Mong muốn từ khu dân cư
Ông Trang Sĩ Minh, 70 tuổi, người dân xã Tân Nhựt, mong địa phương có thêm chỗ sinh hoạt cho trẻ em, đồng thời tạo điều kiện để bà con góp ý và cùng giải quyết công việc chung. Ý kiến ấy được TTXVN ghi nhận trong bài viết ngày 15.11 về các hoạt động văn hóa cộng đồng tại TP.HCM.
Mong muốn của người cao tuổi dành cho lớp trẻ đáng được lắng nghe kỹ. Chỗ sinh hoạt ấy cần đủ gần để trẻ có thể đến, đủ an toàn để cha mẹ yên tâm, có bạn bè và hoạt động phù hợp để các em muốn quay lại. Đằng sau mấy chữ “chỗ sinh hoạt” là câu chuyện về tổ chức đời sống ở khu dân cư, từ không gian đến người phụ trách, từ giờ mở cửa đến cách sử dụng.
Người lớn thường mong trẻ biết giao tiếp, biết chia sẻ, biết quý những giá trị truyền thống. Những điều ấy cần có nơi để thực hành. Trong cuộc chơi chung, trẻ phải chờ đến lượt, tuân theo luật đã thống nhất, chấp nhận kết quả và học cách giải quyết bất đồng. Khi cùng chuẩn bị tiết mục, các em phải lắng nghe nhau, sửa động tác, nhường phần nổi bật cho bạn nếu cần. Những bài học ứng xử có thể bắt đầu tự nhiên như thế.
Bởi vậy, thêm chỗ sinh hoạt cho trẻ cũng là thêm điều kiện để gia đình và cộng đồng cùng làm công việc giáo dục. Người ông, người bà có dịp chỉ trò chơi mình từng biết; người trẻ có thể hướng dẫn đọc sách, vẽ tranh, vận động; cha mẹ được gặp nhau qua những việc cùng làm cho con. Khoảng sân chung có thể nối những gia đình vốn chỉ quen chào nhau ngoài ngõ.
Dành chỗ cho sự tham gia
Tại xã Hưng Long, hoạt động ngày hội có khu trải nghiệm trò chơi dân gian, hội diễn văn nghệ được tổ chức ở Trường THCS Hưng Long. Ở phường Bàn Cờ, người dân trực tiếp trình diễn trang phục, giới thiệu nét văn hóa của cộng đồng mình.
Những hình thức ấy gợi cách đưa văn hóa đến gần công chúng bằng sự tham gia. Đứa trẻ có thể bắt đầu từ tò mò trước món đồ chơi bằng lá, rồi muốn biết cách gấp, cách đan. Nếu được chỉ dẫn và tự làm, em có thêm niềm vui của người tạo ra sản phẩm. Ký ức về văn hóa khi ấy gắn với đôi tay, với người đã kiên nhẫn hướng dẫn mình.
Điều cần nối tiếp là cơ hội thực hành thường xuyên. Hoạt động ở khu dân cư nên có chỗ cho cả những em chưa hát hay, múa đẹp, chưa mạnh dạn đứng trước đông người. Các em có thể tham gia từ việc chọn sách, chuẩn bị vật liệu, đề xuất trò chơi, rồi dần nhận phần việc khó hơn. Khi được tin cậy giao việc vừa sức, trẻ có lý do để thấy mình thuộc về cộng đồng.
Muốn vậy, người tổ chức cần nghe cả ý kiến của trẻ. Các em thích hoạt động nào, ngại điều gì, có thể đến vào thời gian nào? Câu trả lời đôi khi rất khác với sự sắp xếp sẵn của người lớn. Việc hỏi và thực sự điều chỉnh theo nhu cầu cũng là cách dạy trẻ rằng tiếng nói của mình đi cùng trách nhiệm với tập thể.
Mở cửa và giữ cho nơi ấy có người
Ngày 9.11.2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 2154/QĐ-TTg, phê duyệt đề án nâng cao hiệu quả sử dụng thiết chế văn hóa, thể thao và không gian công cộng phục vụ rèn luyện sức khỏe nhân dân. Đề án ưu tiên trẻ em cùng các nhóm cần được quan tâm; yêu cầu khai thác hiệu quả cơ sở vật chất hiện có, cải tạo trang thiết bị và nâng cao năng lực người quản lý, tổ chức hoạt động. Đây là những nhiệm vụ triển khai, chưa phải kết quả đã đạt được.
Định hướng ấy gặp đúng mong muốn từ khu dân cư: có nơi để đến và có hoạt động để tham gia. Với mỗi địa bàn, việc đầu tiên có thể là rà lại những không gian đang có, xác định nơi nào phù hợp, còn thiếu điều kiện gì để phục vụ trẻ. Cùng với sửa sân, bổ sung dụng cụ, cần tính đến người mở cửa, người hướng dẫn, kinh phí duy trì và trách nhiệm bảo đảm an toàn.
Sự góp sức của cư dân rất quý. Người biết nghề có thể hướng dẫn thủ công, người yêu sách có thể tổ chức buổi đọc, thanh niên có thể phụ trách trò chơi. Nhưng để những đóng góp ấy bền lâu, địa phương cần có đầu mối phối hợp, lịch hoạt động rõ ràng và phần hỗ trợ cần thiết. Thiện chí của người dân được phát huy tốt hơn khi có cách tổ chức chu đáo.
Hiệu quả cũng nên được nhìn từ người sử dụng: trẻ có đến đều không, nhóm nào còn khó tiếp cận, cha mẹ có yên tâm, các em có được làm điều mình yêu thích? Những câu hỏi ấy giúp cơ quan văn hóa và chính quyền cơ sở điều chỉnh công việc sát hơn với đời sống.
Mong muốn của ông Trang Sĩ Minh có thể trở thành điểm bắt đầu cho cuộc trao đổi như vậy. Khi người dân nêu nhu cầu, cùng bàn cách làm và nhìn thấy thay đổi, sự gắn bó với nơi ở được bồi đắp bằng trải nghiệm cụ thể. Còn với trẻ, quê hương có thể bắt đầu rất gần: khoảng sân có bạn chờ, buổi sinh hoạt có phần việc của mình, người lớn nhớ tên và sẵn lòng chỉ dẫn.
