“Dệt ánh sáng 2026” (Weaving Light 2026) là cuộc thi thiết kế họa tiết đèn lồng và ứng dụng sáng tạo Hội An do Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An phát động trong khuôn khổ Lễ hội Đèn lồng Quốc tế Hội An 2026. Người dự thi được mời phát triển một hệ họa tiết lấy cảm hứng từ nghề làm đèn lồng và ứng dụng vào sản phẩm có thể chế tác tại Hội An. Cuộc thi nhận hồ sơ đến 23:59 ngày 19.11.2026.
Từ một chi tiết nghề đến một sản phẩm mới
Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Đèn lồng Quốc tế Hội An 2026, cuộc thi “Dệt ánh sáng 2026” nhằm kết nối nghề làm đèn lồng Hội An với thiết kế sáng tạo, hướng đến phát triển công nghiệp văn hóa địa phương, mở cơ hội để người làm thiết kế cùng nghệ nhân và cơ sở sản xuất địa phương đưa ý tưởng từ bản vẽ vào xưởng nghề.
Để làm nên một chiếc đèn, người thợ phải chọn tre, chuốt nan, dựng khung, căng vải, phối màu và tính đến cách ánh sáng đi qua lớp bọc. Với người dự thi, nhịp lặp của khung nan, một mối nối hay bóng đổ trên mặt vải đều có thể là điểm bắt đầu.
Cuộc thi đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để các chi tiết của nghề làm lồng đèn Hội An trở thành cảm hứng cho một hệ họa tiết mới và ứng dụng trên một sản phẩm phục vụ đời sống hôm nay?
Mỗi phương án dự thi gồm ba phần. Trước hết, thí sinh chọn và ghi rõ nguồn cảm hứng từ nghề làm lồng đèn Hội An. Đó có thể là vật liệu, cấu trúc, kỹ thuật chế tác, hình dáng, ánh sáng, bóng đổ, con người hoặc không gian văn hóa gắn với nghề. Từ đó, thí sinh xây dựng một hệ họa tiết mới với ngôn ngữ tạo hình nhất quán, gồm họa tiết chủ đạo, họa tiết bổ trợ, bảng màu và quy tắc phát triển
Phần cuối của bài dự thi là một sản phẩm sử dụng chính hệ họa tiết đó, kèm phương án sơ bộ về vật liệu, kỹ thuật, kích thước và chi phí dự kiến, phù hợp với khả năng chế tác tại Hội An. Sản phẩm được đề xuất không bắt buộc giữ nguyên hình dáng chiếc đèn lồng truyền thống. Các phương án ứng dụng có thể là trang phục, phụ kiện, đồ gia dụng, văn phòng phẩm, bao bì, vật phẩm trang trí, sản phẩm lưu niệm hoặc các sản phẩm thủ công khác.
Cuộc thi dành cho học sinh, sinh viên, giảng viên các trường đại học, cao đẳng, nhà thiết kế, họa sĩ, nghệ nhân, người làm sáng tạo độc lập và những ai quan tâm đến thiết kế, văn hóa Hội An. Ban Tổ chức khuyến khích các nhóm liên ngành, liên khoa và liên trường.
Nghệ nhân giảng đề từ xưởng
Trong buổi giảng đề trực tuyến sáng 12.11, hai nghệ nhân Nguyễn Đức Thành và Võ Đình Hoàng kết nối trực tiếp từ xưởng. Cùng tham gia có ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An, Trưởng Ban Tổ chức, họa sĩ Trần Nguyễn Trung Tín, giảng viên Khoa Truyền thông và Thiết kế, Đại học RMIT Việt Nam, và nhà thiết kế Joe Nguyễn, sáng lập Studio Alt.
Với hơn 25 năm gắn bó với nghề, nghệ nhân Nguyễn Đức Thành kể cách người thợ chọn tre đúng tuổi, đủ độ dẻo, cạo sạch lớp vỏ xanh rồi ngâm lá xoan để chống mối mọt trước khi vót nan. Nhờ xử lý tre như vậy, đèn xếp có thể bung mở nhiều lần mà vẫn giữ dáng. Ông cũng lưu ý về độ xuyên sáng của màu vẽ. Màu quá đậm có thể chuyển tối khi đèn được thắp lên.
Tại xưởng Le Lantana, nghệ nhân Võ Đình Hoàng giới thiệu công đoạn dựng khung và dán lụa. Chỉ vài nan thiếu cân đối cũng đủ làm chiếc đèn mất dáng. Khi được hỏi cách làm mới họa tiết mà vẫn giữ bản sắc, ông nói: “Khung đèn đã là hồn của đèn rồi. Họa tiết đưa lên có thể rất mới mẻ, miễn là tôn chiếc đèn lên, để nó nhẹ hơn, tinh túy hơn và phù hợp với không gian hiện đại.”
Họa sĩ Trần Nguyễn Trung Tín gợi ý xây dựng hệ họa tiết có quy tắc phát triển, với nhiều phiên bản màu sắc và kích thước để dùng trong các bối cảnh khác nhau. Tre, lụa, dáng đèn, hiệu ứng ánh sáng hay sinh hoạt trong làng nghề đều có thể cung cấp chất liệu. Với họa tiết cổ, người dự thi có thể tham khảo và chuyển hóa thành ngôn ngữ tạo hình của mình.
Nhà thiết kế Joe Nguyễn đề xuất nhìn một hệ họa tiết qua ba yếu tố gồm hình thái, nhịp điệu và chất liệu. Ông lấy ví dụ từ nhịp cửa chớp, lớp ngói xếp chồng, nhịp cầu Chùa Cầu và những dây đèn treo dọc phố, đồng thời gợi ý quy trình năm bước gồm nghiên cứu, phác thảo, hoàn thiện, kiểm tra tính ứng dụng và định lượng.
Tại buổi giảng đề, ông Phạm Phú Ngọc nhấn mạnh yêu cầu đưa hệ họa tiết vào sản phẩm phục vụ đời sống hôm nay. Ông cũng cho biết Trung tâm đã hoàn thành hồ sơ đề nghị ghi danh nghề làm lồng đèn Hội An vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Từ bản vẽ đến mẫu trưng bày bên sông Hoài
Bài dự thi được chấm theo năm tiêu chí gồm thẩm mỹ và chất lượng thiết kế (30%), chiều sâu văn hóa (25%), mức độ phù hợp với người dùng và thị trường (20%), khả năng chế tác cùng nghệ nhân tại Hội An (15%) và vật liệu, tính bền vững (10%).
Cuộc thi có một giải Nhất trị giá 7 triệu đồng, một giải Nhì 5 triệu đồng và một giải Ba 3 triệu đồng. Mỗi giải kèm giấy chứng nhận, với tổng tiền thưởng 15 triệu đồng.
Từ ngày 20 đến 23.11, Ban Giám khảo chấm độc lập trên hồ sơ ẩn danh. Từ ngày 24 đến 29.11, tác giả các phương án phù hợp sẽ phối hợp với nghệ nhân và cơ sở sản xuất thủ công tại Hội An để chế tác mẫu. Triển lãm tại Quảng trường sông Hoài từ ngày 3 đến 6.12 sẽ giới thiệu tối đa 15 bộ thiết kế được chọn cùng các sản phẩm mẫu. Lễ trao giải diễn ra tại lễ bế mạc lễ hội.
Quyền tác giả đối với thiết kế thuộc về cá nhân hoặc nhóm tác giả. Những thiết kế có triển vọng có thể được xem xét phát triển tiếp theo thỏa thuận giữa các bên.
Lễ hội Đèn lồng Quốc tế Hội An 2026 với chủ đề “Hội An - Sắc màu di sản” diễn ra từ ngày 3 đến 6.12 tại Quảng trường sông Hoài, Vườn tượng An Hội, dọc sông Hoài và trên nhiều tuyến phố cổ. Sự kiện trùng dịp kỷ niệm 27 năm Đô thị cổ Hội An được UNESCO ghi danh Di sản Văn hóa Thế giới. Chương trình dự kiến có các cụm đèn lồng nghệ thuật, triển lãm “Đèn lồng và Nghệ thuật tái sinh”, hoạt động “Minh đăng dạ hành” và tọa đàm về nghề thủ công.
Qua việc đưa nhà thiết kế và người thợ vào cùng quá trình làm mẫu, cuộc thi kỳ vọng tạo thêm sản phẩm mang dấu ấn Hội An, có công dụng trong đời sống và có khả năng tiếp cận thị trường. Hoạt động này gắn với định hướng phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch bền vững và vai trò của Hội An trong Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO ở lĩnh vực Thủ công và Nghệ thuật dân gian.
