Tại phiên họp ngày 18.11, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét việc tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi. Một nội dung đáng chú ý là bổ sung công việc phục vụ cộng đồng làm biện pháp thay thế hình thức phạt tiền, với ba điều kiện được nêu: người vi phạm là cá nhân, mức phạt từ 5 triệu đồng trở xuống, đã nhận lỗi và tự nguyện đề nghị thực hiện.

Phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội về dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi ngày 18.11.2026.

Thay cách chấp hành, không xóa trách nhiệm

Ngưỡng được đề xuất bao gồm cả mức phạt đúng 5 triệu đồng. Đối tượng là cá nhân vi phạm hành chính, không phải mọi tổ chức bị xử phạt. Yếu tố nhận lỗi và tự nguyện đề nghị cũng nằm trong thiết kế chính sách, gắn với yêu cầu bảo đảm phù hợp Công ước về lao động cưỡng bức năm 1930 mà Việt Nam là thành viên.

Điều đáng bàn ở đây là cách người vi phạm thực hiện trách nhiệm. Thay vì chỉ tác động vào túi tiền, công việc phục vụ cộng đồng có thể yêu cầu họ dành thời gian và công sức cho một việc có ích. Nếu được tổ chức phù hợp, quá trình ấy có cơ hội tạo ra sự ghi nhớ cụ thể hơn về hậu quả của hành vi và nghĩa vụ với không gian sống chung.

Nhưng một lựa chọn mang ý nghĩa giáo dục không thể chỉ dừng ở tên gọi. Cần xác định rõ công việc nào được giao, thời lượng tính ra sao, ai giám sát, điều kiện sức khỏe được xem xét thế nào và kết quả hoàn thành được xác nhận bằng cách nào. Đó là những chi tiết quyết định sự công bằng khi chính sách đi vào thực tế.

Không thể để cùng một mức phạt, người ở địa phương này phải thực hiện khối lượng công việc rất khác người ở địa phương khác mà thiếu căn cứ rõ ràng. Cũng cần tránh biến việc phục vụ cộng đồng thành hình thức bêu tên, làm nhục người vi phạm. Mục tiêu là sửa hành vi, không tạo thêm một tổn thương không cần thiết.

Chưa thể tự chọn làm việc thay nộp phạt

Theo thông tin tại phiên họp, dự thảo dự kiến được trình Quốc hội thông qua ngày 21.11. Những điều kiện áp dụng cuối cùng và thời điểm có hiệu lực phải căn cứ văn bản được ban hành. Người đang có quyết định xử phạt chưa thể dựa vào đề xuất này để tự chuyển sang làm việc công ích.

Trong cùng lần chỉnh lý, Chính phủ cũng bỏ đề xuất dành một phần tiền thu từ xử phạt, sau khi nộp ngân sách, để hỗ trợ hoạt động xử phạt và quản lý thi hành pháp luật.

Đặt bên cạnh nhau, những thay đổi này gợi một yêu cầu căn bản: hiệu quả xử lý vi phạm phải được nhìn vào mức độ chấp hành và khả năng ngăn tái phạm. Số tiền thu được không thể là thước đo duy nhất.

Với biện pháp phục vụ cộng đồng, giá trị cũng sẽ nằm ở kết quả ấy: người vi phạm hoàn thành trách nhiệm, cộng đồng nhận được lợi ích thực chất và cách tổ chức đủ minh bạch để không ai bị đối xử tùy tiện.