Chiều 20.11, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội đã biểu quyết, thông qua Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Luật gồm 8 chương, 54 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1.3.2027 và có quy định Điều khoản chuyển tiếp.

Quốc hội biểu quyết, thông qua Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi)
Quốc hội biểu quyết, thông qua Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi)

Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) quy định Hệ thống Cơ quan điều tra gồm: Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân.

Theo đó, cơ quan điều tra của Công an nhân dân gồm: 1 - Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an, Cơ quan An ninh điều tra Công an cấp tỉnh; 2 - Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh.

Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân gồm: 1 - Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng, Cơ quan An ninh điều tra quân khu và tương đương; 2 - Cơ quan Điều tra hình sự Bộ Quốc phòng, Cơ quan Điều tra hình sự quân khu và tương đương, Cơ quan Điều tra hình sự khu vực.

Trình bày Báo cáo tóm tắt về việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo luật về vấn đề này, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, theo quy định của Đảng, tổ chức, bộ máy của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng sẽ phải báo cáo Bộ Chính trị cho ý kiến.

Trên cơ sở kết luận của Bộ Chính trị và theo quy định của Luật Tổ chức Chính phủ, Chính phủ sẽ ban hành Nghị định để quy định về cơ cấu, tổ chức của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng sẽ quy định các đơn vị thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng thực hiện nhiệm vụ điều tra hình sự.

Do đó, không cần thiết phải quy định số lượng tối đa các cục, phòng điều tra thuộc Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và Quân đội nhân dân, bởi vì vấn đề này sẽ do cấp có thẩm quyền quyết định theo quy định của Đảng và Luật Tổ chức Chính phủ.

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an trình bày Báo cáo tóm tắt về việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo luật
Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an trình bày Báo cáo tóm tắt về việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo luật

Theo Đại tướng Lương Tam Quang, nhằm bảo đảm tính thống nhất giữa dự thảo Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) và dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đồng thời phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của các hệ lực lượng trong Công an nhân dân, dự thảo Luật đã điều chỉnh thẩm quyền điều tra giữa Cơ quan An ninh điều tra và Cơ quan Cảnh sát điều tra.

Theo đó, Cơ quan An ninh điều tra của Công an nhân dân được giao thẩm quyền điều tra 07 tội danh, gồm 04 tội danh thuộc lĩnh vực an ninh hàng không (từ Điều 264 đến Điều 267), 02 tội danh liên quan đến phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (Điều 290 và Điều 291) và Tội xúc phạm Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca, Đảng kỳ (Điều 343) trong dự thảo Bộ luật Hình sự.

Báo cáo về việc bổ sung thẩm quyền điều tra về loại tội cho các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết, công tác điều tra hình sự là hoạt động đặc thù, đòi hỏi tính chuyên nghiệp rất cao và liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Do đó, các hoạt động này cần phải do cơ quan điều tra chuyên trách, điều tra viên thực hiện. Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự hiện hành đã xác định thẩm quyền của các cơ quan này phù hợp với tính chất, chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước, địa bàn và lĩnh vực hoạt động chuyên ngành của từng lực lượng.

Đồng thời bảo đảm nguyên tắc phân công, phân cấp rành mạch, chuyên sâu, tránh chồng chéo trong tổ chức điều tra hình sự. Do vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên quy định như dự thảo Luật.

Về thẩm quyền trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản của các cơ quan Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư, Báo cáo tóm tắt về việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo luật nêu rõ: Tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội đã xem xét hồ sơ định hướng chính sách của dự án Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi); trong đó có chính sách không mở rộng thẩm quyền của các Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra.

Đồng thời, dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) đã bỏ quy định về thẩm quyền thụ lý, điều tra trong thời hạn 1 tháng đối với Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư và chỉ giữ lại thẩm quyền 7 ngày.

Theo đó trong thời hạn 7 ngày các cơ quan này được tiến hành một số hoạt động điều tra ban đầu và phải chuyển hồ sơ vụ án cho Cơ quan điều tra; với thời hạn này thì sẽ không bảo đảm để thực hiện thủ tục trưng cầu giám định và yêu cầu định giá tài sản.

Do đó, việc không quy định thẩm quyền trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản của các cơ quan này là phù hợp.

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an nêu rõ, tại điểm b khoản 2 Điều 37 quy định việc phân công thực hiện nhiệm vụ theo lĩnh vực công tác, điểm c khoản 2 Điều 37 quy định việc phân công giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra vụ án hình sự cụ thể.

Bên cạnh đó, Bộ luật Tố tụng hình sự chỉ quy định chung về việc phân công của Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra cấp tỉnh đối với Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng Công an cấp xã, Phó Trưởng Công an cấp xã. Các quy định cụ thể thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự. Vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên quy định như dự thảo Luật.