
Nâng tầm thương hiệu âm nhạc Đà Lạt
Với lịch sử hình thành và phát triển hơn 130 năm, Đà Lạt được thiên nhiên ưu đãi về khí hậu, cảnh quan, đồng thời là nơi hội tụ, giao thoa của nhiều dòng chảy văn hóa. Trong đời sống của đô thị cao nguyên, âm nhạc từ lâu đã trở thành nét đặc trưng, góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho vùng đất này.
Từ tiếng cồng chiêng của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên, những làn điệu dân ca truyền thống đến âm nhạc cổ điển, đương đại và các chương trình biểu diễn mang tầm quốc tế, Đà Lạt đã hình thành không gian âm nhạc đa dạng, giàu bản sắc.
Sau quá trình xây dựng hồ sơ, ngày 31.10.2023, Đà Lạt chính thức gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO (UCCN) trong lĩnh vực Âm nhạc. Dấu mốc này ghi nhận những giá trị văn hóa, tiềm năng sáng tạo của địa phương, đồng thời mở thêm cơ hội phát triển công nghiệp văn hóa, giao lưu quốc tế và xây dựng đô thị sáng tạo, bền vững.
Theo thông tin công bố trên trang UNESCO, tại thời điểm xây dựng hồ sơ, lĩnh vực sáng tạo của Đà Lạt có 278 doanh nghiệp, tạo việc làm cho hơn 5.000 lao động, đóng góp 3,7% GDP thành phố. Những con số cho thấy tiềm năng kinh tế của âm nhạc và các ngành công nghiệp sáng tạo bên cạnh những giá trị văn hóa, tinh thần vốn có.
Từ khi được ghi danh, Đà Lạt đã hình thành gần 50 không gian âm nhạc và sáng tạo; tổ chức, phối hợp tổ chức nhiều sự kiện quy mô lớn như Dalat Spring Concert, Da Lat Music Festival, Music Night Run, Vietnam Jazz Heritage Festival, Festival Âm nhạc Quốc tế LangBiang… Đây là những hoạt động góp phần thực hiện các cam kết của địa phương với UCCN, từng bước đưa âm nhạc trở thành sản phẩm văn hóa có sức hút đối với công chúng và du khách.
Ông Đinh Văn Tuấn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng cho biết, thời gian qua, tỉnh đã quan tâm kiện toàn Ban Chỉ đạo, xây dựng kế hoạch triển khai giai đoạn 2026-2027, cụ thể hóa các sáng kiến, cam kết trong hồ sơ ứng cử thành chương trình, nhiệm vụ phù hợp với điều kiện thực tế. Trọng tâm là bảo tồn, phát huy di sản âm nhạc truyền thống gắn với thực hành, truyền dạy; phát triển hệ sinh thái sáng tạo, đào tạo nhân lực, mở rộng hợp tác quốc tế và kết nối với các thành phố trong mạng lưới UNESCO.
Cùng với đó, Lâm Đồng định hướng gắn âm nhạc với công nghiệp văn hóa, du lịch và kinh tế sáng tạo. Lợi thế cảnh quan, khí hậu cùng kho tàng di sản được kỳ vọng sẽ góp phần hình thành những sản phẩm du lịch âm nhạc đặc trưng, tạo việc làm, sinh kế cho người dân và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của tỉnh.
Từ danh hiệu đến động lực phát triển
Những kết quả bước đầu cho thấy lợi thế của Đà Lạt khi tham gia Mạng lưới các thành phố sáng tạo UNESCO. Song danh hiệu chỉ thực sự phát huy giá trị khi được cụ thể hóa bằng chiến lược dài hạn, có cơ chế điều phối, nguồn nhân lực và những sản phẩm sáng tạo đủ sức hấp dẫn, thay vì dừng ở hoạt động quảng bá hình ảnh.
Đây cũng là nội dung được nhiều nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý trong, ngoài nước tập trung thảo luận tại Hội thảo Đà Lạt - Thành phố sáng tạo Âm nhạc của UNESCO: Âm nhạc, sáng tạo và phát triển bền vững do UBND tỉnh Lâm Đồng phối hợp tổ chức mới đây.
Phát biểu tại Hội thảo, GS.TS Nguyễn Thị Hiền, giảng viên, chuyên gia nghiên cứu di sản văn hóa tại Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhấn mạnh vai trò đầu mối của Sở VHTTDL tỉnh Lâm Đồng trong điều phối, triển khai các cam kết. Theo bà, cần phân định rõ trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan quản lý, chính quyền phường, trường học, nghệ nhân, nghệ sĩ và cộng đồng âm nhạc để bảo đảm hoạt động được duy trì liên tục.
Cùng quan điểm về yêu cầu tổ chức lại hoạt động, PGS.TS Đặng Văn Bài, nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cho rằng cần xác định rõ chủ thể và phạm vi không gian của danh hiệu. Theo ông, thay vì thay đổi danh xưng, tỉnh nên ban hành quy chế xác định “Không gian Thành phố sáng tạo Âm nhạc Đà Lạt”, gồm 5 phường Đà Lạt và các xã có không gian văn hóa cồng chiêng gắn bó về lịch sử với địa phương. Sở VHTTDL giữ vai trò đầu mối, chính quyền các phường trực tiếp triển khai tại cơ sở; đồng thời trao đổi với Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam để thống nhất cách thể hiện trong Báo cáo năm 2027.
Bên cạnh cơ chế quản lý, đào tạo nguồn nhân lực âm nhạc chuyên nghiệp được xem là yêu cầu quan trọng để Đà Lạt phát triển lâu dài. TS Trịnh Đăng Khoa, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa TP.HCM đề xuất, trước mắt tỉnh có thể đặt hàng các trường đại học, nhạc viện mở chương trình bồi dưỡng, liên kết đào tạo tại Đà Lạt về âm nhạc dân tộc, quản lý di sản âm nhạc và tổ chức sự kiện văn hóa. Về lâu dài, cần nghiên cứu thành lập khoa hoặc trung tâm đào tạo âm nhạc tại Đà Lạt, chú trọng âm nhạc truyền thống các dân tộc, áp dụng cơ chế “giảng viên nghệ nhân” và có chính sách học bổng cho học sinh dân tộc thiểu số có năng khiếu.
Một hướng đi khác được các chuyên gia đề cập là xây dựng cơ sở dữ liệu số về âm nhạc Đà Lạt, tập hợp, chuẩn hóa và kết nối thông tin về di sản, nghệ sĩ, tác phẩm, tổ chức, sự kiện và các không gian biểu diễn. ThS Trần Hữu Nghĩa, giảng viên Trường Đại học Văn hóa TP.HCM kiến nghị đưa nhiệm vụ này vào chiến lược phát triển thành phố sáng tạo; giao cơ quan chuyên môn phối hợp với thư viện, bảo tàng, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, nghệ sĩ và cộng đồng thu thập, cập nhật dữ liệu. Đồng thời, cần đầu tư hạ tầng công nghệ, ưu tiên số hóa tư liệu có giá trị, bảo đảm bản quyền, an toàn và quyền tiếp cận thông tin; huy động nguồn lực xã hội, mở rộng hợp tác quốc tế để duy trì hệ thống lâu dài.
Từ góc nhìn UNESCO, ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam lưu ý yêu cầu bảo vệ sự đa dạng văn hóa song hành với khuyến khích đổi mới sáng tạo. Những truyền thống âm nhạc đặc sắc của Đà Lạt và các hình thức biểu đạt văn hóa của cộng đồng địa phương chính là nền tảng cho sáng tạo đương đại. Theo ông, tạo điều kiện để tri thức truyền thống gặp gỡ, đối thoại với các thực hành nghệ thuật mới sẽ giúp Đà Lạt hình thành bản sắc sáng tạo vừa gắn bó với di sản, vừa cởi mở với thế giới.
