Trong khi người dân đang lo lắng trước diện tích canh tác ngày càng thu hẹp, công tác kiểm tra, xác định ranh giới sạt lở và giải quyết hỗ trợ thiệt hại vẫn còn nhiều vướng mắc.

Những vạt rẫy bị dòng sông bào mòn
Dòng sông Krông Nô đoạn hợp lưu với sông Krông Ana, từ lâu là nguồn cung cấp nước và phù sa cho những vùng đất sản xuất nông nghiệp trù phú ở khu vực giáp ranh giữa xã Quảng Phú (Lâm Đồng) và xã Nam Ka (Đắk Lắk). Thế nhưng, thời gian gần đây, nhiều đoạn bờ sông liên tục bị xói lở, tạo thành những vách đất dựng đứng, kéo theo cây trồng và đất canh tác của người dân trôi xuống lòng sông.
Ghi nhận tại khu vực ven sông thuộc xã Quảng Phú, nhiều vị trí bờ đất bị khoét sâu, để lộ những bộ rễ cây chênh vênh. Có nơi, các mảng đất lớn xuất hiện vết nứt, tách rời rồi đổ sụp xuống dòng nước. Những thửa đất vốn là tư liệu sản xuất của người dân nay bị thu hẹp đáng kể. Đứng nhìn phần đất sản xuất ngày càng bị dòng sông cuốn đi, anh Đặng Văn Mạnh (trú thôn Đức Xuyên, xã Quảng Phú) không khỏi xót xa.
Một khó khăn khác được chính quyền cơ sở phản ánh là điều kiện phục vụ công tác quản lý, giám sát trên sông còn hạn chế. Địa phương chưa có phương tiện chuyên dụng đường thủy như ca nô, tàu thuyền để thường xuyên tuần tra, tiếp cận các điểm khai thác và khu vực sạt lở. Trong khi đó, lực lượng phụ trách lĩnh vực tài nguyên và môi trường còn mỏng, cần được tập huấn chuyên sâu về quản lý khoáng sản; thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính ở cấp xã cũng có những giới hạn nhất định.
Theo anh Mạnh, gia đình có hơn 2ha đất sản xuất nhưng qua nhiều đợt sạt lở, diện tích hiện chỉ còn chưa đầy 1ha. “Nông dân bám rẫy, bám vườn, mọi sinh hoạt gia đình và cả nguồn vốn vay ngân hàng đầu tư tái canh đều trông cậy vào từng mùa thu hoạch. Đất rẫy bị thu hẹp đáng kể khiến kinh tế gia đình rơi vào cảnh hụt hẫng, chưa biết sắp tới sẽ xoay xở ra sao để bù đắp nguồn thu”, anh Mạnh chia sẻ.
Không chỉ người dân phía bờ Lâm Đồng, các hộ canh tác ở bờ đối diện thuộc xã Nam Ka cũng chịu ảnh hưởng. Gia đình bà Diệp Thị Liên (trú thôn 4, xã Nam Ka) từng có thửa đất rộng khoảng 2,5 sào, nhưng sau thời gian dài bị xói mòn, diện tích còn lại chỉ một phần nhỏ. Theo bà Liên, điều khiến người dân bất an không chỉ là diện tích đất bị mất mà còn là nguy cơ sạt lở tiếp diễn. Những vết nứt mới xuất hiện trên mặt đất khiến việc ra rẫy chăm sóc cây trồng trở nên nguy hiểm.
“Đất đai thu hẹp đã đành, mỗi lần ra thăm vườn thấy các vệt nứt mới xuất hiện, bà con ở đây đều cảm thấy bất an. Đôi khi muốn đến gần mép sông để nhắc nhở các phương tiện di chuyển ra xa bờ hơn nhằm hạn chế sóng đánh sạt lở, nhưng khoảng cách sông nước xa xôi và việc giao tiếp giữa đôi bên cũng gặp nhiều trở ngại, khó tìm được tiếng nói chung”, bà Liên bày tỏ.
Theo phản ánh của người dân, tại một số khu vực ven sông thường xuyên có tàu hút cát hoạt động, neo đậu khá gần bờ. Người dân lo ngại hoạt động khai thác cát cùng sóng do phương tiện thủy tạo ra có thể làm gia tăng tình trạng xói lở. Tuy nhiên, để xác định chính xác mức độ tác động của từng yếu tố cần có đánh giá chuyên môn từ cơ quan chức năng.
Thực tế, sạt lở tại khu vực này được xác định có nhiều yếu tố tác động, trong đó có diễn biến dòng chảy, biến đổi địa chất, việc điều tiết nước từ các công trình thủy điện phía thượng nguồn và hoạt động khai thác cát lòng sông.

Chậm cắm mốc, vướng hỗ trợ người dân
Không chỉ phản ánh qua thực tế hiện trường, mức độ sạt lở dọc sông Krông Nô còn được chính quyền địa phương ghi nhận trong các báo cáo chuyên môn. Theo Báo cáo số 371/BC-UBND ngày 25.9.2026, UBND xã Quảng Phú đã kiểm tra và ghi nhận nhiều vị trí bờ sông bị sụt lún nghiêm trọng tại khu vực hoạt động của Công ty TNHH Xuân Bình và Doanh nghiệp tư nhân Văn Hồng. Một số đoạn xuất hiện vách đất đứng, kết cấu đất cát pha bị rạn nứt thành từng mảng. Đáng chú ý, tại hiện trường có các phương tiện tàu hút công suất lớn, gắn hệ thống vòi hút hoạt động ở cự ly khá gần mép bờ canh tác.
Báo cáo cũng thống kê các điểm sạt lở kéo dài qua nhiều thửa đất của người dân. Riêng khu vực hoạt động của Doanh nghiệp tư nhân Văn Hồng, phạm vi ghi nhận kéo dài từ thửa đất số 7, tờ bản đồ số 13, thuộc hộ ông Y Luyết Byă, đến thửa đất số 18, tờ bản đồ số 15, thuộc hộ bà Vi Thị Vân, tại địa bàn thôn Phú Lợi, xã Đức Xuyên (theo thông tin trong báo cáo).
Trước đó, tại Báo cáo số 18/BC-UBND ngày 28.1.2026, UBND xã Quảng Phú đã đề nghị các đơn vị khai thác hoàn thiện việc xác định tọa độ, kiểm tra cao độ, độ sâu và thả phao tiêu phân định ranh giới hoạt động theo quy chuẩn kỹ thuật. Tuy nhiên, việc cắm mốc ranh giới trên mặt nước đến nay vẫn chưa đạt tiến độ yêu cầu, gây khó khăn cho công tác theo dõi, giám sát.
Ở phía tỉnh Đắk Lắk, Báo cáo số 313/ BC-UBND ngày 23.10.2026 của UBND xã Nam Ka cho biết, ngày 22.10.2026, đại diện các hộ dân có đất bị ảnh hưởng tại tổ tự quản số 2, buôn Plao Siêng đã đến trụ sở Đảng ủy, HĐND và UBND xã kiến nghị về việc hỗ trợ, đền bù thiệt hại do sạt lở. Theo phản ánh của người dân, phương án hỗ trợ, đền bù sạt lở đợt 7 kéo dài từ năm 2019 đến nay vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Trong khi đó, những đợt sạt trượt mới tiếp tục lấn sâu vào đất sản xuất từ 200-300m, vượt ngoài phạm vi ranh giới khảo sát trước đây, khiến nhiều hộ đứng trước nguy cơ mất thêm tư liệu sản xuất.
Trước kiến nghị của người dân, ngày 21.9.2026, UBND xã Nam Ka và Công ty Thủy điện Buôn Kuốp đã tổ chức làm việc để tìm hướng tháo gỡ. Tại Công văn số 2922/TĐBK-KTATMT ngày 1.10.2026 gửi UBND tỉnh Đắk Lắk, Công ty Thủy điện Buôn Kuốp cam kết sẵn sàng tạm ứng kinh phí phục vụ công tác cắm mốc, đo đạc đợt 8. Tuy nhiên, việc triển khai vẫn cần hoàn thiện các thủ tục và phương án đo đạc thực địa, nên quyền lợi của các hộ dân chưa thể giải quyết dứt điểm.
Một khó khăn khác được chính quyền cơ sở phản ánh là điều kiện phục vụ công tác quản lý, giám sát trên sông còn hạn chế. Địa phương chưa có phương tiện chuyên dụng đường thủy như ca nô, tàu thuyền để thường xuyên tuần tra, tiếp cận các điểm khai thác và khu vực sạt lở. Trong khi đó, lực lượng phụ trách lĩnh vực tài nguyên và môi trường còn mỏng, cần được tập huấn chuyên sâu về quản lý khoáng sản; thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính ở cấp xã cũng có những giới hạn nhất định. Thực trạng sạt lở sông Krông Nô đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền hai tỉnh Đắk Lắk và Lâm Đồng cùng các ngành chức năng. Trước mắt, cần sớm hoàn thiện việc đo đạc, xác định phạm vi sạt lở, cắm mốc ranh giới hoạt động khai thác và tăng cường kiểm tra thực địa để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm.
Về lâu dài, việc đánh giá nguyên nhân, kiểm soát hoạt động khai thác khoáng sản và điều tiết dòng chảy cần được thực hiện trên cơ sở phối hợp liên tỉnh, liên ngành. Cùng với đó, phương án hỗ trợ, bồi thường cho người dân bị ảnh hưởng cần được rà soát, giải quyết kịp thời, đúng quy định. Bởi phía sau những đoạn bờ sông đứt gãy không chỉ là diện tích đất bị mất mà còn là sinh kế và cuộc sống lâu dài của người dân ven sông.
