1 nét văn hóa ai cũng phải biết khi thờ cúng ngày lễ, Tết

VHO - Tháng Chạp đã điểm, Tết sắp cận kề, đây là quãng thời gian nhiều nét văn hóa cổ truyền ngày càng thể hiện đậm nét trong mọi gia đình và cá nhân. Văn hóa thờ cúng là một trong số đó.

Câu 1: Theo quan niệm phong thủy và triết lý âm dương, vì sao người Việt thường chọn số lẻ (1, 3, 5...) khi thắp hương hoặc bày trái cây?

A. Vì số lẻ tượng trưng cho sự tĩnh tại và kết thúc.

B. Vì số lẻ thuộc về dương, tượng trưng cho sự sinh sôi và phát triển.

C. Vì số lẻ giúp tiết kiệm lễ vật và chi phí cúng bái.

D. Vì số lẻ biểu hiện cho hành hỏa, giúp không gian ấm cúng.

Giải thích:

Theo quan niệm phương Đông, đặc biệt là triết lý âm dương ngũ hành, các số lẻ như 1, 3, 5, 7, 9 thuộc về dương. Số dương tượng trưng cho sự sinh sôi, nảy nở, phát triển và vươn lên. Ngược lại, các số chẵn thuộc về âm, biểu hiện cho sự tĩnh tại, khép kín và kết thúc.

Khi thắp hương hay bày biện lễ vật, việc chọn số lẻ là cách người sống gửi gắm ước nguyện về sự hanh thông, thuận lợi và vượng khí. Người Việt tin rằng thần linh và tổ tiên chỉ nhận lễ vật khi người sống thực sự kính cẩn, chứ không đơn thuần là giá trị vật chất.

Đáp án đúng là: B. Vì số lẻ thuộc về dương, tượng trưng cho sự sinh sôi và phát triển.

Câu 2: Khi thắp 3 nén hương tại chùa hoặc đình, con số này thường mang ý nghĩa tượng trưng cho điều gì?

A. Tượng trưng cho 3 điều: Trời, Người, Đất.

B. Tượng trưng cho Thiên thời, Địa lợi và Nhân hòa.

C. Tượng trưng cho Tam bảo (Phật, Pháp, Tăng) hoặc Tam giới.

D. Tượng trưng cho 3 thế hệ trong một gia đình truyền thống.

Giải thích:

Trong văn hóa nhà Phật, số 3 mang ý nghĩa rất sâu sắc, thường tượng trưng cho Tam bảo bao gồm Phật, Pháp và Tăng. Ngoài ra, con số này còn đại diện cho Tam giới (Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới), Tam thời (Quá khứ, Hiện tại, Tương lai) hoặc Tam vô lậu học (Giới, Định, Tuệ).

Việc thắp 3 nén hương còn thể hiện ý nghĩa về lòng thành của người thắp, bao gồm tâm nhang (lòng thành), giới nhang (lời răn dạy) và định nhang (không thay lòng đổi dạ). Đây là lý do tại sao ở các sân chùa thường có 3 đỉnh hương lớn để người dân thực hiện nghi lễ.

Đáp án đúng là: C. Tượng trưng cho Tam bảo (Phật, Pháp, Tăng) hoặc Tam giới.

Câu 3: Theo các chuyên gia phong thủy, thời điểm nào sau đây KHÔNG nên thắp hương trong điều kiện sinh hoạt bình thường?

A. Vào sáng sớm khi mới bắt đầu một ngày mới.

B. Trước khi gia đình đi ngủ để giữ ấm bát hương.

C. Quá khuya, đặc biệt là sau 22 giờ đêm.

D. Khi chuẩn bị các dịp lễ, Tết, rằm hoặc mùng một.

Giải thích:

Việc thắp hương quá khuya, nhất là sau 22 giờ, không được khuyến khích vì nhiều lý do thực tế và tâm linh. Theo phong thủy, đây là lúc sinh hoạt gia đình đã khép lại, không gian chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi. Người thắp hương lúc này thường mệt mỏi, khó giữ được sự tập trung và thành tâm cần thiết.

Bên cạnh đó, việc thắp hương trong không gian kín vào ban đêm dễ gây ngột ngạt và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cháy nổ khi cả gia đình đã đi ngủ. Chuyên gia khuyên nên dâng hương khi tâm thế ổn định và không gian trang nghiêm nhất để giữ trọn giá trị tinh thần.

Đáp án đúng là: C. Quá khuya, đặc biệt là sau 22 giờ đêm.

Câu 4: Nếu gia đình có nhiều bàn thờ, thứ tự ưu tiên thắp hương chuẩn nhất theo phong tục là gì?

A. Bàn thờ Thần Tài -> Bàn thờ gia tiên -> Bàn thờ Phật.

B. Bàn thờ gia tiên -> Bàn thờ Phật -> Bàn thờ Thần Tài.

C. Bàn thờ Phật -> Bàn thờ gia tiên -> Bàn thờ Thần Tài.

D. Bàn thờ người mới mất -> Bàn thờ gia tiên -> Bàn thờ Phật.

Giải thích:

Trong mọi gia đình Phật tử, bàn thờ Đức Phật và Mẹ Quan Âm luôn đóng vai trò quan trọng nhất và cần được thắp hương đầu tiên. Điều này thể hiện sự tôn trọng đối với những đấng có quyền năng và linh thiêng nhất theo quan niệm tín ngưỡng.

Sau bàn thờ Phật, thứ tự tiếp theo sẽ là bàn thờ gia tiên, sau đó đến bàn thờ Thần Tài – Thổ Địa để cầu mong tài lộc và sự may mắn cho công việc. Nếu gia đình có bàn thờ người mới mất hoặc bàn thờ cô hồn, những nơi này sẽ được thắp hương cuối cùng sau khi đã hoàn tất tại các ban thờ chính.

Đáp án đúng là: C. Bàn thờ Phật -> Bàn thờ gia tiên -> Bàn thờ Thần Tài.

Câu 5: Trong nghi thức hạ lễ sau khi cúng bái, khái niệm "một tuần hương" được hiểu như thế nào?

A. Là thời gian chờ đợi đúng 7 ngày sau khi cúng.

B. Là thời gian để cháy hết 1 nén hương.

C. Là thời gian hương cháy được đúng một nửa nén.

D. Là thời gian thắp đủ 3 nén hương liên tục.

Giải thích:

Theo nghi lễ truyền thống, gia chủ thường phải đợi hết "tuần hương" mới được tiến hành hạ lễ. Khái niệm "một tuần hương" được định nghĩa là thời gian để cháy hết hoàn toàn một nén hương. Việc hạ lễ khi hương chưa cháy hết được xem là vội vàng, vì lời khấn nguyện chưa được gửi gắm trọn vẹn tới tổ tiên.

Tuy nhiên, tùy vào điều kiện và phong tục vùng miền, một số gia đình có thể hạ lễ sau hai tuần hương hoặc khi nén hương đầu tiên đã cháy gần hết. Điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm và dọn dẹp bàn thờ sạch sẽ, ngay ngắn sau khi hoàn thành nghi thức hạ lộc.

Đáp án đúng là: B. Là thời gian để cháy hết 1 nén hương.

* Nội dung tham khảo, tổng hợp từ VTC News, GĐ&XH, Phụ nữ số.