Nơi phát hiện, thử thách và kiểm chứng
Từng tham gia nhiều kỳ Đại hội Thể dục thể thao toàn quốc, trong vai trò VĐV lẫn HLV trở thành kỷ lục gia nhảy cao trước khi đảm nhiệm công tác quản lý, ông Nguyễn Nam Nhân, Phó Giám đốc Sở VHTT TP.HCM có nhiều trải nghiệm về giá trị của sự kiện thể thao lớn nhất cả nước.
Theo ông Nhân, khi nhắc đến Đại hội Thể thao toàn quốc, điều được quan tâm trước tiên thường là đoàn nào đứng nhất, địa phương nào giành nhiều huy chương vàng. Điều đó hoàn toàn tự nhiên bởi thể thao luôn gắn với cạnh tranh và khát vọng chiến thắng. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào bảng tổng sắp huy chương thì mới thấy được phần nổi của một hành trình dài.
Đại hội không chỉ là dịp đánh giá thành tích thi đấu mà còn có vai trò kiểm chứng chất lượng đào tạo, hiệu quả đầu tư và trình độ phát triển thể thao của các địa phương, ngành. Quan trọng hơn, từ kết quả mỗi kỳ Đại hội, ngành Thể thao cần nhận diện những vấn đề đặt ra để có hướng đầu tư, phát triển phù hợp. Vậy Đại hội có thực sự là “lò luyện” những ngôi sao thể thao?
“Tôi cho rằng Đại hội là nơi phát hiện, thử thách và kiểm chứng tài năng. Nhưng để tạo ra một nhà vô địch thực sự, chúng ta cần cả một hệ thống đào tạo phía sau. Tại Đại hội năm 2022, Trần Thị Nhi Yến khi mới 17 tuổi đã giành huy chương vàng 100m nữ với thành tích 11 giây 75; Lê Thị Tuyết mới 18 tuổi vô địch marathon nữ.
Trong khi đó, Nguyễn Thị Oanh đã thành danh trước Đại hội và tiếp tục khẳng định đẳng cấp bằng bốn huy chương vàng. Ba câu chuyện cho thấy ba giá trị của Đại hội: Phát hiện nhân tố mới, tạo cơ hội bứt phá và kiểm chứng trình độ đỉnh cao”, ông Nguyễn Nam Nhân phân tích.
Những dẫn chứng ấy cho thấy Đại hội có ý nghĩa khác nhau đối với từng vận động viên (VĐV). Với tài năng trẻ, đó có thể là bước ngoặt đầu tiên trên hành trình chinh phục thể thao đỉnh cao. Với những VĐV đang trưởng thành, Đại hội là cơ hội vượt qua giới hạn bản thân. Còn với tuyển thủ đã khẳng định tên tuổi, đây tiếp tục là thước đo năng lực và khả năng duy trì phong độ.
Hành trình trưởng thành của võ sĩ boxing Nguyễn Thị Tâm, người vừa giành HCB tại ASIAD 20, là một minh chứng sinh động. Bắt đầu tập luyện boxing từ cuối năm 2009, phải trải qua gần 5 năm khổ luyện, cô mới có cơ hội lần đầu góp mặt tại Đại hội Thể dục thể thao toàn quốc năm 2014.
“Khi được chọn là một trong những vận động viên boxing đại diện cho thủ đô, tôi thực sự rất vui và tự hào. Mỗi trận đấu tại Đại hội đều mang đến cho tôi những bài học quý giá, giúp tôi trưởng thành hơn và nhận ra rằng bản thân cần phải tiếp tục nỗ lực, cố gắng nhiều hơn nữa”, Nguyễn Thị Tâm nhớ lại.
Bốn năm sau, tại Đại hội năm 2018, những nỗ lực của cô được đền đáp bằng tấm HCV. Đến Đại hội năm 2022, nữ võ sĩ tiếp tục khẳng định vị thế với một tấm HCV nữa, trước khi ghi dấu ấn ở đấu trường châu lục.
Dù đã đạt thành tích quốc tế, Nguyễn Thị Tâm vẫn dành sự trân trọng cho Đại hội, nơi chứng kiến nhiều cột mốc trưởng thành của mình. Cô chia sẻ: “Tôi luôn quan niệm không có giải đấu nào là dễ dàng. Dù thi đấu ở đấu trường nào, tôi cũng dành sự tôn trọng cho đối thủ, giữ sự tập trung và quyết tâm cao nhất. Bởi khi đã bước lên sàn đấu, tôi luôn muốn chiến thắng bằng chính thực lực của mình”.
Một trường hợp đáng chú ý khác là võ sĩ karate Nguyễn Ngọc Trâm, người đã đi vào lịch sử karate Việt Nam với hai lần liên tiếp cùng đồng đội giành HCV kata đồng đội nữ tại hai kỳ ASIAD. Tại Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X, nữ võ sĩ tiếp tục khẳng định đẳng cấp bằng tấm HCV kata cá nhân nữ. Với Nguyễn Ngọc Trâm, mỗi kỳ Đại hội là một dấu mốc để nhìn lại quá trình trưởng thành.
Qua ba lần tham dự, cô cảm nhận rõ sự thay đổi về trình độ chuyên môn, kinh nghiệm và bản lĩnh thi đấu. Những cuộc tranh tài giúp cô tiếp tục học hỏi, hoàn thiện bản thân, ngay cả khi đã đạt thành tích ở đấu trường quốc tế.
Từ những tài năng trẻ lần đầu được chú ý đến các nhà vô địch đã thành danh, những câu chuyện ấy làm rõ nhận định của ông Nguyễn Nam Nhân: “Đại hội là nơi phát hiện, thử thách và kiểm chứng năng lực, tạo thêm những dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp mỗi VĐV”.
Từ phát hiện tài năng đến đào tạo nhà vô địch
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Nam Nhân, nếu coi Đại hội là nơi trực tiếp tạo ra những nhà vô địch thì chưa phản ánh đầy đủ bản chất của quá trình đào tạo thể thao thành tích cao. Một tài năng không tự nhiên xuất hiện sau vài cuộc tranh tài. Đằng sau mỗi VĐV là nhiều năm tuyển chọn, huấn luyện, sự tận tụy của các huấn luyện viên, những hy sinh của gia đình và nguồn lực đầu tư của địa phương, ngành.
và đạt thành tích cao trên đấu trường quốc tế
Trường hợp của kình ngư Nguyễn Thị Ánh Viên là một ví dụ. Những thành tích nổi bật của cô không phải kết quả của một kỳ Đại hội mà được tạo dựng từ quá trình đào tạo chuyên sâu, tập huấn dài hạn và tích lũy kinh nghiệm qua nhiều giải đấu quốc tế. Đại hội vì thế đóng vai trò như một cuộc kiểm tra quan trọng đối với cả hệ thống đào tạo.
Thông qua kết quả thi đấu, các nhà chuyên môn có thể đánh giá sự tiến bộ của VĐV, hiệu quả phương pháp huấn luyện, khả năng phát triển của những tài năng mới cũng như những hạn chế cần khắc phục.
“Vấn đề đặt ra là sau khi một vận động viên trẻ giành huy chương, chúng ta có biết họ đang ở đâu trên bản đồ thành tích thế giới, có kế hoạch đầu tư tiếp theo hay không và ai chịu trách nhiệm đưa họ tiến xa hơn? Phát hiện được một tài năng là thành công, nhưng để tài năng ấy trở thành nhà vô địch quốc tế mới là thước đo năng lực của cả hệ thống đào tạo”, ông Nguyễn Nam Nhân nói.
Đây cũng là vấn đề đặt ra đối với việc đổi mới tư duy đầu tư cho thể thao thành tích cao. Nếu chỉ chú trọng thành tích trước mắt, các địa phương có thể đạt được mục tiêu huy chương tại một kỳ Đại hội, nhưng chưa chắc đã tạo dựng được lực lượng đủ sức cạnh tranh ở đấu trường quốc tế.
Ngược lại, Đại hội cần được sử dụng như một cơ sở đánh giá khoa học, những thành tích và kỷ lục có thể trở thành dữ liệu để ngành Thể thao xác định các môn trọng điểm, lựa chọn VĐV triển vọng và xây dựng kế hoạch đào tạo dài hạn.
Điều này đòi hỏi sự kết nối chặt chẽ giữa các địa phương, trung tâm huấn luyện, liên đoàn thể thao và đội tuyển quốc gia. Những tài năng được phát hiện cần tiếp tục được đầu tư phù hợp, có điều kiện tiếp cận phương pháp huấn luyện hiện đại, khoa học công nghệ, dinh dưỡng, y học thể thao và môi trường thi đấu quốc tế.
Với 36 đoàn tham dự, tranh tài ở 48 môn, 973 bộ huy chương, Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X tiếp tục là dịp để ngành Thể thao đánh giá chất lượng đào tạo, huấn luyện sau một chu kỳ 4 năm. Thông qua những cuộc tranh tài, Bộ VHTTDL, Cục Thể dục thể thao Việt Nam cùng các địa phương có thêm cơ sở rà soát lực lượng, phát hiện tài năng và xác định những hướng đầu tư phù hợp, hướng tới các đấu trường lớn hơn.
Đại hội Thể thao toàn quốc vì thế không chỉ là nơi tôn vinh những nhà vô địch mà còn phải mở ra cơ hội cho các nhà vô địch tương lai. Từ những bước chạy của Trần Thị Nhi Yến, Lê Thị Tuyết đến hành trình trưởng thành của Nguyễn Thị Tâm, Nguyễn Ngọc Trâm hay sự khẳng định đẳng cấp của Nguyễn Thị Oanh, mỗi câu chuyện cho thấy những giá trị khác nhau mà Đại hội mang lại.
Nhưng như phân tích của ông Nguyễn Nam Nhân, phát hiện tài năng mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là phải có một hệ thống đào tạo đủ mạnh để nuôi dưỡng, phát triển tài năng ấy, biến những tấm huy chương tại Đại hội thành nền tảng chinh phục các đỉnh cao quốc tế.
