
Hiện trường khai quật khảo cổ hiện nay chỉ lấp một phần cát và phủ bạt; bạt đã bong, hố biến thành ao lộ thiên đầy nước, thực vật và không thấy rào chắn hay biển báo. Như vậy là thiếu gần như toàn bộ các yếu tố cần thiết. Có thể nói, đây là trạng thái bỏ ngõ, chưa có giải pháp bảo tồn tại chỗ.
TS NGUYỄN ĐỨC THÀNH, thành viên Ủy ban Quốc tế về di sản Văn hóa dưới nước, Hội đồng di tích và di chỉ Quốc tế (ICOMS/ICUCH
Ngày 6.11, Văn Hóa có bài “Trở lại hiện trường khai quật thuyền cổ ở Bắc Ninh: Sững sờ khi hiện vật quý bị “quên” giữa hồ nước” phản ánh hiện trạng buồn bã của hố khai quật thuyền cổ từng làm dậy sóng dư luận và giới chuyên môn. Sau hơn một năm trở lại, xung quanh hố khai quật cỏ mọc um tùm, không có lối vào, ở trong hồ nước đã ngập sâu, vải bạt che phủ hiện vật cũng nổi bung.
Trước hiện trạng này, chuyên gia bảo tồn đồ gỗ TS Nguyễn Đức Thành, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Công nghiệp rừng, thành viên Ủy ban Quốc tế về di sản Văn hóa dưới nước, Hội đồng di tích và di chỉ Quốc tế (ICOMS/ ICUCH) đã phải cho rằng: “Hiện trường khai quật khảo cổ hiện nay chỉ lấp một phần cát và phủ bạt; bạt đã bong, hố biến thành ao lộ thiên đầy nước, thực vật và không thấy rào chắn hay biển báo. Như vậy là thiếu gần như toàn bộ các yếu tố cần thiết. Có thể nói, đây là trạng thái bỏ ngỏ, chưa có giải pháp bảo tồn tại chỗ”.
TS Thành còn nhận định về hiện vật nằm lâu ngày dưới nước: “Nhìn bề ngoài có thể vẫn “nguyên vẹn” nhưng bên trong có thể mềm như bọt biển. Hư hại thường diễn ra âm thầm và chỉ lộ ra khi đã quá muộn”.

Những tưởng sau khi Văn Hóa phản ánh hiện trạng và ý kiến khuyến cáo bảo tồn khẩn cấp thuyền cổ Bắc Ninh của chuyên gia, cơ quan chức năng, chính quyền địa phương sẽ khẩn trương vào cuộc kiểm tra, xử lý và làm sạch cây cỏ; căng dây, biển báo nhằm bảo vệ hiện trường khai quật; tổ chức dựng mái che tránh mưa nắng.
Nhưng đến sáng qua 19.11, hiện trường khai quật vẫn chưa có gì thay đổi, chỉ có mực nước ngày một dâng cao hơn sau những trận mưa. Đến chiều 19.11, chính quyền sở tại, cơ quan chức năng mới tiến hành dọn cỏ xung quanh, căng dây, dựng biển báo tại hiện trường. Việc làm này có thể nói khá tích cực nhưng nếu không tiến hành làm bài bản, khoa học và diễn ra thường xuyên thì hiện trường khai quật thuyền cổ vẫn sẽ không có sự thay đổi căn bản, toàn diện.
Hướng đến Ngày Văn hóa Việt Nam 24.11 và Hội thảo khoa học quốc tế về hiện vật thuyền cổ Bắc Ninh dự kiến diễn ra trung tuần tháng 12.2026, thiết nghĩ chính quyền địa phương, cơ quan chức năng cần quan tâm với tinh thần trách nhiệm cao hơn, theo đó tiến hành dọn sạch cây cỏ xung quanh hố khai quật; lắp dựng mái che trên hố khai quật nhằm ngăn chặn nước mưa thấm vào.
Với hiện trạng như hiện nay, TS Nguyễn Đức Thành đã khuyến nghị: “Trước hết về định hướng bảo tồn khẩn cấp: Giao rõ đơn vị chịu trách nhiệm chính quản lý hiện trường; có người; có kinh phí; có lịch kiểm tra thường xuyên. Rào chắn, cắm biển, lắp camera (nếu có thể). Khảo sát nhanh, không làm xáo trộn: Đo mực nước, nhiệt độ, ô xy hòa tan, pH. Tuyệt đối không bơm cạn nước đột ngột. Nếu phải hạ nước, phải làm từ từ, che nắng, phun ẩm liên tục... Về định hướng bảo tồn tạm thời cần thiết kế và thi công lấp cát đúng chuẩn”.
