Tiếng lòng người trẻ về Ngày Văn hóa Việt Nam

Nhằm tìm hiểu sự đón nhận của một bộ phận giới trẻ đối với Ngày Văn hóa Việt Nam, những ngày qua chúng tôi tiến hành một số cuộc khảo sát “bỏ túi” với các bạn sinh viên và thanh niên trên địa bàn Hà Nội, qua câu hỏi: “Ngày Văn hóa Việt Nam bạn sẽ làm gì và tham gia những trải nghiệm nào?”.

Mong muốn “văn hóa thường nhật”

Tại Trường Đại học KHXH&NV Hà Nội, nhiều sinh viên bày tỏ sự quan tâm đến ý nghĩa của ngày hội cũng như những hoạt động được tổ chức xung quanh sự kiện này. Bên cạnh mong muốn tìm hiểu thêm về lịch sử, văn hóa của Thủ đô, các hoạt động trải nghiệm làng nghề, khám phá di sản và tìm về những giá trị truyền thống cũng nhận được sự chú ý. Điều đáng chú ý là nhiều bạn không chỉ mong muốn tiếp cận văn hóa qua những thông tin trên mạng xã hội, mà còn có cơ hội trực tiếp tham gia và trải nghiệm.

Với bạn Lê Thị Giang, sinh viên năm ba của trường này, điều đáng quan tâm không chỉ nằm ở những chương trình được tổ chức trong ngày 24.11, mà còn ở sức lan tỏa của văn hóa sau đó. Giang chia sẻ: “Văn hóa hiện diện trong đời sống hằng ngày, từ cách chúng ta ứng xử, sinh hoạt, ăn uống cho đến những tập quán và ký ức cộng đồng. Vì vậy, điều mình quan tâm không chỉ là ngày 24.11 sẽ có những chương trình gì, mà liệu sau ngày này, nhận thức và cách ứng xử của xã hội đối với văn hóa có thực sự thay đổi hay không”. Từ những chia sẻ ấy, có thể thấy sự quan tâm của nhiều bạn sinh viên không chỉ dừng lại ở việc tham dự một ngày hội, mà còn hướng đến những cách tiếp cận gần gũi hơn với đời sống.

Trong những đề xuất được đưa ra, gameshow, talkshow, minigame trên nền tảng số hay ứng dụng công nghệ được nhắc đến như những hình thức có thể tăng tính tương tác. Những gợi ý này phần nào cho thấy mong muốn được tiếp cận văn hóa theo cách chủ động hơn: Không chỉ nghe, xem mà còn được tham gia, trải nghiệm và bày tỏ góc nhìn của mình. Đây cũng là một gợi mở cho việc tổ chức ngày hội, khi người trẻ không đơn thuần là đối tượng tiếp nhận mà hoàn toàn có thể trở thành những người góp phần lan tỏa và tiếp nối các giá trị văn hóa. “Chúng em thật sự mong muốn sau Ngày Văn hóa Việt Nam, những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được lan tỏa, thấm sâu vào đời sống theo nhiều cách thức khác nhau, chứ không chỉ “bùng” lên một thời điểm lại bị nguội lạnh ngay sau đó. Muốn vậy cần đẩy mạnh phong trào, như ngày nào cũng phải là ngày văn hóa”, bạn Lê Hà Nguyên, sinh viên năm ba Trường Đại học KHXH&NV cho biết.

Cơ hội để xã hội nhìn nhận lại vai trò của văn hóa

Nếu sinh viên các ngành xã hội, nhân văn quan tâm nhiều hơn đến cơ hội khám phá và trải nghiệm, thì nhóm sinh viên có định hướng kinh tế lại nhìn nhận Ngày Văn hóa Việt Nam từ câu chuyện nguồn lực và khả năng phát triển.

Tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội, chúng tôi ghi nhận thêm những chia sẻ từ một nhóm sinh viên với cách tiếp cận có phần khác biệt: Văn hóa không chỉ là những giá trị cần được tôn vinh, mà còn có thể tạo ra những tác động thiết thực đối với đời sống và kinh tế địa phương. “Là sinh viên kinh tế, mình thường có thói quen nhìn nhận một sự kiện dưới hai góc độ: Giá trị mà nó mang lại và khả năng tạo ra những tác động lâu dài. Với Ngày Văn hóa Việt Nam, mình nghĩ câu chuyện không chỉ nằm ở việc có thêm một ngày để tôn vinh văn hóa, mà còn là cơ hội để xã hội nhìn nhận lại vai trò của văn hóa trong đời sống và phát triển kinh tế”, bạn Nguyễn Thế Bảo, sinh viên năm 3 ngành Kinh tế học, chia sẻ.

Từ câu chuyện của Bảo, một hướng quan tâm khác của người trẻ được gợi mở: Làm thế nào để những giá trị văn hóa có thể trở thành nguồn lực phát triển, đặc biệt tại các địa phương có làng nghề truyền thống. Đáng chú ý, bên cạnh tiềm năng thu hút khách du lịch hay tạo thêm doanh thu, các sinh viên còn đặt vấn đề về lợi ích dành cho những người trực tiếp gìn giữ nghề. Bởi một hoạt động văn hóa chỉ thực sự có ý nghĩa lâu dài khi không chỉ tạo ra sức hút bên ngoài, mà còn góp phần cải thiện sinh kế, mở rộng đầu ra cho sản phẩm và giúp nghệ nhân có thêm động lực gắn bó với nghề.

Em Hà Minh Tâm, sinh viên ngành quản trị kinh doanh bổ sung ý kiến: “Bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế không nhất thiết đối lập. Nếu được khai thác hợp lý, các giá trị di sản có thể trở thành nguồn lực phát triển du lịch, dịch vụ và tạo sinh kế cho người dân. Quan trọng là phải bảo đảm cộng đồng, đặc biệt là những người trực tiếp gìn giữ di sản, được hưởng lợi từ quá trình đó”. Một tour trải nghiệm làng nghề hay chương trình giới thiệu di sản chỉ có ý nghĩa lâu dài khi tạo được đầu ra cho sản phẩm, việc làm và thu nhập cho người dân.

Để làm được điều đó, các hoạt động văn hóa cần vượt khỏi tính chất mùa vụ, hướng tới những mô hình có khả năng duy trì lâu dài. Từ tour trải nghiệm, tuyến tham quan di sản đến các chương trình giới thiệu làng nghề, mỗi hoạt động cần có sự kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Với nhóm những bạn trẻ vừa tốt nghiệp đại học và bước vào thị trường lao động, Ngày Văn hóa Việt Nam còn được nhìn nhận từ nhu cầu cân bằng giữa công việc và đời sống cá nhân. Qua những cuộc trao đổi ngắn, chúng tôi ghi nhận những tín hiệu tích cực khi các bạn không chỉ mong muốn có thêm thời gian nghỉ ngơi, gặp gỡ gia đình, bạn bè mà còn bày tỏ sự quan tâm đến các hoạt động tham quan, khám phá văn hóa. Sau guồng quay công việc với lịch trình tương đối cố định, một ngày nghỉ cũng có thể trở thành cơ hội để họ tìm đến bảo tàng, di tích hoặc những không gian văn hóa vốn ít có điều kiện trải nghiệm.

Điều này cho thấy nhu cầu tiếp cận văn hóa không mất đi khi người trẻ rời giảng đường, mà có thể chuyển sang những hình thức linh hoạt hơn, gắn với thời gian và điều kiện sống. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để các hoạt động văn hóa đủ thuận tiện, hấp dẫn và hợp lý về chi phí để trở thành lựa chọn thực sự của người lao động trẻ.