Nghi thức thu thóc cầu mùa của người Khơ Mú

Là một trong những dân tộc cư trú lâu đời tại miền Tây Bắc Việt Nam, người Khơ Mú sở hữu kho tàng văn hóa dân gian phong phú và độc đáo.

Xuất phát từ quan niệm vạn vật hữu linh, họ tin rằng trời, đất, nương rẫy và các yếu tố tự nhiên đều có linh hồn, luôn dõi theo và tác động trực tiếp đến đời sống sản xuất.

Chính niềm tin nguyên thủy đó đã hình thành nên nghi thức thu thóc cầu mùa - một sợi dây tâm linh kết nối con người với thần linh và tổ tiên.

Hàng năm, vào khoảng tháng 11 hoặc tháng 12, khi lúa trên nương đã chín vàng và được gặt thành từng đống, đồng bào lại rộn ràng tổ chức nghi lễ này.

Nghi thức thu thóc cầu mùa không chỉ là một nghi lễ nông nghiệp thuần túy mà còn là bức tranh văn hóa tâm linh đặc sắc, thể hiện khát vọng ấm no và sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên.

Đây còn là dịp để dân bản bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với thần linh đã ban cho mưa thuận gió hòa, bảo vệ lúa ngô khỏi sâu bệnh và cầu mong những hạt thóc vàng sẽ luôn nặng trĩu, làm đầy bồ, mang lại sự yên vui cho bản làng.

Để buổi lễ diễn ra trang nghiêm và đúng bản sắc, toàn thể cộng đồng bản Nậm Pù đã cùng nhau vào cuộc với sự phân công tỉ mỉ.

Nếu như phụ nữ đảm nhiệm việc vệ sinh môi trường, lặn lội vào rừng sâu tìm kiếm các loại hoa dại và rau củ quả tươi ngon nhất, thì cánh đàn ông thanh niên lại tất bật lên rừng chặt tre, dựng lán và làm bàn trưng bày lễ vật.

Trong khi đó, những người già có uy tín trong bản cẩn thận chuẩn bị bộ quần áo dân tộc truyền thống và trau chuốt từng lời trong bài văn khấn.

Không khí càng thêm phần náo nức khi những nhịp điệu rộn ràng của các nhạc cụ, sẵn sàng cho ngày hội lớn.

Tất cả sự chuẩn bị ấy đều hướng tới một mục đích duy nhất: dâng lên thần linh tấm lòng thành kính nhất của dân bản.

Khi bắt đầu buổi lễ, giữa không gian linh thiêng, lễ vật được bày biện giản dị nhưng đầy đủ sản vật địa phương, thường là một con lợn khoảng 30kg, các loại hoa rừng, hương, rượu cần, cơm nếp cùng bánh kẹo và trà nước.

Mở đầu buổi lễ, chủ lễ thắp hương thành kính thông báo cho tổ tiên và các vị thần cai quản địa bàn về lễ thu thóc.

Đứng trước mâm lễ, thầy cúng đọc bài văn khấn bằng giọng chậm rãi, uy nghiêm, mời thần Trời, thần Đất, thần Núi, thần Rừng, thần Suối, thần Nước và đặc biệt là thần Lúa – linh hồn của hạt thóc – về chứng giám.

Lời khấn vang lên giữa đại ngàn như lời tâm tình: “Một năm qua, dân bản phát nương làm ruộng nhờ ơn các thần phù hộ, nay lúa tốt thóc nhiều. Kính xin các thần phù hộ cho thóc phơi không ướt, thóc cất không mốc, chuột chim không phá... Xin cho bản làng yên vui, trẻ con no đủ, mọi nhà đoàn kết.”

Kết thúc lời khấn, một không khí hội hè vỡ òa khi tất cả mọi người cùng nhau đập lúa, sàng thóc và thực hiện  nghi lễ thu thóc.

Tiếng trống, tiếng nhạc rộn rã vang lên, đồng bào cùng nhau nhảy múa, thành vòng tròn xung quanh đống thóc trong niềm hạnh phúc của một mùa màng bội thu.

Sự kiện tái hiện nghi lễ lần này có sự tham gia của đoàn đồng bào dân tộc Khơ Mú đến từ xã Huổi Một.

Theo ông Phạm Quang Đức, Phó Chủ tịch UBND xã Huổi Một, đây là niềm tự hào và xúc động lớn lao của bà con khi được góp phần vào việc giới thiệu bản sắc dân tộc Sơn La đến với nhân dân cả nước cũng như du khách quốc tế tại Thủ đô.

Hiện nay, xã Huổi Một với khoảng 3.000 dân thuộc các dân tộc Mông, Thái, Sinh Mun và Khơ Mú sinh sống.

Chính quyền xã Huổi Một luôn đặt công tác bảo tồn di sản văn hóa của đồng bào các dân tộc lên hàng đầu, từ việc hỗ trợ các đội văn nghệ bản làng duy trì hoạt động thường xuyên đến việc tổ chức các lễ hội đặc trưng như Gầu Tào của người Mông hay các ngày hội văn hóa – thể thao…

Nghi thức thu thóc cầu mùa của người Khơ Mú tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam không chỉ là một hoạt động trình diễn, mà còn là lời khẳng định về sức sống mãnh liệt của văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và làm giàu thêm kho tàng văn hóa dân tộc Việt Nam.