Tạo sinh kế từ những giá trị xanh
Nằm bên dòng sông Cà Ninh, rừng dừa nước rộng gần 15ha tạo nên không gian sinh thái yên bình, tách biệt với nhịp phát triển công nghiệp sôi động của Khu kinh tế Dung Quất. Những tán dừa xanh soi bóng xuống mặt nước, len giữa các con rạch nhỏ tạo điều kiện thuận lợi để địa phương phát triển các hoạt động trải nghiệm gắn với thiên nhiên.
Tận dụng lợi thế này, người dân địa phương đã tham gia làm du lịch cộng đồng với các dịch vụ đưa đón khách bằng thuyền, trải nghiệm sông nước, thưởng thức ẩm thực và tìm hiểu đời sống bản địa. Những hoạt động bình dị ấy đang tạo thêm việc làm, giúp người dân có nguồn thu bên cạnh nghề sản xuất truyền thống.
Tham gia mô hình du lịch cộng đồng, bà Nguyễn Thị Bích Lan, xã Vạn Tường cho biết, hoạt động đón khách không chỉ giúp gia đình có thêm thu nhập mà còn tạo cơ hội giới thiệu cảnh quan, nét đẹp quê hương đến với du khách.
“Điều vui nhất là mọi người ngày càng ý thức hơn về việc giữ gìn rừng dừa nước. Rừng được bảo vệ thì cảnh quan còn đẹp, du khách còn đến và sinh kế của người dân cũng được duy trì lâu dài”, bà Lan chia sẻ.
Cùng tham gia mô hình từ những ngày đầu, bà Phùng Thị Bưởi đảm nhận công việc nấu ăn, phục vụ các đoàn khách, nhất là học sinh, sinh viên đến tham quan, trải nghiệm. Những phụ nữ trong nhóm luân phiên phục vụ các đoàn, nhờ vậy có thêm khoản thu nhập, dù chưa lớn nhưng tương đối đều đặn, nhất là vào mùa hè.
“Đến Bàu Cá Cái, du khách được đi thuyền, ngắm cảnh quan, trải nghiệm văn hóa bản địa. Nhiều người thích vì cảnh quan còn hoang sơ”, bà Bưởi kể.
Từ những công việc như đưa đón khách, chế biến món ăn đến giới thiệu sản vật địa phương, du lịch cộng đồng đang mở thêm hướng tạo việc làm cho người dân. Quan trọng hơn, khi cảnh quan tự nhiên trở thành tài sản chung và mang lại lợi ích thiết thực, cộng đồng có thêm động lực gìn giữ môi trường sống.
Bảo tồn thiên nhiên, mở rộng cơ hội thoát nghèo
Không chỉ có rừng dừa nước Cà Ninh, Vạn Tường còn sở hữu nhiều hệ sinh thái có giá trị như rừng Cóc trắng Bàu Cá Cái, Hòn Cóc và Gành Yến. Đây là những không gian tự nhiên có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm, đồng thời gắn với bảo vệ nguồn lợi thủy sản và tạo sinh kế cho cộng đồng.
Tại Bàu Cá Cái, hơn 200ha rừng Cóc trắng tạo nên cảnh quan sinh thái đặc trưng ven biển. Cùng với việc bảo vệ rừng, người dân từng bước tham gia các hoạt động du lịch như chèo thuyền tham quan, phục vụ ăn uống, giới thiệu văn hóa và sản vật địa phương.
Ông Nguyễn Khương (60 tuổi), người dân thôn Đông Lỗ nhớ lại, trước đây người dân còn vào rừng chặt cây làm củi, có những khu vực rừng bị khai thác trơ trụi. Từ những năm 1990 trở đi, nhận thức về giá trị của rừng dần thay đổi.
Người dân cùng tham gia bảo vệ, phục hồi những diện tích rừng tự nhiên và trồng bổ sung thông qua các chương trình phục hồi rừng.
“Rừng chắn gió độc, chắn cát bụi, như lá phổi của mình. Bây giờ người dân hiểu giá trị của rừng nên cùng nhau bảo vệ”, ông Khương chia sẻ.
Khi rừng được phục hồi, môi trường sinh sống của các loài chim và thủy sinh cũng được cải thiện. Đây là nền tảng để phát triển các hoạt động du lịch sinh thái, tạo điều kiện cho người dân hướng dẫn tham quan, phục vụ ăn uống và cung cấp sản phẩm địa phương.
Ở khu vực Gành Yến, tiềm năng tạo sinh kế đến từ hệ sinh thái biển với những rạn san hô và thảm rong mơ đặc trưng. Khu vực này có vùng lõi bảo tồn rộng 6,9ha, độ phủ san hô khoảng 20-30%, ghi nhận 24 loài san hô cứng.
Thảm rong mơ có diện tích khoảng 250ha, trữ lượng ước tính 1.000 tấn, vừa tạo môi trường sinh trưởng cho các loài thủy sinh, vừa góp phần hình thành cảnh quan tự nhiên hấp dẫn.
Thông qua mô hình đồng quản lý, người dân địa phương tham gia bảo vệ rạn san hô, quản lý hoạt động khai thác rong mơ và nguồn lợi thủy sản. Mùa khai thác rong mơ diễn ra từ ngày 1.6 đến 15.7 hằng năm; trong quá trình khai thác, người dân phải giữ lại tối thiểu 20% rong mơ non để bảo đảm khả năng tái sinh.
Việc khai thác có kiểm soát góp phần duy trì nguồn lợi tự nhiên, đồng thời tạo nền tảng phát triển các hoạt động trải nghiệm biển, giới thiệu hệ sinh thái và sản vật địa phương. Khi tài nguyên được bảo vệ, người dân có thêm điều kiện phát triển các dịch vụ phục vụ du khách, từng bước đa dạng hóa nguồn thu.
Từ rừng dừa nước Cà Ninh, rừng Cóc trắng Bàu Cá Cái đến hệ sinh thái biển Gành Yến, Hòn Cóc, mỗi không gian tự nhiên đều có thể trở thành nguồn lực phát triển kinh tế nếu được khai thác hợp lý. Điểm chung của các mô hình là đặt người dân vào vai trò chủ thể, vừa tham gia bảo vệ tài nguyên, vừa có cơ hội hưởng lợi từ các hoạt động du lịch và dịch vụ.
Theo ông Lữ Thế Lâm, Phó Chủ tịch UBND xã Vạn Tường, địa phương đã thành lập Hợp tác xã Dịch vụ cộng đồng Bàu Cá Cái, Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản, rong mơ và hệ sinh thái rạn san hô gắn với du lịch cộng đồng Gành Yến, và Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản, rong mơ gắn với du lịch cộng đồng Hòn Cóc...
Các mô hình hướng đến phát huy vai trò của cộng đồng trong quản lý, bảo vệ tài nguyên, khai thác hợp lý nguồn lợi tự nhiên, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia các hoạt động sinh kế, dịch vụ du lịch.
Hằng năm, địa phương tiếp tục tranh thủ các nguồn lực để thả giống tôm, cá, góp phần tăng đa dạng sinh học, thu hút chim về cư trú. Cộng đồng được giao tham gia bảo vệ rừng, đồng thời từng bước xây dựng các hoạt động trải nghiệm du lịch phù hợp với đặc điểm tự nhiên của từng khu vực.
Kinh nghiệm từ mô hình du lịch cộng đồng Cẩm Thanh
Để các mô hình du lịch cộng đồng phát huy hiệu quả, kinh nghiệm từ Cẩm Thanh (phường Hội An Đông, TP. Đà Nẵng) là một gợi mở đáng chú ý. Từ những chiếc thúng chai vốn phục vụ sinh hoạt và đánh bắt thủy sản, người dân nơi đây đã phát triển thành sản phẩm du lịch trải nghiệm. Hoạt động chèo thúng, tham quan rừng dừa Bảy Mẫu và tìm hiểu đời sống làng quê đã tạo thêm việc làm, thu nhập cho nhiều hộ dân.
Tại khu vực Gò Hý, thôn Thanh Tam, mô hình du lịch học tập cộng đồng cũng được xây dựng gắn với bảo tồn nguồn lợi thủy sản. Hợp tác xã được thành lập vào tháng 10.2024 với 36 thành viên. Thông qua các chương trình trải nghiệm trên cạn và dưới nước, du khách có cơ hội tìm hiểu hệ sinh thái, môi trường sinh sản của các loài thủy sản, văn hóa, lịch sử và sinh kế của cư dân địa phương.
Điểm đáng chú ý là người dân không chỉ cung cấp dịch vụ mà còn trực tiếp tham gia thiết kế sản phẩm, tổ chức hoạt động trải nghiệm và truyền tải thông điệp bảo vệ môi trường. Du lịch vì thế trở thành một hình thức giáo dục cộng đồng, giúp du khách hiểu hơn về giá trị hệ sinh thái và trách nhiệm bảo tồn tài nguyên.
Đây cũng là kinh nghiệm có thể tham khảo trong quá trình phát triển du lịch cộng đồng tại Vạn Tường. Thay vì chỉ khai thác cảnh quan để đón khách, địa phương có thể xây dựng những sản phẩm trải nghiệm gắn với câu chuyện phục hồi rừng, bảo vệ san hô, quản lý rong mơ và đời sống sinh kế của cư dân ven biển.
Khi người dân tham gia từ khâu xây dựng sản phẩm đến cung cấp dịch vụ, lợi ích kinh tế sẽ có cơ hội quay trở lại cộng đồng.
Giảm nghèo phải đi cùng sinh kế bền vững
Qua rà soát sơ bộ trong 10 tháng đầu năm 2026, xã Vạn Tường giảm 167 hộ nghèo, từ 350 hộ xuống còn 183 hộ, chiếm 0,86%; giảm 94 hộ cận nghèo, từ 290 hộ xuống còn 196 hộ, chiếm 0,92%. Kết quả này đạt và vượt chỉ tiêu giảm nghèo do tỉnh và HĐND xã giao.
Thời gian tới, địa phương tiếp tục triển khai các chính sách hỗ trợ sinh kế, y tế, tín dụng ưu đãi, tạo điều kiện để người dân cải thiện thu nhập, ổn định cuộc sống.
Đồng thời, xây dựng sản phẩm đặc trưng, kết nối điểm đến, bảo đảm an toàn cho du khách và khai thác tài nguyên phù hợp, gắn với bảo vệ hệ sinh thái và lợi ích cộng đồng.
Xã Vạn Tường có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế từ rừng ngập mặn, rừng dừa nước, rạn san hô và thảm rong mơ. Gắn bảo tồn với tạo sinh kế sẽ giúp người dân vừa gìn giữ tài nguyên, vừa có thêm việc làm, thu nhập ổn định, góp phần giảm nghèo bền vững.
