Một góc sông Rế
Các dòng sông đang bị “đầu độc”
Hệ thống cung cấp nguồn nước sạch thô TP Hải Phòng dài gần 200 km, do các công ty khai thác công trình thủy lợi trực tiếp quản lý và khai thác. Hệ thống vận hành nhiều chức năng quan trọng như cấp nước tưới tiêu cho sản xuất nông nghiệp (diện tích canh tác 105.000 ha); phòng chống úng lụt, hạn hán; cung cấp hơn 70 triệu m3 nước thô cho sản xuất nước sạch phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và đời sống dân sinh. Tình trạng lấn chiếm hành lang bảo vệ, lấn chiếm lòng sông, khai hoang, xây dựng lán trại, gia trại…tại các lưu vực sông làm biến dạng diện tích tự nhiên tuyến sông. Việc xả thải trực tiếp vào lòng sông từ các khu công nghiệp, đơn vị doanh nghiệp và dân cư… khiến nguồn nước ngọt thành phố bị ô nhiễm, tiềm ẩn những nguy cơ mất an toàn khó kiểm soát.
Theo Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Đa Độ, đơn vị đang quản lý 5 tuyến sông gồm: Đa Độ, He, Lai - Sàng - Họng, Thù, Cốc và Ba Na, chiều dài 73 km, đi qua 5 quận huyện gồm: An Lão, Kiến Thụy, Kiến An, Dương Kinh và Đồ Sơn; 74 cống dưới đê, 50 công trình kênh cấp 1, 144 trạm bơm điện... Trên tuyến hiện có trên 243 cơ sở công nghiệp, làng nghề, bệnh viện, trạm y tế, nghĩa trang… đang xả thải trực tiếp vào lòng sông. Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Thủy Nguyên quản lý hơn 200 km đường sông. Địa bàn rộng, địa hình đa dạng, tình trạng xâm lấn hành lang sông ngày càng phức tạp, nguồn xả thải không qua xử lý từ nguồn dân sinh, hộ cá thể gia tăng về tần suất, mật độ.
Theo Công ty khai thác công trình thủy lợi An Hải, tình hình ô nhiễm nguồn nước tại kênh Bắc Nam Hùng ở mức khá nghiêm trọng do xả thải không qua xử lý của các nhà máy, phân xưởng và cuộc sống dân sinh. Phần lớn các doanh nghiệp, cá nhân vi phạm không hợp tác mỗi khi có đoàn kiểm tra, nhiều đơn vị cố tình xả thải trộm ra môi trường vào những thời điểm khó phát hiện như ban đêm, chủ nhật…Trên hệ thống thủy lợi An Kim Hải thuộc sông Rế, có hàng trăm hộ dân, cơ quan, đơn vị doanh nghiệp lấn chiếm, xây công trình kiên cố ra sát mép sông, phá vỡ quy hoạch, chia cắt nhiều công trình thủy lợi và xả thải trực tiếp vào lòng sông. Để ngăn chặn triệt để, nhiều cơ quan vào cuộc xử lý nghiêm các vi phạm. Theo kết quả phân tích của Công ty Cấp nước Hải Phòng và Trung tâm Y tế dự phòng Hải Phòng: chất lượng nước thô cung cấp cho các nhà máy sản xuất nước sạch của thành phố đang ô nhiễm kéo dài, đặc biệt vào mùa mưa, gây khó khăn rất lớn cho công tác xử lý. Các chỉ số ô nhiễm phổ biến tại các nguồn nước là hợp chất Nitơ, các hợp chất hữu cơ và vi khuẩn Coliform thường vượt quá giới hạn cho phép.
Bảo vệ nguồn nước tại sông Rế
Xử lý nghiêm, dứt điểm các vi phạm
Thời gian qua, lãnh đạo, người đứng đầu một số Sở, ngành, địa phương chưa nhận thức, đánh giá đúng về tầm quan trọng phải bảo vệ nguồn nước, chưa quyết liệt chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ. Công tác tuyên truyền chưa tạo sự chuyển biến trong các tổ chức, cá nhân, cộng đồng về ý thức quản lý, bảo vệ, khai thác và sử dụng bền vững tài nguyên nước. Chế tài xử phạt hành vi lấn chiếm và xả thải trực tiếp vào lòng sông chưa đủ mạnh. Việc quy hoạch hệ thống các công trình thủy lợi và quy hoạch các tiểu vùng thu gom, xử lý nước thải chưa triển khai đúng tiến độ. Việc cắm mốc hành lang bảo vệ nguồn nước chỉ hoàn thành ở một số sông, kênh, thành phố chậm bố trí kinh phí các chương trình, đề án, dự án phân công.
Trước thực trạng báo động trên, các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc bảo vệ nguồn nước ngọt trên địa bàn. UBND TP Hải Phòng chỉ đạo các Sở, ngành, địa phương có nguồn nước ngọt phối hợp thực hiện nhiệm vụ. Trong đó, đề cao vai trò, trách nhiệm người đứng đầu, cán bộ, công chức, viên chức huy động sức mạnh, nguồn lực. Các biện pháp cụ thể gồm: tăng cường quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên nước; kiểm soát chặt chẽ nguồn xả thải gây ô nhiễm; kiên quyết ngăn chặn, đình chỉ những công trình, dự án thiếu cam kết và biện pháp khả thi bảo vệ môi trường; tập trung xử lý nghiêm, dứt điểm những vi phạm pháp luật về bảo vệ công trình thủy lợi, tài nguyên nước.
Nước thải chứa hóa chất chưa qua xử lý xả trực tiếp ra sông Rế
UBND TP Hải Phòng sớm phê duyệt và bố trí kinh phí kịp thời, hợp lý triển khai thực hiện các chương trình, đề án, dự án bảo vệ nguồn nước ngọt. Hành động cụ thể, quyết liệt nâng cao hiệu lực, hiểu quả thực hiện nhiệm vụ được giao. Đặc biệt, các Sở, ngành, địa phương có nguồn nước ngọt đi qua trên địa bàn khẩn trương phối hợp rà soát và xây dựng lộ trình, kế hoạch di dời, giải tỏa những điểm lấn chiếm hành lang bảo vệ, lấn chiếm các lòng sông, trong đó nêu cao vài trò trách nhiệm của chính quyền và sự vào cuộc của các tổ chức đoàn thể cơ sở, từng bước trả lại diện tích tự nhiên của các tuyến sông trên địa bàn thành phố.
Thời gian qua, Sở NN&PTNT TP Hải Phòng tiếp nhận, thẩm định 26 hồ sơ xin cấp phép xả nước thải vào công trình thủy lợi, đề xuất cấp 20 giấy phép; triển khai dự án chống hạn và xâm nhập mặn, nạo vét 12 tuyến kênh trên địa bàn 6 huyện: Vĩnh Bảo, Kiến Thụy, Tiên Lãng, An Lão, An Dương, Thủy Nguyên. Đồng thời, rà soát chất lượng công trình đê điều, quản lý hiện trạng các công trình. Qua đó, phát hiện, xử lý, kiến nghị xử lý nghiêm các vụ việc vi phạm, khắc phục các sự cố đê phát sinh đảm bảo yêu cầu kỹ thuật. Năm 2017, ngành NN&PTNT TP Hải Phòng kiểm tra, hướng dẫn thủ tục cấp phép 94 đơn vị xả nước thải vào công trình thủy lợi, xử lý nghiêm 17 trường hợp vi phạm.
Hải Đăng