Chiều 17.11, Cục CSGT thông tin định hướng nghiên cứu nghị định thay thế Nghị định 168/2024, đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 238/2026. Theo đó, việc xử lý sẽ xem xét mức độ nguy hiểm của hành vi và số lần vi phạm, thay vì chỉ nhìn vào tên lỗi. Với nhóm hành vi không chấp hành đèn tín hiệu, cơ quan này dự kiến phân biệt các tình huống cụ thể để áp dụng chế tài phù hợp.

Không có chuyện mặc nhiên được “miễn lần đầu”
Định hướng được nêu vẫn giữ cách xử lý nghiêm đối với người cố tình đi qua nút giao khi đèn đỏ đã sáng, hoặc đi vào nút giao gây cản trở, xung đột với luồng xe khác. Những tình huống như xe đang di chuyển khi đèn chuyển vàng rồi dừng lại, hay rẽ phải trái quy định lúc đèn đỏ nhưng chưa gây nguy hiểm, được đặt ra để nghiên cứu phân biệt rõ hơn.
Cục CSGT dự kiến nghiên cứu cảnh cáo, hoặc cảnh cáo kết hợp trừ điểm giấy phép lái xe, với một số vi phạm lần đầu, hành vi ít nghiêm trọng; tái phạm sẽ được xem xét chế tài nghiêm khắc hơn. Cơ quan này khẳng định đó là định hướng đề xuất chính sách, chưa có hiệu lực pháp luật.
Bởi vậy, cách hiểu “vượt đèn đỏ lần đầu chỉ bị nhắc nhở” đã bỏ qua phần quan trọng nhất: tính chất và mức độ nguy hiểm. Một lần cố tình lao qua dòng xe đang được đi có thể gây hậu quả nghiêm trọng ngay tức khắc. Số lần vi phạm là yếu tố để xem xét, không thể thay thế việc đánh giá hành vi.
Ở chiều ngược lại, xử lý thuyết phục cũng cần nhận diện đúng diễn biến thực tế. Một quyết định xử phạt càng tác động lớn đến người dân càng cần được giải thích bằng chứng cứ rõ ràng.
Phân hóa chế tài phải đi cùng phân biệt bằng chứng
Trong định hướng mới, Cục CSGT nhấn mạnh việc xử phạt lỗi đèn tín hiệu phải dựa trên dữ liệu, chứng cứ điện tử, xác định chính xác hành vi và thời điểm vi phạm. Người không đồng ý với quyết định xử phạt có thể khởi kiện ra tòa hành chính.
Đây là phần cần được chú ý cùng với khả năng giảm phạt tiền. Khi chia hành vi thành nhiều mức, tiêu chí càng phải cụ thể: xe ở đâu khi tín hiệu đổi màu, đã đi vào nút giao hay chưa, có gây cản trở dòng xe khác không. Nếu ranh giới mơ hồ, sự linh hoạt có thể dẫn đến cách hiểu khác nhau giữa các nơi xử lý.
Đề xuất cũng đặt ra yêu cầu xác định thống nhất thế nào là vi phạm lần đầu, cách tra cứu lịch sử vi phạm và căn cứ áp dụng chế tài khi tái phạm. Đó là những nội dung cần được làm rõ trong quá trình xây dựng quy định.
Một chính sách xử phạt tốt phải khiến người cố tình gây nguy hiểm biết rằng mình sẽ bị xử lý nghiêm, đồng thời giúp người mắc lỗi hiểu vì sao bị xử lý ở mức ấy. Sức răn đe nằm cả ở sự công bằng có thể kiểm chứng.
