VHO - Trải qua hàng trăm năm hình thành, trao truyền, nghề dệt chiếu cói Kim Bồng là một trong những nghề thủ công truyền thống kết tinh của quá trình lao động, sáng tạo bền bỉ của con người, vùng đất Hội An. Trong đời sống hiện đại, nghề dệt chiếu cói được người dân giữ gìn, phát triển thành một sản phẩm du lịch cộng đồng thu hút du khách.
Dấu ấn nghề chiếu cói Kim Bồng nơi thương cảng Hội An
Làng Kim Bồng thuộc xã Cẩm Kim, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam cũ, nay là phường Hội An, thành phố Đà Nẵng, được hình thành vào khoảng thế kỷ XVI, vốn nổi danh với nghề mộc Kim Bồng đã được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Trình diễn nghề dệt chiếu cói Kim Bồng tại lễ hội làng mộc Kim Bồng
Cùng với đó, nghề dệt chiếu cói cũng nổi danh với các sản phẩm được dệt thủ công tỉ mỉ từ nguyên liệu cói địa phương, nhuộm màu sắc tự nhiên. Hiện nay, nghề này được phục hồi gắn với du lịch trải nghiệm, người dân cùng trình diễn, hướng dẫn du khách chẻ, phơi và dệt chiếu.
Năm 2025, nghề dệt chiếu cói Kim Bồng được UBND tỉnh Quảng Nam (cũ) công nhận là nghề thủ công truyền thống của địa phương
Làng còn giữ được nhiều cánh đồng trồng cói trải dài ven sông Thu Bồn, là nguyên liệu chính dệt chiếu. Điểm đặc biệt của nghề dệt chiếu cói Kim Bồng là hoàn toàn thủ công, mỗi một loại chiếu như chiếu nổi, chiếu trổ, chiếu trắng, chiếu hoa,… sẽ có cách dệt, nhuộm màu, tạo hoa văn khác nhau, mỗi chiếc chiếu được dệt ra trở thành độc đáo, duy nhất.
Những cánh đồng trồng cói trải dài ven sông Thu Bồn, là nguyên liệu chính dệt chiếu
Những người phụ nữ ở làng Kim Bồng xem dệt chiếu cói là nghề “tay trái”, tranh thủ dệt vào buổi tối, sau ngày làm việc chính, hoặc lúc ngơi việc đồng áng, nhà cửa, vừa để giữ nghề, vừa có thêm thu nhập.
“Tuy tương đối nhẹ nhàng, nhưng nghề này đòi hỏi người dệt chiếu phải có sự tỉ mỉ, chăm chút từ chuẩn bị nguyên liệu đến khi thành, tùy theo yêu cầu, mẫu mã, màu sắc mà pha màu theo tỉ lệ thích hợp để nhuộm cói thành các màu khác nhau và thành thục các công đoạn như trổ chiếu mắc sân (mắc chiếu), kéo khổ, dệt, tháo chiếu ra khỏi khung, ghim chiếu…”, chị Nguyễn Thị Cương, một người dân ở Kim Bồng cho biết.
Nghề dệt chiếu cói Kim Bồng hoàn toàn thủ công, mỗi chiếc chiếu được dệt ra là một sản phẩm không trùng lặp, đa dạng màu sắc
Khi dệt, tùy mỗi chiếc chiếu người dệt sẽ điều chỉnh mắc cửi đơn hay kép, mặt chạm nổi âm dương, sợi cói nâng lên, chìm xuống, cải hai, cải ba,… tùy theo hình dáng hoa văn định dệt mà sẽ phối hợp màu sắc hợp lý để cho ra những chiếc chiếu hoa sắc màu đa dạng, hài hòa, không rập khuôn.
Đưa nghề chiếu cói thành sản phẩm du lịch
Từ năm 2024, thành phố Hội An (trước đây) chính thức khai trương hoạt động hướng dẫn tham quan làng mộc Kim Bồng, trong đó có hoạt động giới thiệu và du khách cùng trải nghiệm, xem trình diễn nghề làm chiếu cói, cùng các nghề truyền thống khác của làng Kim Bồng.
Đồng thời cũng quảng bá rộng rãi nghề dệt chiếu trong các sự kiện văn hóa, du lịch, các lễ hội làng nghề truyền thống… của Hội An.
Các bạn trẻ xem người dân Kim Bồng trình diễn dệt chiếu cói
Những hoạt động trải nghiệm này đã góp phần tạo thêm một sản phẩm du lịch cho làng Kim Bồng, mang lại thu nhập cho người làm nghề dệt chiếu, từ đó có động lực để giữ gìn, khôi phục nghề dệt chiếu cói, tìm kiếm mẫu mã, cải tiến sản phẩm và góp phần phát triển du lịch làng nghề, du lịch cộng đồng cho làng Kim Bồng.
Người dân ở làng Kim Bồng đã nỗ lực giữ gìn và phát triển các nghề thủ công của làng như nghề dệt chiếu cói, nghề mộc, gắn với trình diễn phục vụ du khách tham quan
Trong lịch sử hình thành, phát triển của đô thị thương cảng Hội An, nghề, làng nghề thủ công giữ một vai trò rất quan trọng. Hiện Hội An có hơn 50 nghề thủ công truyền thống, trong đó nhiều nghề ở làng Kim Bồng như nghề mộc, nghề dệt chiếu cói, đan thúng chai.
Đặc biệt, khi Hội An là thành viên mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO trên lĩnh vực thủ công và nghệ thuật dân gian, các nghề truyền thống có cơ hội để bảo tồn, phát huy.
Đây cũng là một lợi thế trong việc tổ chức, phát triển hoạt động hướng dẫn tham quan làng mộc Kim Bồng, lồng ghép cùng với việc trải nghiệm các nghề truyền thống khác của làng, trong đó có nghề dệt chiếu cói, để phục vụ đa dạng nhu cầu của du khách; góp phần cải thiện sinh kế, nâng cao thu nhập của người dân địa phương và phát triển các dịch vụ liên quan.
Trải nghiệm trình diễn nghề dệt chiếu cói tại cơ sở Kiboco
Cơ sở sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ Cói Kim Bồng (Kiboco) là một trong những điểm đến được nhiều du khách biết đến với không gian trải nghiệm trình diễn nghề, cùng với nhiều tìm tòi sáng tạo để cải tiến sản phẩm phù hợp với thị hiếu khách hàng, qua đó góp phần khôi phục nghề dệt chiếu cói, góp phần phát triển du lịch làng nghề tại địa phương.
Du khách thích thú khi tự tay thực hiện các công đoạn dệt chiếu tại cơ sở Kiboco
Du khách có thể lựa chọn di chuyển bằng đường sông hoặc đường bộ đến làng nghề Kim Bồng. Trên cung đường ấy, du khách cùng theo chân người dân trải nghiệm cánh đồng trồng cói ven sông Thu Bồn, tìm hiểu nghề dệt chiếu cói, xem trình diễn và cùng tham gia trải nghiệm nghề dệt chiếu với sự hướng dẫn của người dân bản địa, làm quen với các công đoạn như chẻ cói, nhuộm màu, dệt chiếu,…
Trải nghiệm nghề dệt chiếu cói tại không gian lễ hội làng Kim Bồng
Với việc tổ chức “workshop” làm chiếu cói, không gian cơ sở Kiboco đã thử nghiệm mô hình du lịch cộng đồng gắn với trình diễn nghề dệt chiếu, sản xuất các sản phẩm thủ công làm quà lưu niệm từ nguyên liệu cói như chiếu cói, túi xách, quạt,… để mỗi du khách đến đây có thể trải nghiệm câu chuyện về làng nghề chiếu cói Kim Bồng, tự tay làm nên sản phẩm từ cây cói để mang về làm quà lưu niệm.
