Của để dành cho người chưa quen

Khi người giữ tượng có tuổi

Hơn ba mươi năm sưu tầm, gìn giữ, điều họa sĩ Lý Khắc Nhu kể về những pho tượng gỗ Tây Nguyên lại là chuyện trong nhà: Gia đình ông đã sống cùng chúng suốt bao năm. Tuổi cao, việc chăm nom hiện vật dần quá sức. Được người thân đồng thuận, ông gửi tượng về Đắk Lắk. Trong lời chia sẻ hôm khai mạc, ông gọi bảo tàng là “gia đình này”.

Người ta thường hỏi bộ sưu tập có bao nhiêu tác phẩm, quý đến đâu. Người đã sống cùng những hiện vật ấy còn phải trả lời câu hỏi khó hơn: khi mình không còn đủ sức, ai sẽ giữ tiếp? Cách gọi của ông Nhu nghe thân tình mà cũng nặng lòng tin. Gửi đồ quý đến nơi có người chăm sóc đã đành, ông còn mong ở nơi ấy sẽ có những người trẻ đến xem.

Trong số 25 tượng gỗ có dáng mẹ bồng con, người đánh chiêng, người thổi tù và. Trước khi trở thành của để dành trong nhà họa sĩ, đó là cách những người tạc tượng nhìn và kể về đời sống của mình. Người tạc nhận ra dáng người thân thuộc trong khối gỗ. Người sưu tầm nhận ra cái đáng giữ trong dáng hình ấy. Đến người xem hôm nay, có lẽ dễ bắt đầu nhất vẫn là dáng mẹ bồng con: chưa cần biết nhiều về điêu khắc, ai cũng có thể nhận ra vòng tay.

Chuyến đi trước ngày mở cửa

Lý Khắc Nhu từng ấp ủ lập bảo tàng tư nhân để giới thiệu những gì mình sáng tác và sưu tầm. Rồi qua sự kết nối của họa sĩ Siu Quý, ông đồng ý dành tặng Bảo tàng Đắk Lắk một phần bộ sưu tập. Cuối tháng 3.2026, cán bộ bảo tàng đã vào TP.HCM nhận hiện vật. Phải đến chiều 30.10, công chúng mới được gặp lại những tác phẩm ấy trong trưng bày chuyên đề “Tình yêu Tây Nguyên gửi lại mai sau”.

Có hai chuyến đi ngược chiều nhau: người của bảo tàng vào thành phố nhận tượng; hơn bảy tháng sau, người tặng đứng giữa phòng trưng bày ở Tây Nguyên, kể về món quà của mình. Ở giữa hai chuyến đi ấy là đóng góp dễ bị khuất sau tin tức về lễ tiếp nhận: có người biết bộ sưu tập đang ở đâu, hiểu tâm nguyện của chủ nhân và tìm được địa chỉ để gửi gắm. Nếu thiếu người nối lời như Siu Quý, thiện ý của gia đình và nhu cầu của bảo tàng có khi vẫn chưa gặp nhau.

Đối với bảo tàng, được trao cả hiện vật lẫn cơ hội trò chuyện với người từng gìn giữ chúng là điều đáng quý. Có những câu hỏi nên được đặt ra khi người sưu tầm còn có thể trả lời: ông gặp tác phẩm ở đâu, còn nhớ người tạc hay không, vì sao lại chọn giữ pho tượng này? Tên người hiến tặng dễ ghi trên nhãn. Đường đi của hiện vật và dấu tay của người làm ra nó mới là phần ký ức dễ thất lạc.

Người nhận đứng bên khung tranh

Trong ngày mở cửa, học sinh Đắk Lắk đã đến tìm hiểu hiện vật; thuyết minh viên của bảo tàng hướng dẫn công chúng xem trưng bày. Chuyên đề kéo dài đến hết ngày 31.12.2026. Như vậy, ngoài những người có mặt trong buổi lễ, còn có những người hoàn toàn xa lạ với gia đình ông Nhu có thể đến nhìn tận mắt những gì trước kia ông vẫn giữ trong nhà.

Trở lại với bức ảnh bên hai khung tranh. Em nhỏ đeo kính nhìn về phía tác phẩm. Người họa sĩ tóc bạc lại nhìn sang em. Không nghe được lời họ trao đổi, nhưng hai hướng nhìn ấy cho thấy khá rõ việc đưa bộ sưu tập ra khỏi nhà riêng đã thay đổi điều gì. Bức tranh có thêm người xem, còn người từng giữ tranh có dịp nhìn thấy món quà của mình đến với ai.

Ở lễ tiếp nhận, người nhận là bảo tàng. Đứng bên khung tranh hôm ấy, người nhận còn là em nhỏ.