Kể chuyện di sản bằng nghệ thuật thực cảnh
Trong hai ngày 11 và 12.12, tại khu vực hồ Suối Chiếu, bản Chiếu, xã Mường Cơi, tỉnh Sơn La sẽ trở thành không gian trình diễn của chương trình nghệ thuật thực cảnh “Hồn Mường thức giấc”.
Sự kiện được UBND xã Mường Cơi tổ chức, với sự dàn dựng của hai đạo diễn Trần Trung và Mai Long, chương trình khai thác chất liệu văn hóa bản địa, kết hợp cảnh quan thiên nhiên với ngôn ngữ nghệ thuật thực cảnh.
Điểm nhấn là vở diễn kéo dài 60 phút, gồm 3 chương, 9 cảnh. Không dựa trên một tích truyện dân gian có sẵn, tác phẩm chọn mối quan hệ cha con làm mạch kể xuyên suốt, qua đó gửi gắm câu chuyện về sự tiếp nối những giá trị văn hóa qua các thế hệ.
Chương đầu tiên, “Tiếng gọi bản Mường”, mở ra khung cảnh sinh hoạt thường ngày với những hoạt động lên nương, gánh nước, nhóm bếp, làm nghề, hát giao duyên và chuẩn bị cho ngày cưới. Giữa nhịp sống ấy, mâu thuẫn giữa hai cha con dần xuất hiện. Người cha là thầy mo, mong con trai tiếp nối lời mo và tri thức của tổ tiên, trong khi người con muốn lựa chọn con đường riêng.
Sang chương hai, “Ngọn lửa ngàn đời”, câu chuyện trở nên trầm lắng khi người cha qua đời, để lại những lời truyền dạy còn dang dở. Qua huyền thoại đi tìm lửa, người con nhận ra ý nghĩa của việc gìn giữ và trao truyền những giá trị văn hóa. Ngọn lửa được mang về bản rồi vụt tắt, con người phải tự học cách tạo ra lửa và truyền dạy cho nhau. Từ một bếp lửa nhỏ, nhiều ngọn lửa được thắp lên, tượng trưng cho sự tiếp nối tri thức qua các thế hệ.
Ở chương cuối, “Hồn Mường thức giấc”, người con tìm đến các nghệ nhân để học lại tiếng nói, câu hát và những tri thức của dân tộc mình. Đám cưới của đôi trẻ trở thành đại cảnh cộng đồng.
Khi người con quên một câu hát cha dạy, nghệ nhân cất lời tiếp nối, rồi phụ nữ, trai gái và trẻ nhỏ cùng hòa giọng. Hình ảnh ấy khép lại hành trình trở về cội nguồn, đồng thời gửi gắm thông điệp về sức sống của văn hóa trong đời sống cộng đồng.
Chất liệu văn hóa được thể hiện qua tiếng Đang, điệu múa Mợi, nhịp khua đuống cùng phong tục, tập quán của người Mường ở các bản Thải, Mỏ, Chiếu. Các nghệ nhân người Dao, Mông, Kinh cũng tham gia, tạo nên sự giao hòa văn hóa giữa các cộng đồng dân cư.
Đáng chú ý, khoảng 300 học sinh Trường THPT Tân Lang dự kiến góp mặt trong các cảnh diễn cùng nghệ nhân và người dân địa phương, đưa thế hệ trẻ đến gần hơn với những giá trị văn hóa truyền thống.
Từ di sản bản địa đến sản phẩm du lịch đặc trưng
Sức hấp dẫn của “Hồn Mường Thức Giấc” không chỉ nằm ở nội dung nghệ thuật mà còn ở không gian trình diễn gắn với cảnh quan hồ Suối Chiếu. Thiên nhiên và bản làng trở thành phông nền cho những câu chuyện văn hóa được kể ngay trong không gian gần gũi với đời sống cộng đồng, tạo sự kết nối giữa cảnh quan, con người và di sản.
Qua chương trình nghệ thuật thực cảnh, du khách có dịp khám phá văn hóa Mường từ tiếng Đang, nhịp khua đuống, điệu múa Mợi đến những phong tục được nghệ nhân và người dân trực tiếp thể hiện.
Đây cũng là những chất liệu có thể tiếp tục khai thác trong các hoạt động trải nghiệm, tham quan cảnh quan, tìm hiểu đời sống bản địa, giúp hành trình khám phá Mường Cơi có thêm chiều sâu và bản sắc riêng.
Điều quan trọng là cộng đồng địa phương phải thực sự trở thành chủ thể trong hành trình ấy. Nghệ nhân không chỉ tham gia biểu diễn mà còn là người trao truyền tri thức, kinh nghiệm; người dân góp phần gìn giữ, thực hành phong tục; thế hệ trẻ có cơ hội tiếp cận và tiếp nối di sản ngay từ môi trường văn hóa quê hương.
Sự tham gia trực tiếp của cộng đồng vừa bảo đảm tính chân thực cho các hoạt động trải nghiệm, vừa tạo điều kiện để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống, thay vì chỉ được tái hiện trên sân khấu.
Theo ông Đinh Đức Thắng, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Mường Cơi, sức hấp dẫn của một vùng đất không chỉ đến từ cảnh quan mà còn được tạo nên bởi những câu chuyện văn hóa và con người nơi đó.
Từ định hướng này, Mường Cơi kỳ vọng “Hồn Mường thức giấc” sẽ góp phần đưa các giá trị văn hóa Mường đến gần hơn với công chúng, tạo cơ hội để nghệ nhân truyền dạy cho thế hệ trẻ, giúp các em hiểu và tự hào về cội nguồn. Đồng thời, việc gắn chương trình với các hoạt động trải nghiệm và khám phá địa phương sẽ mở ra hướng phát triển sản phẩm du lịch dựa trên chính những giá trị văn hóa bản địa.
Từ một chương trình nghệ thuật thực cảnh, “Hồn Mường thức giấc” được kỳ vọng trở thành điểm nhấn trong hành trình khám phá Mường Cơi, nơi du khách không chỉ thưởng thức nghệ thuật mà còn được tìm hiểu, trải nghiệm đời sống văn hóa của cộng đồng người Mường.
Khi di sản tiếp tục được thực hành, trao truyền và khai thác trên cơ sở phát huy vai trò chủ thể của người dân, văn hóa sẽ không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực góp phần phát triển du lịch, tạo sinh kế cho cộng đồng và lan tỏa bản sắc Mường Cơi.
