Người phụ nữ áo xanh nghiêng người về phía trước, bàn tay đưa quả bóng xanh ra sát mép sân. Ánh mắt hướng theo lượt bóng sắp thực hiện. Bên cạnh, những người cùng chơi đang chờ. Bức ảnh tại hoạt động giao lưu ngày 3.11 ở Nhà thi đấu Cầu Giấy, Hà Nội, giữ lại vẻ tập trung rất đỗi quen thuộc của thể thao: trước khi bóng rời tay, người chơi có khoảng thời gian của riêng mình.
Đó cũng là ngày Câu lạc bộ Boccia CPFAV chính thức ra mắt, mở thêm sân chơi cho cộng đồng người bại não.
Giúp sức, giữ quyền quyết định
Boccia sử dụng những quả bóng mềm, người chơi tìm cách đưa bóng của mình đến gần bóng đích. Điều đáng chú ý nằm ở cách môn thể thao này tổ chức sự trợ giúp. Theo luật World Boccia, vận động viên hạng BC3 được hỗ trợ bằng máng dẫn bóng. Người vận hành máng thực hiện việc điều chỉnh theo chỉ dẫn của vận động viên; trong lượt đấu, họ không được nhìn vào khu vực bóng đang thi đấu, trừ ngoại lệ được quy định đối với màn hình tại địa điểm tổ chức.
Quy định ấy có ý nghĩa vượt ra ngoài kỹ thuật. Bàn tay hỗ trợ giúp thực hiện điều người chơi muốn làm, lựa chọn vẫn thuộc về người chơi. Cần giúp sức không có nghĩa là phải nhường quyền quyết định.
Từ đây, câu hỏi về thể thao hòa nhập trở nên cụ thể: chúng ta tổ chức sân chơi thế nào để người cần trợ giúp vẫn làm chủ lượt bóng của mình?
Chỉ đưa người khuyết tật đến nhà thi đấu chưa đủ trả lời câu hỏi đó. Họ cần được học kỹ thuật, thử cách chơi, thay đổi lựa chọn khi thấy chưa phù hợp. Cần được thắng bằng khả năng của mình và được thua như bất cứ người chơi nào khác. Thất bại trong cuộc chơi công bằng cũng có giá trị: nó để lại điều cần luyện thêm, lý do trở lại sân và cơ hội làm tốt hơn.
Được nhìn nhận như đối thủ, đồng đội, người có thể quyết định kết quả trận đấu — đó là sự tôn trọng mà thể thao có thể trao bằng hành động.
Sân chơi do cộng đồng vun đắp
Theo Thể thao Việt Nam Plus, từ năm 2021, kết nối của cộng đồng người bại não trưởng thành Việt Nam đã giúp những thành viên đầu tiên ở miền Bắc tiếp cận boccia. Đến nay, các câu lạc bộ, nhóm chơi đã hình thành tại Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Đà Nẵng.
Đằng sau tên gọi câu lạc bộ, vì thế, là quá trình người trong cộng đồng tìm đến nhau và cùng tạo ra điều mình cần. Họ có nhu cầu vận động, có sở thích, có khả năng tập hợp bạn chơi. Những nhu cầu ấy xứng đáng được lắng nghe ngay từ lúc thiết kế hoạt động.
Tại lễ ra mắt, bà Đinh Thị Lan Anh, Chủ tịch sáng lập và điều hành Hội Gia đình trẻ em và người bại não Việt Nam, kể về sự hào hứng của các thành viên khi được trực tiếp luyện tập, chơi thể thao cùng nhau. Đại diện Ủy ban Paralympic Việt Nam, bà Lương Thị Minh Nguyệt, nhớ lại cuộc gặp với Thùy Chi và Duy Minh cách đó ba năm, ý tưởng được trao đổi ngày ấy nay đã thành hiện thực. Bà khẳng định sự đồng hành với những sáng kiến như vậy.
Ba năm từ ý tưởng đến ngày ra mắt không tự nó nói hết những việc đã làm. Nhưng chi tiết ấy cho thấy sân chơi có lịch sử hình thành từ các cuộc gặp, từ người đề xuất và người tiếp sức. Sự đồng hành của tổ chức chuyên môn có ý nghĩa khi nối được vào nỗ lực đang có trong cộng đồng, giúp sáng kiến tìm thấy điều kiện phát triển.
Ở đó, người dân vừa được hưởng lợi, vừa góp phần tạo nên đời sống thể thao. Cách nhìn này cũng giúp tránh biến người khuyết tật thành nhân vật chỉ xuất hiện để nhận quà hoặc làm nền cho lời kể về lòng tốt.
Giữ cho cuộc chơi tiếp diễn
Boccia CPFAV đặt hướng phát triển vào việc củng cố các nhóm hiện có, tập huấn chuyên môn và mở rộng giao lưu. Đây là công việc phía trước, chưa phải kết quả đã hoàn thành.
Bởi vậy, giá trị của ngày ra mắt sẽ còn được đo bằng những buổi tập sau đó. Lịch sinh hoạt có đều không? Người chơi có đến sân được không? Dụng cụ và người hướng dẫn có phù hợp không? Thành viên có được góp ý về cách tổ chức không? Những câu hỏi tưởng nhỏ ấy quyết định sân chơi có trở thành phần quen thuộc trong cuộc sống.
Với ngành thể thao và các địa phương, đây là chỗ để sự quan tâm đi vào việc cụ thể: điều kiện sử dụng sân bãi, hướng dẫn chuyên môn, kết nối người hỗ trợ. Với cộng đồng, đó là cơ hội cùng xây dựng nề nếp tập luyện, chia sẻ kinh nghiệm và đón thêm bạn mới. Trách nhiệm được chia sẻ thì niềm vui mới có cơ hội bền lâu.
Có thể từ sân chơi này sẽ xuất hiện những người theo đuổi thi đấu thành tích cao. Cũng sẽ có người chỉ muốn tập luyện và gặp bạn. Cả hai mong muốn đều đáng được tôn trọng. Sự phát triển của thể thao Việt Nam có thêm chiều sâu khi dành được chỗ cho những lựa chọn khác nhau ấy.
Trở lại bàn tay đang đưa bóng ra phía trước trong bức ảnh: sức gợi của khoảnh khắc nằm ở hành động rất rõ ràng. Người chơi đang thực hiện lượt của mình. Công việc của những người đồng hành là giúp những lượt chơi như thế tiếp tục — vào buổi tập tới, với bạn bè cùng sân, bằng lựa chọn của chính người cầm bóng.