Ba địa điểm mới của Trung Quốc gồm đứt gãy Tiên Thủy Hà (Xianshuihe) tại tỉnh Tứ Xuyên; khu hóa thạch khủng long kỷ Jura giữa ở Vân Dương, thành phố Trùng Khánh và vành đai biến chất siêu cao áp Đại Biệt Sơn (Dabie) thuộc kỷ Tam Điệp, tỉnh An Huy.
Di sản Địa chất của IUGS là những địa điểm có đặc điểm hoặc quá trình địa chất mang tầm quan trọng khoa học quốc tế, đóng vai trò như những điểm tham chiếu có giá trị trong nghiên cứu khoa học Trái Đất.
Danh hiệu này đồng thời ghi dấu các giai đoạn quan trọng trong lịch sử hình thành và phát triển của hành tinh. Danh hiệu này độc lập với danh hiệu Di sản Thế giới của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO).
Trung Quốc lần đầu tiên có 7 địa điểm được IUGS công nhận vào năm 2022. Trong số này có khu vực Trường Hưng thuộc tỉnh Chiết Giang, nơi lưu giữ dấu tích về ranh giới tuyệt chủng hàng loạt Permi - Trias, được xem là một mốc quan trọng trong thang thời gian địa chất.
Năm 2024, nước này tiếp tục có thêm 3 địa điểm được đưa vào danh sách, trong đó có cảnh quan karst Quế Lâm thuộc Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây.
Ba địa điểm vừa được bổ sung có giá trị khoa học nổi bật, phản ánh những quá trình địa chất và sinh học quan trọng trong lịch sử Trái Đất.
Đáng chú ý, đứt gãy Tiên Thủy Hà tại tỉnh Tứ Xuyên là một đứt gãy trượt bằng dài khoảng 350km, chạy qua khu vực phía Đông cao nguyên Thanh Hải - Tây Tạng.
Đây là một trong những đứt gãy hoạt động quan trọng, có vai trò điều chỉnh quá trình va chạm liên tục giữa mảng kiến tạo Ấn Độ và mảng Á - Âu, với tốc độ dịch chuyển khoảng 8-15mm mỗi năm.
Theo hồ sơ chính thức của IUGS, kể từ năm 1700, đứt gãy này đã gây ra 29 trận động đất có độ lớn từ 6,5 trở lên, trong đó có 17 trận đạt độ lớn từ 7 trở lên. Các nhà khoa học ước tính trung bình khoảng 30 năm lại xảy ra một trận động đất có độ lớn từ 7 trở lên tại khu vực này.
Ông Li Haibing, nhà nghiên cứu thuộc Viện Địa chất, Viện Khoa học Địa chất Trung Quốc, nhận định đứt gãy Tiên Thủy Hà là một “phòng thí nghiệm tự nhiên” phục vụ nghiên cứu động đất, nơi có thể quan sát đồng thời quá trình dịch chuyển liên tục và hiện tượng trượt đột ngột của các tầng địa chất.
Việc địa điểm này được công nhận ở cấp độ quốc tế có ý nghĩa quan trọng đối với nghiên cứu cơ chế hoạt động của các đứt gãy và dự báo nguy cơ động đất.
Hiện các nhà khoa học đã triển khai khoan 3 giếng nông để phục vụ nghiên cứu; một giếng khoan sâu gần 3.000m dự kiến sẽ được triển khai trong thời gian tới nhằm lắp đặt hệ thống quan trắc dài hạn.
Trong khi đó, khu hóa thạch khủng long kỷ Jura giữa ở Vân Dương, thành phố Trùng Khánh, được đánh giá là một trong những địa điểm cổ sinh vật học có giá trị đặc biệt.
Khu vực này đã phát hiện hóa thạch thuộc 19 họ, 12 bộ và 6 lớp, đồng thời lưu giữ một hệ thống vách đá chứa hóa thạch khủng long kỷ Jura có quy mô và mức độ liên tục nổi bật trên thế giới.
Hệ thống vách đá hóa thạch kéo dài khoảng 18,2km, bao phủ diện tích 54km2. Trong đó, hệ tầng Tân Thiên Câu (Xintiangou), có niên đại đầu kỷ Jura giữa, đạt độ dày khoảng 459m.
Theo các nhà khoa học, chuỗi địa tầng liên tục cùng nguồn hóa thạch phong phú tại đây cung cấp tư liệu quan trọng để nghiên cứu quá trình tiến hóa của khủng long ở châu Á, đồng thời giúp khắc phục những khoảng trống trong việc đối chiếu, so sánh lịch sử tiến hóa của khủng long giữa các châu lục.
Địa điểm thứ ba là vành đai biến chất siêu cao áp Đại Biệt Sơn thuộc tỉnh An Huy, một trong những khu vực có quy mô lớn, phạm vi phân bố rộng và mức độ bảo tồn tốt của loại hình địa chất này trên thế giới. Các mẫu đá tại đây lưu giữ bằng chứng về quá trình va chạm giữa hai khối lục địa Dương Tử và Bắc Trung Quốc cách đây khoảng 240-220 triệu năm.
Trong quá trình va chạm, vật chất thuộc vỏ lục địa đã bị hút chìm xuống độ sâu hơn 120km trong lớp phủ Trái Đất trước khi quay trở lại bề mặt.
Sự hiện diện của các khoáng vật như coesit và kim cương trong đá là bằng chứng trực tiếp cho thấy vỏ lục địa, không chỉ vỏ đại dương, cũng có thể bị hút chìm xuống độ sâu lớn.
Phát hiện này góp phần mở rộng hiểu biết của giới khoa học về cơ chế hình thành các dãy núi và quá trình vận động của các mảng kiến tạo.
Việc có thêm 3 địa điểm được công nhận là Di sản Địa chất quốc tế vừa khẳng định giá trị khoa học và sự đa dạng địa chất của Trung Quốc, vừa tạo thêm điều kiện để nước này tăng cường bảo tồn các di sản tự nhiên, thúc đẩy giáo dục khoa học Trái Đất và mở rộng hợp tác nghiên cứu quốc tế.
Ba địa điểm mới cũng cung cấp những tư liệu có giá trị về các quá trình kiến tạo, tiến hóa sinh vật và biến đổi địa chất sâu trong lòng Trái Đất, góp phần làm sáng tỏ lịch sử hình thành và phát triển của hành tinh.
