Chỉ còn hơn tháng nữa, cuốn lịch 2026 khép lại. Cả nước đang dồn sức tăng tốc sản xuất để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, biểu tượng ý chí và hành động của toàn Đảng, toàn dân cắm mốc lịch sử trong năm đầu bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc ta. Cùng với thành tựu trên nhiều lĩnh vực, chúng ta đã và đang khơi thông mạch nguồn văn hóa, tạo ra sức mạnh nội sinh, nguồn động lực quan trọng thúc đẩy cuộc tăng tốc về kinh tế - xã hội.
Trong bối cảnh đó, dư luận trong nước quan tâm và hoan nghênh sự chuyển biến lớn trong lĩnh vực thể dục, thể thao với bước phát triển bứt phá ở cả thành thị và nông thôn, ở đồng bằng cũng như vùng cao, vùng sâu, vùng xa. Một trong những biểu hiện khiến tôi và nhiều người ngỡ ngàng là Giải bóng đá nữ các dân tộc thiểu số diễn ra sôi nổi, hấp dẫn - một hoạt động cần sự tổ chức và tập luyện khá công phu.
Ngày nối ngày, có thêm nhiều gia đình mà cả ông bà, cha mẹ, con cháu mỗi sớm đều ra sân. Già thì đồng diễn thể dục, trẻ thì hăng hái tham gia tennis, cầu lông, bóng chuyền, bóng đá… Đây là đòi hỏi tự thân của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng khi thấm sâu ý thức sức khỏe là hàng đầu, là tài sản quốc gia có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc góp sức xây dựng làng xã, phường xóm trở nên giàu mạnh, văn minh.
Đây là một bước tiến đáng ghi nhận trong sự chuyển biến về nhận thức của các cấp ủy đảng và chính quyền các cấp khi đã thấm sâu mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế và văn hóa; trong kinh tế có văn hóa, trong văn hóa có kinh tế. Mới đây Bộ Chính trị lại khẳng định rõ hơn vị trí to lớn của văn hóa phải ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội (trước đây Nghị quyết 33 ghi rằng “đặt văn hóa ngang hàng với chính trị, kinh tế, xã hội”).
Quan điểm sâu sắc đó, một khi thấm vào nhận thức của toàn dân, chúng ta vui mừng khi thấy nhiều lĩnh vực trong ngành văn hóa đã và đang có bước chuyển theo hướng tích cực, hiệu quả và thực chất. Điều dễ nhận thấy, ở những nơi vừa phát triển kinh tế, vừa chăm lo phát triển văn hóa càng làm tăng lên sự gắn kết giữa cá nhân - gia đình - cộng đồng - xã hội - một nhân tố quan trọng tạo ra chất mới trong lao động, học tập, chiến đấu…
Tôi bỗng nhớ lại, sau ngày Bác Hồ đọc Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến (19.12.1946), có nhà báo ngoại quốc phỏng vấn Chủ tịch Hồ Chí Minh: Thưa Ngài, trong Lời kêu gọi, Ngài đã thừa nhận ở Việt Nam vũ khí còn thô sơ, cuốc thuổng gậy gộc cũng được sử dụng để đánh thực dân Pháp, thì mục đích bảo vệ bằng được nền độc lập, có ảo tưởng không? Bác Hồ cười và nói rằng, tình hình hiện tại đúng là như vậy, nhưng dân tộc tôi vững tin rằng “Nay tuy châu chấu đá voi/Nhưng mai voi sẽ bị lòi ruột ra”.
Mang ý chí và niềm tin có cơ sở khoa học và thực tiễn ấy, chỉ qua 9 năm, Việt Nam đã đánh bại thực dân Pháp ở Điện Biên Phủ. Qua 21 năm ròng rã chiến đấu, ta đã thắng Mỹ, non sông liền dải. Thực tiễn hào hùng đó đã tạo nên sức mạnh vô song của văn hóa Việt Nam, trở thành một điểm tựa bền vững để dân tộc ta tiếp nối nhau dựng nước và giữ nước.
Trong cuốn sách hàng trăm trang của đại tướng Robert S. McNamara - người trực tiếp chỉ đạo cuộc chiến tranh ở Việt Nam, ông ta tự lý giải nguyên nhân vì sao nước Mỹ với binh hùng tướng mạnh gấp bội lần nhưng đã thất bại? Theo ông - đó là người Mỹ đã không hiểu hết sức mạnh truyền thống của văn hóa Việt Nam!
Trả lời nhà báo Mỹ về chủ đề trên, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nói một câu ngắn gọn: Đây là thắng lợi của phương châm chiến tranh toàn dân, toàn diện, trường kỳ, cả dân tộc Việt Nam đã sát cánh bên nhau, đồng cam cộng khổ vượt lên mưa bom bão đạn, quyết chí giành được độc lập, tự do và đã thắng lợi!
Từ đây ta càng thấm hiểu rằng, truyền thống văn hóa ấy được tạo dựng từ những con người Việt Nam dạt dào lòng yêu nước, ngời sáng ý chí tự lực tự cường, trong gian nan càng đoàn kết sẻ chia gian khó; trong ngoại giao mang ý thức hòa hiếu, gác lại quá khứ, hướng tới tương lai.
Và hôm nay, chúng ta đang nối tiếp mạch nguồn quý báu đó, đồng thời sáng tạo, bổ sung và hoàn thiện bằng thể chế, cơ chế, chính sách thiết thực, làm cho mạch nguồn ấy thành dòng thác cách mạng của cả dân tộc đi tới mục tiêu đất nước cường thịnh, toàn dân phồn vinh, hạnh phúc.
Mọi sức mạnh của cách mạng Việt Nam đều do con người Việt Nam nhận thức được quy luật vận động của thời cuộc, mà từ năm 1930 trở lại đây, sức mạnh ấy được nhân lên nhờ sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Bác Hồ. Chúng ta càng hiểu vì sao khi toàn dân bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp chưa đầy năm (ngày 24.11.1947), Bác Hồ đã mở Hội nghị toàn quốc về Văn hóa, coi đó là “sức mạnh mềm” hỗ trợ cuộc kháng chiến kiến quốc đi tới thành công.
Chính từ ý nghĩa sâu xa đó, Bộ Chính trị Đảng ta đã lấy ngày 24.11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam.
Với tư duy biện chứng, chúng ta không hề ảo tưởng cho rằng từ nay đến kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng không dễ gì đạt được toàn diện các mục tiêu về văn hóa trong năm 2030. Phương châm là tiến hành vững chắc, ý chí phải biến thành giải pháp cụ thể, thiết thực trong những lĩnh vực tạo nên sức mạnh “dời non lấp biển” chỉ khi huy động được sức mạnh trí tuệ và hành động của từng cá nhân “vào cuộc”.
Viết đến đây, tôi xin phép được trích một trong nhiều lời dạy của Đức Phật khuyên con người phải tĩnh tâm cân nhắc và hành động theo “bốn nhân tố văn hóa” để làm nên sức mạnh cộng đồng. Đó là “nhân quả bất khả cải”, nghĩa là gieo gì gặt nấy, không làm thì không bao giờ có “quả ngọt”!
Hai là “trí tuệ bất khả tứ”, nghĩa là trí tuệ có được là do tự thân miệt mài học hỏi, không ai làm thay. Ba là, “chân pháp bất khả thuyết”, nghĩa là phải coi trọng hành động hợp với cuộc sống, chứ không được giáo điều, sách vở. Bốn là “vô duyên bất năng độ”, nghĩa là sự cứu rỗi hay chuyển hóa phải hội đủ nhân duyên: Lòng thành kính, sự cởi mở và ý thức tự nguyện tiếp nhận cái hay, cái thiện…
Phải chăng đó cũng là những đòi hỏi căn cốt với những người đang gánh trọng trách khơi tiếp mạch nguồn văn hóa hôm nay?!
