Đại biểu Quốc hội đề nghị thu hồi ưu đãi nếu nhà đầu tư không đạt cam kết

Sáng 2.11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.

Có thưởng, phạt phân minh, thu hồi ưu đãi

Nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Phạm Văn Hòa, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp cho rằng, đối với ưu đãi đầu tư đặc biệt, cần làm rõ tiêu chí xác định doanh nghiệp có tác động lan tỏa, tạo động lực phát triển để lựa chọn đúng đối tượng được hưởng ưu đãi.

Đối với trường hợp nhà đầu tư không hoàn thành cam kết, chậm tiến độ hoặc chỉ hoàn thành một phần dự án, đại biểu đề nghị có cơ chế xử lý, chế tài cụ thể, bao gồm việc thu hồi ưu đãi và xử lý các trường hợp chậm trả hoặc kéo dài thời gian thu hồi.

Theo đại biểu, hoàn thiện các quy định này sẽ góp phần bảo đảm chính sách ưu đãi đầu tư của Nhà nước được thực hiện công bằng, hợp lý và khách quan.

Đại biểu cho rằng, quy định trong Luật về kiểm tra, giám sát, đánh giá hiệu quả đầu tư là hết sức cần thiết, nhất là đối với các doanh nghiệp được Nhà nước đầu tư vốn, tài sản hoặc giao đất, hỗ trợ vốn để đầu tư.

Đại biểu cũng đề nghị Chính phủ quy định rõ các nội dung đánh giá, không chỉ dừng ở chất lượng đầu tư và kết quả kinh doanh mà cần quan tâm đến tác động môi trường. Theo đại biểu, nhiều ngành nghề có tác động lớn đến môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe, đời sống người dân. Vì vậy, cần đánh giá tác động đối với môi trường biển, khu vực miền núi và Đồng bằng sông Cửu Long.

Một nội dung khác được đại biểu đề cập là hiệu quả sử dụng đất đối với các dự án được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất hoặc thu một phần tiền sử dụng đất. Theo đại biểu, cần đánh giá thực chất hiệu quả sử dụng đất, đồng thời so sánh hiệu quả của việc giao đất với phương án cho thuê đất và thu tiền thuê đất hằng năm.

Đại biểu cũng đề nghị quan tâm đánh giá tác động của dự án đối với quốc phòng, an ninh, nhất là các dự án sử dụng khu vực biển, đảo.

Làm rõ mức độ thực hiện cam kết

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Văn Huy, Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên bày tỏ thống nhất với việc hoàn thiện các quy định của Luật Đầu tư nhằm nâng cao chất lượng thu hút đầu tư, bảo đảm hiệu quả thực chất của chính sách ưu đãi và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với doanh nghiệp trong nước.

Về thực hiện cam kết để hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt, đại biểu tán thành quy định tại khoản 4 Điều 17 của dự thảo về nguyên tắc áp dụng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt trên cơ sở kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư về chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh và nâng cao giá trị gia tăng trong nước.

Theo đại biểu, dự thảo nên làm rõ mức độ thực hiện cam kết như thế nào thì được coi là đạt yêu cầu; trường hợp nhà đầu tư chỉ thực hiện một phần cam kết thì xử lý ra sao, việc thu hồi ưu đãi áp dụng đối với toàn bộ hay phần ưu đãi tương ứng với nghĩa vụ chưa hoàn thành.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định đánh giá theo từng cam kết, mức độ hoàn thành và trách nhiệm xử lý tương ứng; giao Chính phủ quy định việc điều chỉnh, thu hồi ưu đãi phù hợp với mức độ vi phạm.

Về đánh giá hiệu quả thực chất của dự án đầu tư, đại biểu Nguyễn Văn Huy cho rằng, khoản 4a Điều 45 của dự thảo đã đề cập đến giá trị gia tăng, tính bền vững và tác động lan tỏa.

“Thu hút đầu tư không chỉ là thu hút vốn lớn mà còn phải tạo ra giá trị gia tăng, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam”, đại biểu Huy nhấn mạnh.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định giao Chính phủ ban hành bộ tiêu chí đánh giá theo ngành, lĩnh vực, chú trọng giá trị gia tăng trong nước, nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ, chất lượng nhân lực, liên kết doanh nghiệp và hiệu quả sử dụng tài nguyên. Kết quả đánh giá cần là căn cứ xem xét việc tiếp tục áp dụng hoặc điều chỉnh ưu đãi đầu tư theo Điều 17.

Đối với việc thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp trong nước, đại biểu Nguyễn Văn Huy cơ bản thống nhất với quy định khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nước ngoài công bố nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật và lộ trình nội địa hóa, đồng thời ghi nhận quy định hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định khuyến khích công bố nhu cầu mua sắm, hỗ trợ nâng cao năng lực nhà cung cấp nội địa và xác định kết quả liên kết thành chỉ tiêu có thể kiểm chứng. Đồng thời, giao Chính phủ quy định cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý đầu tư, cơ quan quản lý ngành, địa phương và các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp để kết nối nhu cầu của doanh nghiệp đầu chuỗi với năng lực của doanh nghiệp trong nước.

Trong đó, cần ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn quản trị, năng lực công nghệ và khả năng đáp ứng đơn hàng. Đại biểu lưu ý, cơ chế này phải bảo đảm doanh nghiệp trong nước được tiếp cận cơ hội một cách minh bạch, bình đẳng, không tạo nghĩa vụ mua hàng nội địa trái với cam kết quốc tế.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy đánh giá cao dự án Luật và đề nghị hoàn thiện đồng bộ các nội dung trên, bảo đảm “ưu đãi có điều kiện, hiệu quả có thể đo lường và lợi ích lan tỏa có thể kiểm chứng”.

Hỗ trợ đầu tư phải gắn với kết quả đầu ra

Phát biểu giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận ở hội trường, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, mục tiêu quan trọng của Luật Đầu tư là thu hút vốn và khơi thông nguồn lực để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng trong từng thời kỳ.

Đặc biệt, để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên trong giai đoạn tới, nhu cầu vốn đầu tư là rất lớn. Theo tính toán được Bộ trưởng nêu, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần tăng khoảng 2,21 lần so với giai đoạn 2021 - 2025. Riêng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Việt Nam cần thu hút bình quân khoảng 30 - 40 tỉ USD vốn giải ngân mỗi năm, không phải vốn đăng ký.

Bên cạnh yêu cầu tăng trưởng, việc sửa đổi Luật còn nhằm kịp thời thể chế hóa các nghị quyết của Đảng, nhất là Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), đáp ứng những yêu cầu mới về thu hút đầu tư, sử dụng nguồn lực đất đai và quy hoạch không gian phát triển.

“Một lý do đặc biệt quan trọng khác là cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các quốc gia trong khu vực và trên thế giới đang diễn ra hết sức gay gắt”. Bộ trưởng nhấn mạnh và dẫn chứng, Philippines, Malaysia cũng như nhiều quốc gia đang triển khai các cơ chế, chính sách ưu đãi nhằm thu hút đầu tư vào những lĩnh vực tương đồng với Việt Nam như điện tử, máy tính, điện thoại, chip bán dẫn và chuyển đổi số.

Liên quan đến chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo Luật hướng đến thu hút đầu tư vào những ngành, nghề, lĩnh vực ưu tiên, nhất là đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, chuyển đổi số và công nghệ cao.

Tuy nhiên, bên cạnh quy mô vốn, thời gian và lĩnh vực ưu đãi, yêu cầu đặc biệt quan trọng là phải nâng cao chất lượng thu hút đầu tư, gắn hoạt động của doanh nghiệp FDI với phát triển sản xuất trong nước.

Theo Bộ trưởng, cần có những tiêu chí để thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị của doanh nghiệp nước ngoài, qua đó nâng cao giá trị gia tăng và tác động lan tỏa của các dự án đầu tư đối với nền kinh tế.

Tiếp thu ý kiến của nhiều đại biểu Quốc hội về cơ chế kiểm soát chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt, Bộ trưởng khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng "việc hỗ trợ đầu tư phải gắn với kết quả đầu ra", có thể kiểm tra, giám sát và lượng hóa được.

Đặc biệt, phải quy định rõ các điều kiện chấm dứt ưu đãi, hỗ trợ trong trường hợp nhà đầu tư không đáp ứng yêu cầu, điều kiện hoặc không thực hiện đúng cam kết.

Theo Bộ trưởng, đây là vấn đề cần được quy định chặt chẽ ngay trong quá trình xây dựng chính sách, nhằm bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực hỗ trợ đầu tư, đồng thời hạn chế phát sinh tranh chấp, khiếu kiện. Bởi lẽ, khi nhà đầu tư đã được hưởng ưu đãi nhưng không đáp ứng các điều kiện cam kết, nếu thiếu cơ chế xử lý rõ ràng sẽ rất khó khăn trong quá trình thực hiện. Đặc biệt, các tranh chấp đầu tư quốc tế thường hết sức phức tạp.

Do đó, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu để hoàn thiện quy định về điều kiện hưởng ưu đãi, tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện, cơ chế kiểm tra, giám sát và chấm dứt, thu hồi ưu đãi đối với các trường hợp vi phạm cam kết.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài; thực hiện nghiêm các quy định về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật.