Nhắc đến lễ mừng cơm mới tại buổi khai mạc, đại diện học viên người Bru – Vân Kiều kể về niềm vui sum họp sau những tháng ngày vất vả trên nương rẫy. Bà con tạ ơn trời đất, cầu cho vụ tới mưa thuận gió hòa. Trong lời cầu dịp cơm mới có cả mong ước gia đình no ấm, bản làng bình yên. “Đây cũng là dịp để mọi người sum họp, chia sẻ niềm vui và thêm gắn bó với nhau”, đại diện học viên chia sẻ.

Theo bà Trang Thị Hồng Thuý, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Quảng Trị, lễ mừng cơm mới còn lưu giữ những nghi thức gắn với vòng đời cây lúa. Tại xã Kim Ngân, lễ của người Bru – Vân Kiều thường diễn ra vào khoảng cuối tháng tám âm lịch. Lúa chín vàng trên rẫy, bà con gặt về, tuốt hạt. Đợi cho công việc thu hoạch đâu vào đấy, người dân mới sửa soạn lễ cúng.
Lễ hội mừng cơm mới của người Bru – Vân Kiều ở Kim Ngân đã được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2023.
Qua cách bà con kể chuyện mừng cơm mới, có thể hiểu vì sao người già muốn con cháu biết ý nghĩa của lễ này. Hạt lúa thu về có công người làm rẫy, nhưng được mùa còn nhờ trời đất cho mưa nắng thuận hòa. Lễ tạ ơn nhắc con cháu nhớ điều ấy. Còn với người trong bản, sau một vụ ai nấy bận việc nương rẫy, đây là dịp gặp nhau, cùng mừng cho thành quả lao động của mỗi nhà.

Một số học viên lớn tuổi ở lớp tập huấn chia sẻ, có những điều chỉ còn các già làng, người lớn tuổi ghi nhớ. Vì vậy, bà con muốn được gặp những nghệ nhân, già làng ở các địa phương cùng có tục mừng cơm mới, nghe họ kể và học cách tổ chức lễ. Điều học được ở lớp, bà con mong đem về thực hành ngay trong gia đình, trong bản, nơi con cháu có thể cùng dự lễ với ông bà.
Theo bà Thuý, lớp tập huấn tại Nhà truyền thống dân tộc Vân Kiều – Pa Kô, xã Khe Sanh, là hoạt động thuộc Dự án 6 về bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch. Qua việc kết nối các cộng đồng cùng gìn giữ lễ mừng cơm mới, Bảo tàng tỉnh mong người trẻ có cơ hội học từ thế hệ đi trước, người dân có thêm kỹ năng để tự tổ chức lễ và giới thiệu phong tục của mình với du khách.

Bà Trần Thị Thương, PCT UBND xã Khe Sanh cho biết địa phương mong nghệ nhân, người dân trực tiếp tổ chức các hoạt động trải nghiệm văn hóa, để khách đến thăm di tích, tìm hiểu vùng cà phê Khe Sanh còn có dịp biết đến đời sống của đồng bào Vân Kiều, Pa Kô. Xã mong muốn nghị ngành văn hóa cùng khảo sát, lựa chọn những hoạt động phù hợp để người dân có thêm sinh kế.
Về chuyện đón khách, đại diện học viên gửi gắm ngay tại lớp học một điều bà con coi trọng. “Những nghi lễ thiêng liêng phải được tôn trọng, những phong tục tốt đẹp phải được gìn giữ và bà con phải được trực tiếp tham gia, cùng hưởng lợi từ những giá trị văn hóa của mình”... bà Trần Thị Thương nhấn mạnh.

