất chiếu, lượt khán giả và doanh thu theo từng địa bàn, làm cơ sở đánh giá nhu cầu, dự báo thị trường và xây dựng chính sách phù hợp.
Điện ảnh không chỉ là một loại hình nghệ thuật mà còn là ngành công nghiệp văn hóa có sự liên kết chặt chẽ giữa sáng tạo, sản xuất, phát hành, phổ biến và tiêu dùng. Luật Điện ảnh năm 2022 cùng Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã tạo cơ sở pháp lý và định hướng quan trọng cho việc phát triển điện ảnh theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, gắn hoạt động sáng tạo với thị trường và hiệu quả kinh tế.
Những kết quả tích cực của thị trường điện ảnh Việt Nam thời gian qua cho thấy tiềm năng phát triển của ngành, đồng thời mở ra cơ hội cho các nhà sản xuất, phát hành và doanh nghiệp kinh doanh rạp chiếu phim. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn, cần có sự phát triển đồng bộ giữa sáng tạo, sản xuất, phát hành, phổ biến phim và xây dựng khán giả.
Mở rộng hệ thống rạp chiếu vì thế không đơn thuần là tăng số lượng phòng chiếu hay doanh thu phòng vé, mà quan trọng hơn là mở rộng phạm vi phổ biến phim, khai thác hiệu quả nguồn lực đầu tư và tạo điều kiện để người dân ở các vùng, miền được tiếp cận, hưởng thụ những giá trị văn hóa, nghệ thuật điện ảnh. Đây cũng là nền tảng để phim Việt có thêm cơ hội phát hành, thu hồi vốn, tái đầu tư sản xuất, từng bước nâng cao vị thế và sức cạnh tranh của công nghiệp điện ảnh Việt Nam.
