Đoàn do TS. Phạm Thị Cẩm Vân làm trưởng đoàn, thực hiện nghiên cứu phục vụ đề tài khoa học cấp Bộ: “Phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và ứng phó với thiên tai trong bối cảnh chuyển đổi số”.
Tại buổi làm việc với UBND xã Ô Lâm, đoàn công tác được thông tin về tình hình dân cư, đặc điểm các dân tộc sinh sống, hoạt động sinh kế gắn với đất, nước, rừng; những vấn đề môi trường và thiên tai tác động trực tiếp đến đời sống cộng đồng.
Nội dung khảo sát tập trung làm rõ vai trò của đồng bào Khmer, chức sắc tôn giáo và Người có uy tín trong quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, duy trì quy ước cộng đồng. Đoàn cũng tìm hiểu thực trạng chuyển đổi số, hoạt động của các Tổ công nghệ số cộng đồng và khả năng tiếp cận công nghệ của đồng bào dân tộc thiểu số.
Là địa bàn miền núi có hơn 65% dân số là đồng bào Khmer, xã Ô Lâm có hoạt động sinh kế chủ yếu gắn với sản xuất nông nghiệp, trồng hoa màu, chăn nuôi, làm thuê và buôn bán nhỏ. Tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo chiếm trên 12%; một bộ phận người dân còn hạn chế về trình độ học vấn, tay nghề và cơ hội tiếp cận việc làm ổn định.
Trong bối cảnh đó, địa phương chú trọng kết hợp quy định pháp luật với các giá trị tín ngưỡng, phong tục tập quán và quy ước cộng đồng trong công tác bảo vệ môi trường. Nổi bật là việc phát huy vai trò của 15 cơ sở thờ tự Phật giáo Nam tông Khmer cùng các hình thức tín ngưỡng dân gian, trong đó có tục thờ Ông Tà. Khuôn viên các ngôi chùa được người dân chăm sóc, gìn giữ cây xanh, góp phần tạo cảnh quan sinh thái tại địa phương.
Các vị hòa thượng, sư sãi, à cha và Người có uy tín tại 15 ấp tích cực lồng ghép nội dung tuyên truyền bảo vệ môi trường bằng tiếng Khmer trong các buổi thuyết pháp và sinh hoạt cộng đồng. Qua đó, vận động phật tử đăng ký thu gom rác thải sinh hoạt, không vứt bao bì thuốc bảo vệ thực vật xuống kênh, mương và chủ động phòng, chống cháy rừng. Tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sạch trên địa bàn đạt 79,12%.
Không chỉ trong hoạt động tuyên truyền, vai trò của Người có uy tín còn được phát huy trong các Tổ hòa giải ở cơ sở. Trong 9 tháng đầu năm 2026, xã hòa giải thành công 50/65 vụ mâu thuẫn liên quan đến ranh giới đất đai và nguồn nước, đạt tỷ lệ 76,92%. Kết quả này góp phần giữ gìn đoàn kết cộng đồng, bảo đảm an ninh trật tự. Đáng chú ý, 100% hộ dân đồng thuận bàn giao mặt bằng phục vụ các dự án hạ tầng môi trường.
Cùng với phát huy nguồn lực văn hóa và cộng đồng, xã Ô Lâm chú trọng đầu tư hạ tầng, cải thiện điều kiện sống cho người dân. Địa phương lồng ghép các Chương trình mục tiêu quốc gia, sử dụng hơn 8,1 tỉ đồng vốn sự nghiệp để bê tông hóa 7 tuyến đường nông thôn; giải ngân 100% vốn đầu tư công với tổng số 16,19 tỉ đồng để hoàn thiện hạ tầng xã hội.
Công tác chuyển đổi số cũng được triển khai thông qua 15 Tổ công nghệ số cộng đồng và mô hình “Dịch vụ công lưu động” tại các phum, sóc, góp phần hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến. Đây là hướng tiếp cận nhằm đưa công nghệ đến gần hơn với cộng đồng, tạo điều kiện để đồng bào dân tộc thiểu số tham gia sâu hơn vào các hoạt động quản lý và phát triển tại địa phương.
Trong chuyến khảo sát, đoàn công tác gặp gỡ, phỏng vấn trưởng ấp, Người có uy tín, công chức và người dân Khmer để tìm hiểu sâu hơn về đời sống, nhu cầu cũng như những khó khăn trong cộng đồng. Đoàn cũng ghi nhận đề xuất của địa phương về việc hỗ trợ tài liệu tuyên truyền bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu bằng song ngữ Việt - Khmer.
Qua khảo sát thực tế tại Ô Lâm, đoàn có thêm dữ liệu để làm rõ vai trò của tri thức dân gian, truyền thống văn hóa và nguồn lực cộng đồng trong quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó với thiên tai.
Đây là cơ sở phục vụ nghiên cứu, đề xuất giải pháp phát huy giá trị văn hóa truyền thống, trong đó có số hóa tri thức bản địa, góp phần hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong bối cảnh chuyển đổi số.