Người trẻ đặt chất lượng hôn nhân lên trên áp lực kết hôn

VHO - Hôn nhân của thế hệ trẻ hiện nay không còn được nhìn nhận theo những khuôn mẫu truyền thống. Sự thay đổi trong nhận thức về tình yêu, hạnh phúc cá nhân, trách nhiệm gia đình cùng tác động của mạng xã hội và nhịp sống hiện đại đang tạo nên diện mạo mới cho đời sống hôn nhân.

 Xoay quanh vấn đề này, Văn Hóa đã có cuộc trò chuyện với chuyên gia tâm lý, ThS. Bùi Thị Hải Yến - Nhà sáng lập và điều hành Hệ thống Tâm lý và Phát triển con người NHC Việt Nam - để cùng thảo luận về hạnh phúc hôn nhân của các gia đình trẻ thời hiện đại.

PV: Theo chị, ngày nay, giới trẻ định nghĩa và theo đuổi hạnh phúc hôn nhân khác biệt như thế nào so với thế hệ trước?

ThS. Bùi Thị Hải Yến: Dưới góc nhìn tâm lý học, hạnh phúc hôn nhân của giới trẻ hiện đang thay đổi về định nghĩa, kỳ vọng và cách xây dựng hạnh phúc.

Nếu trước đây, hôn nhân được xem là cột mốc tất yếu của cuộc đời, gắn với trách nhiệm gia đình và những chuẩn mực xã hội, thì nay, người trẻ có xu hướng kết hôn muộn hơn, thậm chí lựa chọn không kết hôn. Họ chỉ bước vào hôn nhân khi cảm thấy bản thân đã đủ sẵn sàng về tài chính, trải nghiệm sống và sự trưởng thành trong cảm xúc.

Bên cạnh đó, kỳ vọng của họ đối với hôn nhân cũng cao hơn. Các thế hệ trước thường xem hôn nhân là hành trình cùng nhau vượt qua khó khăn và chấp nhận những thiếu sót của nhau. Trong khi đó, hiện nay, nhiều người mong muốn sự đồng điệu về cảm xúc, được thấu hiểu, tôn trọng và có cơ hội phát triển bản thân trong mối quan hệ. Họ không chỉ tìm kiếm sự ổn định mà còn kỳ vọng hôn nhân là nơi chữa lành, đồng hành và mang lại giá trị tinh thần.

Chính vì vậy, hạnh phúc hôn nhân ngày nay mang tính cá nhân hóa và ý thức hơn. Tuy nhiên, khi những kỳ vọng đó không được đáp ứng, cảm giác thất vọng và bất hạnh cũng có thể xuất hiện nhanh hơn so với các thế hệ trước.

Theo chị, những yếu tố nào đang tác động mạnh nhất đến cách giới trẻ xây dựng và duy trì hạnh phúc hôn nhân hiện nay?

- Có nhiều yếu tố đang tác động đến hạnh phúc hôn nhân của giới trẻ, nhưng nổi bật nhất là sự đề cao tự do cá nhân, ảnh hưởng của mạng xã hội và sự thay đổi trong nhận thức về sức khỏe tinh thần.

Trước hết, thế hệ trẻ được nuôi dưỡng trong môi trường coi trọng quyền lựa chọn, quyền tự quyết và bản sắc cá nhân. Tuy nhiên, hôn nhân lại đòi hỏi sự cam kết, thỏa hiệp và khả năng đặt lợi ích chung lên trên cái tôi cá nhân. Vì vậy, không ít mâu thuẫn xuất phát từ việc các cặp đôi gặp khó khăn trong việc cân bằng giữa “cái tôi” và “cái chúng ta”.

Bên cạnh đó, mạng xã hội cũng góp phần tạo ra những kỳ vọng thiếu thực tế về hạnh phúc hôn nhân. Khi thường xuyên tiếp xúc với hình ảnh các cặp đôi hoàn hảo, những cuộc sống lý tưởng trên mạng hoặc trong phim ảnh, người trẻ dễ có sự so sánh và cảm thấy cuộc hôn nhân của mình chưa đủ tốt đẹp và khó trân trọng những giá trị đời thường mà họ đang sở hữu.

Một yếu tố khác là người trẻ sẵn sàng rời bỏ hôn nhân khi cảm thấy không còn hạnh phúc. Đây là xu hướng phản ánh nhận thức về nhu cầu hạnh phúc của các cá nhân và cũng nhờ đó mà nhiều cuộc hôn nhân độc hại, đau khổ có thể được giảm bớt.

Tuy nhiên, dù nhận thức về sức khỏe tinh thần nâng cao, nhiều người vẫn chưa được trang bị đầy đủ các kĩ năng quan trọng như: giao tiếp, quản lý cảm xúc, lắng nghe, xây dựng sự gắn kết lâu dài... Đây chính là khoảng trống khiến nhiều cuộc hôn nhân gặp khó khăn dù cả hai đều mong muốn hạnh phúc.

Theo chị, sự gia tăng xu hướng ngại kết hôn và tình trạng ly hôn sớm ở giới trẻ là biểu hiện tích cực trong nhận thức cá nhân hay đang đặt ra những thách thức mới đối với đời sống gia đình hiện đại?

- Tôi cho rằng xu hướng ngại kết hôn và ly hôn sớm ở giới trẻ hiện nay vừa phản ánh những thay đổi tích cực trong nhận thức cá nhân, vừa đặt ra không ít thách thức đối với đời sống gia đình hiện đại.

Ở góc độ tích cực, điều này cho thấy người trẻ ngày càng ý thức hơn về giá trị bản thân và chất lượng của các mối quan hệ. Họ không còn xem hôn nhân là đích đến bắt buộc hay thước đo duy nhất của sự thành công. Thay vào đó, họ cân nhắc kĩ lưỡng trước khi kết hôn và mong muốn xây dựng một mối quan hệ lành mạnh, có sự tôn trọng, đồng hành và phát triển cùng nhau.

Việc sẵn sàng chấm dứt một cuộc hôn nhân kéo dài trong tổn thương, bạo lực hoặc mất kết nối cũng phản ánh nhận thức ngày càng rõ nét về quyền được sống hạnh phúc và bảo vệ sức khỏe tinh thần. Ở khía cạnh này, ly hôn không phải lúc nào cũng là thất bại, mà đôi khi là cách để ngăn chặn những tổn thương tiếp tục kéo dài cho cả người trong cuộc và con cái.

Tuy nhiên, xu hướng này cũng đặt ra nhiều thách thức. Không ít người trẻ hiểu rất rõ mình mong muốn điều gì trong hôn nhân, nhưng lại chưa được chuẩn bị đầy đủ cho những yêu cầu thực tế của đời sống vợ chồng. Một mối quan hệ bền vững luôn cần thời gian, sự thích nghi, khả năng chấp nhận khác biệt và nỗ lực từ cả hai phía.

Khi gặp mâu thuẫn hoặc khó khăn, một số người dễ xem đó là dấu hiệu của việc “chọn sai người”, thay vì nhìn nhận đây là những giai đoạn bình thường mà hầu hết các cuộc hôn nhân đều phải trải qua. Điều này khiến khả năng kiên trì và năng lực vượt qua khủng hoảng trở thành thách thức lớn đối với nhiều cặp đôi trẻ.

Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc người trẻ kết hôn muộn hơn hay ly hôn sớm hơn, mà nằm ở việc họ có đủ năng lực để xây dựng và duy trì một mối quan hệ lâu dài hay không.

Vậy trước những áp lực và thách thức của đời sống hôn nhân, các cặp vợ chồng trẻ cần làm gì để duy trì sự gắn kết và cùng nhau vượt qua khó khăn?

- Trong bối cảnh cuộc sống hiện đại với nhiều áp lực từ công việc, tài chính, công nghệ và những thay đổi trong hệ giá trị sống, hạnh phúc hôn nhân cần được vun đắp mỗi ngày bằng sự thấu hiểu, trách nhiệm và cam kết từ cả hai phía.

Trước hết, các cặp vợ chồng trẻ cần xây dựng nền tảng giao tiếp cởi mở và chân thành. Nhiều cuộc hôn nhân rạn nứt không phải vì hết yêu mà vì thiếu kết nối trong giao tiếp. Việc chia sẻ cảm xúc, nhu cầu và những khó khăn của bản thân, đồng thời biết lắng nghe đối phương với tinh thần thấu hiểu sẽ giúp hai người giải quyết mâu thuẫn hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, người trẻ cần có những kỳ vọng thực tế về hôn nhân. Hôn nhân không chỉ là những khoảnh khắc lãng mạn mà còn đi kèm với trách nhiệm, khác biệt và những thử thách trong cuộc sống thường ngày. Khi hiểu điều đó, các cặp đôi sẽ dễ chấp nhận khác biệt và kiên nhẫn hơn trong hành trình đồng hành cùng nhau.

Một yếu tố quan trọng khác là duy trì sự kết nối cảm xúc mỗi ngày. Sự gắn kết có thể bắt đầu từ những cử chỉ rất nhỏ như: một lời hỏi han, một cuộc trò chuyện ngắn, một cái ôm hay sự quan tâm đúng lúc… Chính những điều giản dị được duy trì đều đặn mới tạo nên nền tảng bền vững cho hôn nhân.

Ngoài ra, các cặp đôi cần học cách giải quyết xung đột một cách trưởng thành, tôn trọng sự khác biệt và không ngừng hoàn thiện bản thân. Đồng thời, việc chăm sóc sức khỏe tinh thần, quản lý cảm xúc và cân bằng giữa công việc với cuộc sống cũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ hạnh phúc gia đình.

Xin cảm ơn chị!