Trước phiên tọa đàm, các đại biểu tham gia tour “Chạm Đồng Xuân” cùng giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, tìm hiểu lịch sử, kiến trúc, văn hóa và đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Thủ đô.

Từ di sản thương mại đến hệ sinh thái sáng tạo
Được hình thành năm 1888 với tên gọi “Les Halles centrales”, chợ Đồng Xuân từng là trung tâm giao thương lớn của Bắc Kỳ. Từ công trình có kiến trúc vòm thép nhịp lớn hiện đại vào thời điểm đó, trải qua hơn 135 năm, nơi đây không chỉ là đầu mối buôn bán mà còn trở thành một biểu tượng văn hóa, lịch sử của Thăng Long – Hà Nội, lưu giữ những ký ức về đời sống đô thị và sự giao thoa giữa văn hóa phương Tây với bản địa.
Tuy nhiên, trước những thay đổi của phương thức thương mại, quá trình đô thị hóa và sự phát triển của kinh tế số, chợ Đồng Xuân đang đứng trước yêu cầu đổi mới để vừa duy trì sức sống thương mại, vừa phát huy những giá trị văn hóa, kiến trúc vốn có.


Dưới sự điều phối của TS, KTS Lư Thị Thanh Lê, các chuyên gia, nhà nghiên cứu, kiến trúc sư trong nước và quốc tế đã cùng trao đổi về xu hướng kiến tạo không gian sáng tạo, mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo trong đô thị; các chương trình, nguồn lực phát triển không gian sáng tạo của Hà Nội; giải pháp kiến trúc, nghệ thuật đương đại và sự tham gia của cộng đồng trong quá trình chuyển đổi mô hình chợ Đồng Xuân.
Đáng chú ý, tọa đàm có sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, Hội Kiến trúc sư Việt Nam, UBND phường Hoàn Kiếm, các nghệ sĩ tham gia Dự án nghệ thuật Đồng Xuân và đông đảo tiểu thương. Sự hiện diện của nhiều nhóm chủ thể cho thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là cải tạo một công trình kiến trúc, mà còn phải tìm được phương thức phát triển hài hòa giữa bảo tồn di sản, hoạt động kinh doanh và đời sống cộng đồng.
Ông Nguyễn Song Tùng, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đồng Xuân khẳng định, chợ Đồng Xuân là một di sản đang sống, có cộng đồng kinh doanh thực sự, hoạt động giao thương liên tục, ký ức văn hóa, thương hiệu và khả năng tạo ra giá trị kinh tế.
“ Mục tiêu của chúng ta không phải dựng một không gian sáng tạo mới trên nền một khu chợ cũ, mà là đánh thức tiềm năng sáng tạo vốn có trong chính đời sống của chợ. Giữ hồn Kẻ Chợ, khơi nguồn sáng tạo và kiến tạo giá trị mới — đó là con đường để Đồng Xuân phát triển có bản sắc, khả thi và bền vững”, ông Nguyễn Song Tùng chia sẻ.
Theo ông Phan Đăng Sơn, Tổng biên tập Tạp chí Kiến trúc, đại diện Ban tổ chức Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, định hướng của Lễ hội năm nay là chuyển dịch từ một chuỗi sự kiện đơn lẻ sang kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo đô thị bền vững.


Trên cơ sở chủ trương phát triển công nghiệp văn hóa, Hà Nội đang tập trung nguồn lực triển khai chương trình thí điểm mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID), gắn với Mạng lưới không gian văn hóa sáng tạo.
Trong đó, kết nối chợ Đồng Xuân với các không gian sáng tạo lân cận được kỳ vọng tạo cơ hội để di sản thương mại truyền thống trở thành hạt nhân kích hoạt kinh tế sáng tạo, lan tỏa giá trị lâu dài cho khu vực phố cổ và Thủ đô.
Tôn trọng nhịp sống chợ, mở không gian cho sáng tạo
Một trong những nội dung đáng chú ý tại tọa đàm là việc giới thiệu các hướng tiếp cận nghệ thuật và kiến trúc nhằm khai thác tiềm năng của chợ Đồng Xuân mà không làm ảnh hưởng đến công năng, hoạt động giao thương thường ngày.
Với dự án “Chạm Đồng Xuân”, giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn cho biết quá trình nghiên cứu được thực hiện thông qua phỏng vấn, lập bản đồ luồng giao thông, âm thanh và ghi nhận hình ảnh tại nhiều thời điểm khác nhau. Đối tượng khảo sát không chỉ có tiểu thương thuộc các ngành hàng mà còn bao gồm nhân viên ban quản lý, bảo vệ, kỹ thuật, vệ sinh và người lao động tự do.
Những dữ liệu này giúp nhận diện đặc điểm từng khu vực, thời điểm và nhịp vận hành của chợ, từ đó lựa chọn địa điểm, khung giờ và hình thức tổ chức hoạt động sáng tạo phù hợp. Theo giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, việc đưa nghệ thuật vào không gian chợ không đơn thuần dựa trên những vị trí đông người qua lại mà cần tính đến cách thức sử dụng không gian và thực tế hoạt động của cộng đồng.

Với thông điệp “Chạm hiện tại, mở tương lai”, cụm triển lãm nghệ thuật đa giác quan “Chạm Đồng Xuân” đưa nghệ thuật đương đại đối thoại với kiến trúc, âm thanh và nhịp sống của khu chợ. Do Nguyễn Anh Tuấn giám tuyển, Heritage Art Space phối hợp với Công ty CP Đồng Xuân tổ chức, chương trình quy tụ 25 nghệ sĩ và nhóm nghệ sĩ Việt Nam, quốc tế.
Không chỉ tạo thêm trải nghiệm văn hóa cho công chúng, dự án còn đặt ra những nguyên tắc trong khai thác di sản sống: tôn trọng công năng gốc của chợ, có trách nhiệm khi sử dụng ký ức và hình ảnh cộng đồng, đồng thời hướng tới khả năng duy trì các hoạt động sau khi Lễ hội kết thúc. Từ văn hóa giao thương, không gian chợ có thể mở rộng thành nơi trao đổi tri thức, sáng tạo, kết nối cộng đồng và hợp tác quốc tế.
Ở góc độ kiến trúc, KTS Nguyễn Hồng Quang (Toob Studio) giới thiệu phương án “The High DONGXUAN”, đề xuất khai thác không gian tầng mái làm địa điểm tổ chức các chương trình văn hóa, sáng tạo, trong khi những tầng dưới tiếp tục duy trì chức năng giao thương.
Phương án này mở ra khả năng gia tăng không gian hoạt động mà không phải thay đổi căn bản công năng hiện hữu. Tuy nhiên, việc triển khai cần được nghiên cứu kỹ về hệ thống giao thông bên trong công trình, bảo đảm khách tham gia sự kiện không gây xung đột với hoạt động mua bán, vận chuyển hàng hóa.
Các vấn đề về khả năng chịu lực của kết cấu hiện hữu, giải pháp thông gió và thoát hiểm, đặc biệt nếu bổ sung sàn tại ô thông tầng, cũng cần được đánh giá thận trọng.
Từ khảo sát đời sống chợ đến đề xuất khai thác không gian tầng mái, các phương án đều hướng tới một yêu cầu chung: sáng tạo phải được đặt trên nền tảng tôn trọng giá trị kiến trúc, công năng và nhịp vận hành vốn có của di sản.


Trong định hướng tổ chức Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, khu vực chợ Đồng Xuân – Bắc Qua và Trung tâm công nghiệp văn hóa Đồng Xuân được xác định là một trong những không gian trọng tâm.
Việc thí điểm các mô hình phát triển kinh tế sáng tạo, du lịch và hoạt động văn hóa tại đây không chỉ phục vụ thời gian diễn ra Lễ hội mà còn hướng tới hình thành những dự án có khả năng vận hành lâu dài, góp phần chỉnh trang đô thị, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.


Các ý kiến tại tọa đàm cho thấy, chuyển đổi chợ Đồng Xuân thành Tổ hợp kinh doanh sáng tạo không đồng nghĩa với việc thay thế hoạt động thương mại truyền thống bằng các không gian nghệ thuật hay dịch vụ mới. Điều quan trọng là tìm được mô hình quản trị phù hợp, trong đó các hoạt động sáng tạo có thể cùng tồn tại, bổ trợ cho giao thương và tạo thêm giá trị kinh tế, văn hóa.
Bởi sức sống của chợ Đồng Xuân không chỉ nằm ở kiến trúc hay lịch sử hơn một thế kỷ, mà còn được tạo nên từ cộng đồng tiểu thương, những hoạt động mua bán và ký ức Kẻ Chợ được tiếp nối qua nhiều thế hệ. Đánh thức tiềm năng sáng tạo từ chính những giá trị ấy sẽ là hướng đi để di sản thương mại này tiếp tục hiện diện sống động trong đời sống Hà Nội đương đại.

