Sau lệnh cấm thuốc lá điện tử, điểm bán công khai "dạt" lên không gian mạng

Thông tin trên được đưa ra tại Hội thảo truyền thông công bố thực trạng bán, quảng cáo thuốc lá do Trường Đại học Y tế công cộng phối hợp với Quỹ Hành động vì trẻ em không thuốc lá (TFKAF) tổ chức ngày 4.11.2026 tại TP.HCM.

Hơn 1/3 cửa hàng chuyển sang bán chui qua mạng

Hội thảo có sự tham gia của ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Quyền Trẻ em Việt Nam và TS. Huỳnh Ngọc Anh, Phó Hiệu Trưởng Trường Đại học Công nghệ thành phố Hồ Chí Minh cùng đại diện các gương mặt thanh niên Nét đẹp Sinh viên là Đại sứ Phòng chống tác hại thuốc lá.

Trình bày báo cáo nghiên cứu thực hiện năm 2025, TS. Nguyễn Thị Bích Thảo (Trường Đại học Y tế công cộng) cho biết có tới 64,3% (81 cửa hàng) đã đóng cửa địa điểm kinh doanh cố định. Tuy nhiên, có đến 34,9% (44 cửa hàng) chuyển sang hoạt động trực tuyến và 0,8% duy trì kết hợp cả hai hình thức.

Dù tỉ lệ sinh viên sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng ghi nhận ở mức lần lượt là 3,3% và 0,8%, vẫn có đến 38,1% sinh viên tiếp xúc với thông tin quảng cáo, khuyến mại. Trong đó, Facebook là kênh tiếp cận phổ biến nhất, chiếm 65,2% số sinh viên có ghi nhận tiếp xúc.

Đáng chú ý, các đối tượng đã áp dụng nhiều phương thức ngụy trang tinh vi trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử. Sản phẩm thường được "núp bóng" dưới tên gọi các vật dụng thông thường như bàn chải điện, máy cạo râu, tinh dầu thơm phòng nhằm qua mặt bộ lọc kiểm duyệt, sau đó chuyển hướng giao dịch qua tin nhắn riêng.

Cùng góc nhìn, ThS. Nguyễn Hạnh Nguyên (Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam) cho biết qua hai đợt rà soát trong năm 2026 trên 5 nền tảng (Facebook, Instagram, Website, TikTok, YouTube), đơn vị đã phát hiện 403 đường link có dấu hiệu vi phạm.

Đáng lo ngại, chỉ có 7,7% số nội dung sử dụng trực tiếp các từ khóa chính thức như "thuốc lá điện tử" hay "thuốc lá nung nóng". Phần lớn còn lại sử dụng các từ thay thế hoặc biến thể như "pod", "vape", "juice", "máy thở", "nước ép"... để né tránh cơ chế phát hiện tự động.

Theo đánh giá của các chuyên gia, dù số lượng bài đăng công khai trên các nền tảng lớn như YouTube (giảm 88,4%), Twitter/X (giảm 68,6%) hay Facebook (giảm 54,2%) đã sụt giảm đáng kể, việc mua bán không hề chấm dứt mà chuyển sang các hội nhóm kín và tài khoản cá nhân, gây khó khăn cho công tác xác minh, xử lý.

Siết chặt nguồn cung và trách nhiệm của nền tảng số

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế từ Singapore, Lào, Ấn Độ và Brazil, ThS. Nguyễn Thị Thu (Tổ chức Chiến dịch vì trẻ em không thuốc lá - CTFK) nhấn mạnh việc thực thi lệnh cấm hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa Y tế, Quản lý thị trường, Hải quan, Công an và các cơ quan quản lý không gian mạng.

Các giải pháp trọng tâm được các đại biểu thống nhất đề xuất tại hội thảo bao gồm việc tăng cường kiểm tra, rà soát tập trung vào các điểm bán có nguy cơ cao cùng những cơ sở từng thay đổi hình thức kinh doanh; đồng thời xây dựng bộ công cụ giám sát số để cập nhật liên tục danh sách từ khóa ngụy trang, hình ảnh biến đổi và phương thức quảng cáo trá hình.

Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh trách nhiệm liên ngành nhằm tăng cường phối hợp giữa quản lý nhà nước và các đơn vị chủ quản nền tảng số để kịp thời phát hiện, gỡ bỏ nội dung vi phạm, song song với việc đổi mới truyền thông nhằm nâng cao nhận thức cho phụ huynh, học sinh và thanh thiếu niên trong việc nhận diện các thủ đoạn tiếp thị ẩn vi phạm pháp luật.

Việc ban hành lệnh cấm đã mang lại những tín hiệu tích cực bước đầu. Tuy nhiên, để Nghị quyết số 173/2024/QH15 phát huy triệt để hiệu quả trong thực tiễn, việc chuyển trọng tâm giám sát sang môi trường trực tuyến được xem là nhiệm vụ then chốt trong giai đoạn hiện nay.